Мөн Сэлэнгэ аймгийн Хушаат сумын Мөнхтолгой багийн "Нарсны хөл” гэдэг газар ой, хээрийн түймэр гарсан тухай дуудлагыг 10.25-ны өдрийн 14:35 цагт хүлээн авч орон нутгийн 25 иргэн, 4 автомашинтай 05:20 цаг ажиллан 18:00 цагт түймрийг бүрэн унтраасан байна.

Тус аймгийн иргэд урин дулааны улиралд хүнсний шинэхэн ногоогоор тасардаггүй ч өвөлдөө урд хөршөөс зарим төрлийн нарийн ногоог байнга зөөснөөр 7.2 тэрбум төгрөг гадагш нь урсгадаг гэсэн статистик үзүүлэлт бий. Түүнчлэн "ДБЭХС” ТӨХК нь өвлийн ид ачааллын үед нийт үйлдвэрлэсэн дулааныхаа 60-аад хувийг ашиглаж, үлдсэнийг нь агаарт хөргөдөг. Тэгвэл ашиглагдахгүй байгаа дулааны ердөө 2 хувийг өвлийн хүлэмжид зарцуулахад л Дорнодчууд жилийн дөрвөн улирлын турш шинэ ногоогоор хангагдах боломж бүрдэх юм.

Энэ талаарх санал санаачилгаа аймгийн Засаг дарга, Эрчим хүчний сайд П.Ганхүүг Дорнод аймагт ажиллах үеэр уламжлахад, "Станцын үйл ажиллагаанд сөрөг нөлөө үзүүлэхгүй, жижиглэсэн биш төвлөрсөн байдлаар өвлийн хүлэмжийн асуудлыг шийдэж, ирэх жилийн халаалт эхлэхээс өмнө төслөө тодорхой өгч шийдүүл” гэсэн хариуг өгсөн юм. Тийм учраас өвлийн хүлэмжийг барьж байгуулах бэлтгэл ажлыг эхлүүлж, тус аймгийн Инженер зохион бүтээгчдийн холбоо хүлэмж барих боломжтой инженерийн зураг төсвийг ч гаргаад амжжээ. Дулааны үнэ өртгийн тал дээр "ДБЭХС” ТӨХК-тай тохиролцож чадвал хүлэмжийн аж ахуйг хөгжүүлэх зорилгоор газар олгох, нэг загвар, жишгийн дагуу өвлийн хүлэмжийг барих ажлыг эхлүүлэх төлөвлөгөөтэй байгаа гэж тус аймгийн Засаг дарга М.Бадамсүрэн ярив.

ЭХ СУРВАЛЖ: WWW.DORNOD.GOV.MN

Сумын Засаг даргын орлогч П.Гантулга, багийн ИНХ-ын дарга Л.Цэцэгээ, багийн малчдын төлөөлөл хандив /10 машин өвс, 3 машин байгалийн шүү, 100 кг гурил, 40 ш бээлий/-ыг хүргэж ирэв. Мөнгөн дүнгээр тооцоход өвс 1,1 сая, гурил 116,0 мянга, шатахуун 715000 мянга нийт 2 сая гаруй төгрөгийн зардал гаргажээ. 
 Н.Гантөмөр даргатай Цагаанчулуут багийн иргэддээ баярлалаа. Сайн санааны үзүүрт шар тос.

Дашбалбар сумын ИТХ-ын Ажлын албанаас мэдээллээ.

2017-01-20

Гэвч мэргэжлийн хяналтын байгууллагын үнэлт дүгнэлтээр тус асрамжын байрыг эвдэрч муудсан гэх шалтгаанаар цаашид ашиглах боломжгүй гэсэн шийдвэрийг гаргав. Тиймээс ахмадуудад хамгийн түрүүнд тохь тухтай амьдрах байр хэрэгтэй болоод байна.

Дээрх халамж үйлчилгээний төв асрагч тогооч, туслах ажилтан эмч зэрэг найман хүний бүрэлдэхүүнтэйгээр үйл ажиллагаа явуулж байна. Харин үйлчлүүлэгчид нь 44-93 насны 20 орчим ахмад байдаг аж.

Жилийн төсөвт нь улсаас 120 гаруй сая төгрөг олгодог агаад өдөрт 5-6 төрлийн амин дэмтэй хоол хүнсийг тэдний эрүүл мэндэд зориулан тусгайлсан жороор хийж бэлтгэдэг гэнэ. Ахмадууд ч асрамжийн төвийнхөө үйл ажиллагаанд сэтгэл өндөр байдаг ч амьдарч буй байр нь эхнээсээ нурж унахад бэлэн болсон учир яаралтай барьж өгөхийг аминчлан хүсэж байна.

 Төрийн байгууллагууд Чойбалсан нисэх буудал явах зам дагуу 2015 онд хуваариар хариуцаж авсан газартаа  дахин мод тарих, мөн байгууллагынхаа гадна  50 м хүртлэх нийтийн эзэмшлийн талбайд мод тарих, зүлэгжүүлэх, цэцэгжүүлэх ажлуудаа зохион байгуулсан юм.

Мод тарих өдөрт зориулж Хэрлэн сумын Засаг даргын захирамжаар ногоон байгууламжийн ажилд шаардагдах хар шороог  энэ сарын 5-7-ны өдрүүдэд иргэддээ үнэ төлбөргүйгээр ковшоор ачиж өгөх шийдвэрийг гаргаж олгосон аж.

Тарьсан модоо арчилж ургуулах ажилд ч анхаарч усалж арчлах тал дээр байгууллагууд анхаарч ажиллах ба энэ тал дээр мэргэжил арга зүйн болон техник хүн хүчний туслалцааг орон нутгаас шийдвэрлэн өгөх юм.Мөн Дорнод аймаг аймагтаа тарьж ургуулах модоо өөрсдөө үржүүлж, тарьсан модоо хамгаалах талаар анхаарч байгаа ажээ.

Мод тарих өдрийн арга хэмжээ Найрамдал цэцэрлэгт хүрээлэнд Чацарганы төгөл тарьснаар эхэлсэн юм.Мод тарих ажил Чойбалсан хотоос Нисэх буудал хүртлэх замын 2 хажуу талаар зурваслан тарьсан модондоо нэмж тарих ажлаар үргэлжилж байна.

Дашрамд дурдхад өнгөрсөн жил  БОНХАЖЯ-аас улсын хэмжээнд  зарласан "Нэг сая мод тарьж ургуулах" Дорнод аймаг аймгуудаас тэргүүн байранд шалгарсан бол Дорнод аймгийн Хэрлэн сум буюу Чойбалсан хот тэргүүлсэн билээ. Энэ жил  Дорнод аймгийнхан  өнгөрсөн жилд гаргасан амжилтаа бататган ажиллах урам зоригтой байгаагийн дээр хотоо цэцэрлэгжүүлэх ажлын төлөвлөгөө бэлтгэл ажлаа базаагаад байна. Тухайлбал ой доторхи хот болох зорилтыг дэвшүүлж энэ жил нэг зуун мянган мод тарьж ургуулах юм.

Аврах ажиллагаа: Төв аймгийн Сэргэлэн сумын Ээж хайрхан гэдэг газарт 4 автомашин цасанд суусан гэсэн дуудлагыг 2016.02.22-ны өдрийн 19:20 цагт хүлээн авч тус аймгийн Онцгой байдлын газрын 8 албан хаагч, 1 техник хэрэгсэлтэй ажиллан Королла загварын 26-59 БНХ улсын дугаартай автомашинтай 5 хүн, Соната загварын 98-28 улсын дугаартай автомашинтай 6 хүн, Ланд-200 загварын 98-57 УНЦ улсын дугаартай автомашинтай 5 хүн, Санни загварын 60-91 УНС улсын дугаартай автомашинтай 8 хүн, цасанд суусан байсныг татан гаргаж, нийт 4 автомашин, 24 иргэнийг аймгийн төвд авчирсан.

2. Аюулт үзэгдлийн талаар:

Мал, амьтны гоц халдварт болон халдварт өвчин: Баян-Өлгий аймгийн Буянт сумын Хөлцөөт багийн "Өмнө хөлцөөт” гэдэг газар иргэн А-гийн 8 үхэр 2015.12.27-ны өдөр өвчилсөн тул дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2015.12.31-ний өдрийн хариугаар "Шүлхий” өвчин болох нь;

Баян-Өлгий аймгийн Бугат сумын 1 дүгээр багийн "Тогта” гэдэг газар малчин Б-гийн 4 үхэр 2016.01.17-ны өдөр халдварт өвчний шинж тэмдэгтэйгээр өвчилснийг тусгаарлан, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.01.20-ны өдрийн 168 дугаар хариугаар "Шүлхий” өвчин болох нь;

Дорноговь аймгийн Замын-Үүд сумын 3 дугаар багийн "Хүйтний-Энгэр” гэдэг газар 2015.11.10-ны өдөр малчин Э, Ц, М, О, Э нарын 57 хонь, "Шандын сайр” гэдэг газар малчин М-ийн 25 хонь, нийт 82 хонь халдварт өвчний шинж тэмдэгтэй өвчилснийг тусгаарлан, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлэхэд 2015.11.13-ны өдрийн хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Хэнтий аймгийн Цэнхэрмандал сумын Нугаар багийн "Тоонон” гэдэг газар отор хийж байгаа Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын малчин Б-гийн хотонд халдварт өвчний шинж тэмдэг илэрч, УМЭАЦЛ-ийн 2016.01.11-ний өдрийн 135 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Сүхбаатар аймгийн Баяндэлгэр сумын Хонгор багийн "Халзангийн хөндий” гэдэг газар иргэн  Ж-гийн 2 хонь 2016.01.12- ны өдөр "Хонины цэцэг” өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлаж, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.01.15-ны өдрийн 157 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь; 

Дорнод аймгийн Баянтүмэн сумын Өлзийт багийн "Зоогийн говь” гэдэг газар малчин П-гийн 7 хонинд 2016.01.12-ны өдөр "Хонины цэцэг” өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлаж дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.01.15-ний өдрийн 151 дүгээр хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Хэнтий аймгийн Дэлгэрхаан сумын Хэрлэн Баян-Улаан багийн "Барчин” гэдэг газар отор хийж байгаа Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын малчин Г-гийн хотонд халдварт өвчний шинж тэмдэг илэрч, УМЭАЦЛ-ийн 2016.01.18-ны өдрийн 39/160 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын Байдлаг багийн "Галтай булнай” гэдэг газар малчин Б-гийн 2 хонь 2016.01.11-ний өдөр "Хонины цэцэг” өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлаж, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.01.18-ны өдрийн 40 дүгээр хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Төв аймгийн Мөнгөнморьт сумын Байдлаг багийн "Хөх нуур” гэдэг газар иргэн Д-гийн 2 хонь 2016.01.18-ны өдөр халдварт өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлаж, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлэхэд 2016.01.22-ны өдрийн 190 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Төв аймгийн Эрдэнэ сумын Баянтуул багийн "Дэлгэр дэв” гэдэг газар малчин О-гийн 11 хонинд 2016.01.29-ний өдөр халдварт өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлаж, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлэхэд 2016.01.30-ны өдрийн 221 дүгээр хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Хэнтий аймгийн Баян-Овоо сумын Дэлгэрхаан багийн "Мааньтийн-Энгэр” гэдэг газар малчин Х, Н нарын 6 хонь мөн сумын Сүмбэр багийн "Сүмбэрийн хоолойн зүүн зах” гэдэг газар малчин М-ийн 9 хонь, нийт 15 хонь  "Хонины цэцэг” өвчний шинж тэмдэгтэйгээр өвчилсөн, УМЭАЦЛ-ийн 2016.01.30-ны өдрийн 210 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Дорнод аймгийн Матад сумын Жаргалант багийн "Зэрэглээт” гэдэг газар малчин Г-гийн 9 хонинд 2016.01.26-ны өдөр "Хонины цэцэг” өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлаж дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.02.01-ний өдрийн 57 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Сүхбаатар аймгийн Халзан сумын Хонгор багийн "Цагаан дэрс”, "Тосон”, "Шүүт”, "Хагтын хөндий” гэдэг газруудад малчин А, Э, О нарын нийт 5 хонь 2016.01.18-ны өдөр "Хонины цэцэг” өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлаж, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.01.22-ны өдрийн 176 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Төв аймгийн Баянчандмань сумын Эрдэнэ багийн "Хадат толгой” гэдэг газар малчин М-ийн 110 хонь 2016.02.01-ний өдөр "Хонины цэцэг” өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлаж, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.02.02-ны өдрийн 58 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Дорнод аймгийн Сэргэлэн сумын Ар хоолой багийн нутаг "Шар хавцлын-Ам” гэдэг газар малчин А-гийн 7 хонь  2015.01.26-ны өдөр " Хонины цэцэг” өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлаж, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.02.01-ний өдрийн 56 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Дорноговь аймгийн Сайншанд сумын 6 дугаар багийн "Орбит” гэдэг газар малчин Б-гийн 31 хонь халдварт өвчний шинж тэмдэгтэйгээр өвчилсөн тухай дуудлагыг 2016.02.04-ний өдөр хүлээн авсан. УМЭАЦТЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.02.03-ны өдрийн 230 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь; 

Төв аймгийн Баянцагаан сумын Гурвантүрүү багийн "Батын шорвог” гэдэг газар малчин Э-гийн 15 хонинд 2016.02.08-ны өдөр "Хонины цэцэг” өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлаж, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.02.16-ны өдрийн 245 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Дорнод аймгийн Баянтүмэн сумын Өлзийт багийн "Дунгийн нуур” гэдэг газар малчин М-ийн 4 хонь 2016.02.13-ны өдөр "Хонины цэцэг” өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлаж, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.02.16-ны өдрийн 253 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Төв аймгийн Сэргэлэн сумын Нөөлөгт багийн "Хөх хадны булаг” гэдэг газар малчин Г-гийн 4 хонь 2016.02.14-ний өдөр "Хонины цэцэг” өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлан, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.02.16-ны өдрийн 259 дүгээр хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Төв аймгийн Баян сумын Сант багийн "Өндөр цагаан” гэдэг газар малчин Т-гийн 86 хонь 2016.02.16-ны өдөр "Хонины цэцэг” өвчиний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлан, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.02.17-ны өдрийн 258 дугаар хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Төв аймгийн Эрдэнэ сумын Чулуут багийн "Замт” гэдэг газар малчин О-гийн 15 хонь 2016.02.17-ны өдөр "Хонины цэцэг” өвчний шинж тэмдэг илэрснийг тусгаарлан, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.02.17-ны өдрийн 251 дүгээр хариугаар "Хонины цэцэг” өвчин болох нь;

Хөвсгөл аймгийн Их-Уул сумын Шивээ багийн "Бэрх” гэдэг газар малчин Б-гийн 1 үхэр 2016.02.08-ны өдөр халдварт өвчний шинж тэмдэгтэй хорогдсныг устган, дээж авч аймгийн МЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд"Галзуу” өвчин болох нь;

Хөвсгөл аймгийн Баянзүрх сумын  Тоом багийн "Логын шар зүрх” гэдэг газар малчин Э-гийн 1 нохой 2016.02.05-ны өдөр халдварт өвчний шинж тэмдэгтэйгээр үхсэнийг устган, дээж авч УМЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд 2016.02.16-ны өдрийн хариугаар "Галзуу” өвчин болох нь;

Хэнтий аймгийн Хэрлэн сумын Тахилгат багийн "Зүүн салхит” гэдэг газар малчин Б-гийн 1 үхэр 2016.02.16-ны өдөр халдварт өвчний шинж тэмдэгтэй хорогдсныг устган, дээж авч аймгийн МЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд "Галзуу” өвчин болох нь;

Архангай аймгийн Ихтамир сумын Борт багийн "Өвөр нумт” гэдэг газар малчин М-ийн 1 ямаа 2016.02.18-ны өдөр халдварт өвчний шинж тэмдэгтэй хорогдсныг устган, дээж авч аймгийн МЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд "Галзуу” өвчин болох нь;

Булган аймгийн Хангал сумын 2 дугаар багийн "Урт” гэдэг газар малчин М-ийн 1 үхэр 2016.02.18-ны өдөр халдварт өвчний шинж тэмдэгтэй хорогдсныг устган, дээж авч аймгийн МЭАЦЛ-д шинжлүүлэхэд "Галзуу” өвчин болох нь тус тус тогтоогдсон.

3. Объектын гал түймэр:  

Нийслэлд гал түймрийн 6, зөрчлийн 4, орон нутагт гал түймрийн 3, зөрчлийн 2, мэдээллийн 2  дуудлагатай байлаа.

Нийслэлийн Налайх дүүргийн 7 дугаар хороонд байшин шатаж байна гэсэн дуудлагыг 2016.02.22-ны өдрийн 01:38 цагт хүлээн авч тус дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн Гал унтраах, аврах 28 дугаар ангийн 8 албан хаагч,

Дорнод аймгийн Хэрлэн сумын 7 дугаар багийн "Бүсийн оношлогоо эмчилгээний төв”-ийн амбулторийн ариун цэврийн өрөө шатаж байна  гэсэн дуудлагыг 2016.02.22-ны өдрийн 07:51 цагт хүлээн авч тусаймгийн Онцгой байдлын газрын Гал унтраах, аврах 52 дугаар ангийн 6 албан хаагч,

Нийслэлийн Баянгол дүүргийн 11 дүгээр хороонд байшин шатаж байна гэсэн дуудлагыг 2016.02.22-ны өдрийн 11:15 цагт хүлээн авч Чингэлтэй дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн Гал унтраах, аврах 10 дугаар ангийн 8 албан хаагч,

Нийслэлийн Cүхбаатар дүүргийн 19 дүгээр хороо, Шаргаморьтын зусланд байшин шатаж байна гэсэн дуудлагыг 2016.02.22-ны өдрийн 14:25 цагт хүлээн авч тус дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн Гал унтраах, аврах 34 дүгээр ангийн 8 албан хаагч,

Сэлэнгэ аймгийн Мандал сумын Баян-Арцат багийн ерөнхий боловсролын 3 дугаар сургуулийн сантехникийн өрөөнд гал гарч байна гэсэн дуудлагыг 2016.02.22-ны өдрийн 16:44 цагт хүлээн авч тусаймгийн Онцгой байдлын газрын Гал унтраах, аврах 19 дүгээр ангийн 7 албан хаагч,

Увс аймгийн Улаангом сумын 5 дугаар багт байрлах Монгол банкны байранд гал гарч байна гэсэн дуудлагыг 2016.02.22-ны өдрийн 16:40 цагт хүлээн авч тус аймгийн Онцгой байдлын газрын Гал унтраах, аврах 41 дүгээр ангийн 7 албан хаагч,

Нийслэлийн Баянгол дүүргийн 18 дугаар хороо, "Таван-Эрдэнэ” хүнсний захын урд чингэлэг шатаж байна гэсэн дуудлагыг 2016.02.22-ны өдрийн 17:54 цагт хүлээн авч Чингэлтэй дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн Гал унтраах, аврах 10 дугаар ангийн 8 албан хаагч,

Нийслэлийн Чингэлтэй дүүргийн 18 дугаар хороо, Чингэлтэйн шинэ эцэст авто замын хажууд  автомашин шатаж байна гэсэн дуудлагыг 2016.02.22-ны өдрийн 19:19 цагт хүлээн авч Сүхбаатардүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн Гал унтраах, аврах 34 дүгээр ангийн 8 албан хаагч,

Нийслэлийн Сүхбаатар дүүргийн 3 дугаар хороо, Иргэдэд үйлчилэх төвийн хажууд цагдаагийн байр шатаж байна гэсэн дуудлагыг 2016.02.22-ны өдрийн 22:26 цагт хүлээн авч Чингэлтэй дүүргийн Онцгой байдлын хэлтсийн Гал унтраах, аврах 10 дугаар ангийн 6 албан хаагч тус тус ажиллаж унтраасан.

ГАМШГИЙН ШУУРХАЙ УДИРДЛАГЫН ГАЗАР

Н.Мөнхсайхан

ЯАГААД ХОТОД МАРКЕТИНГ ХЭРЭГТЭЙ БОЛЖ БАЙНА ВЭ?

Өнөөдөр улс орнууд өөрсдийн гэсэн улс, хотын брэндүүдийг бүтээж байна. Энэ нь жуулчдыг болон бизнесүүдийг татах зорилготой. Ялангуяа аялал жуулчлалын салбар эрчимтэй өсөж буй энэ үед жуулчдыг татах, зах зээлээ тэлэх зорилгоор стратегийн имиж менежментийг ашиглаж, тодорхой зорилтот бүлгүүдэд ялгаатай имиж бүрдүүлэх стратегиудыг барьсаар байна. Тухайлбал жуулчдад, оршин суугчдад, бизнесүүдэд зориулсан ялгаатай стратеги баримтлах юм. Ингэснээр тэдгээр бүлгийн тархинд хотын талаар эерэг ойлголтууд хоногших боломжтой болно.

ХОТЖИЛТЫН ЧИГ ХАНДЛАГА

1950 онд дэлхийн хүн амын 30% нь хотод амьдарч байсан бол, 2014 оны байдлаар 54% нь хотод амьдарч байна. Харин 2050 он гэхэд хүн амын 66% нь хотод амьдрах ажээ. (United Nations, New York, 2014) Ази тивд хотжилт хурдацтай явагдаж байна.

Нэгдсэн үндэсний байгууллагын 2014 оны "Дэлхийн хотжилтын хандлага ” тайлангаас харахад Монгол улсад хотжилт цаашид идэвхтэй явагдана гэж үзжээ.

ДОРНОД АЙМГИЙН ХУВЬД:

Дорнод аймгийн хүн амын тоон мэдээнээс харахад хүн амын өсөлт жигд бус, тогтворгүй өсөлттэй болох нь харагдаж байна.

Тэгвэл төрөлтийн хэмжээг харахад жигд өсөлттэй байгаа юм. Мөн нас баралтын хэмжээ өнгөрсөн хугацаанд тогтвортой байжээ.

Хүн амын тоо төрөлттэй мэдэгдэхүйц сөрөг хамааралтай буюу төрөлт өссөн ч хүн ам буурсан зүй тогтол ажиглагдаж байгаа юм.

Энгийнээр бол манай аймагт шинээр мэндлэх хүүхдийн тоо өссөөр байгаа боловч, хүн амын тоо өсөхгүй байна гэсэн үг.Үүний учир шалтгаан нь шилжилт хөдөлгөөн. Шилжилт хөдөлгөөн өнгөрсөн 11 жилийн хугацаанд жигд өсөлттэй байна. Шилжилт хөдөлгөөн нь хүн амын жигд бус өсөлтийг бий болгоход нөлөөлж байна.

ХҮМҮҮС ЯАГААД ШИЛЖИН ЯВСААР БАЙНА ВЭ?

Хүн бүр эрүүл аюулгүй, цэвэрхэн, сайхан орчинтой, эдийн засгийн хувьд тааламжтай, хөгжих боломжтой газарт амьдарч, ажиллахыг хүсдэг. Тогтвортой оршин суухад тухайн орон нутгийн эдийн засгийн байдал ихээхэн чухал гэдэгтэй хүн бүр санал нэгддэг. Тэгвэл эдийн засгийн гол үзүүлэлт болох нэг хүнд ногдох дотоод нийт бүтээгдэхүүнийг Дорнод аймгийн хэмжээнд авч үзье.

Аймгийн нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн жигд өсөлттэй байжээ. Нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүний өсөлт нь тухайн орон нутгийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хэмжээ нэмэгдэж байгаагийн нэг илрэл юм. Мөн зардал талаас нь харах юм болаймгийн иргэдийн худалдан авах чадвар тодорхой хэмжээнд дээшилж байгаагийн илрэл гэж хэлж болно.

Гэтэл нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн өссөн боловч шилжилт хөдөлгөөн нэмэгдээд байна.

Шилжилт хөдөлгөөниий шалтгаан юу вэ?

ХОТЫН МАРКЕТИНГИЙН МЕНЕЖМЕНТ

Хотод оршин суугчид болон жуулчид гэсэн 2 үндсэн хэрэглэгч байя гэж төсөөлье. Оршин суугчид гэдэг хот оршин байхын үндэс суурь болох бөгөөд тэдгээрийг үндсэн хэрэглэгч гэж үзье. Харин жуулчид \гадаад болон дотоод\ бол хотод эдийн засгийн хөгжлийг авчрах хөшүүрэг хэрэглэгч байж болох юм. Тэгвэл маркетингийн бодлого маань дээрх 2 хэрэглэгчийн бүлэг рүү чиглэнэ гэсэн үг.

Оршин суугчид

Оршин суугчдын хэрэгцээ, хүсэл сонирхол нь хоттой холбоотой бүхий л шийдвэрийн үндэс байх юм. "Оршин суугч төв” – тэй хотын концепци нь маркетингийг хэрэгжүүлэх анхны суурь болно. "Оршин суугч төв” – тэй байхын тулд тэдэнтэй харилцах орчин үеийн менежмент шаардагдана. Оршин суугчидтай харилцах менежмент гэдэг нь оршин суугчдад хоттой холбоотой \шийдвэр, зарлал гэх мэт\ бүхий л мэдээллийг түгээх, оршин суугчдын оролцоог хангах \тэдний санал, хэрэгцээ шаардлагыг судлах, сонсох систем\ болон хот ба түүний оршин суугчдын харилцааг байнгын идэвхжүүлэх үйл ажиллагаанаас бүрдэнэ.

Энэхүү менежментийн үр дүнд хоттой холбоотой шийдвэрүүд нь судалгаа шинжилгээнд суурилж, хотын иргэдийн хүсэл сонирхол, хэрэгцээнд нийцсэн шинжтэй болох юм. Ингэснээр хотын оршин суугчид сэтгэл ханамжтай байх, хотын талаарх эерэг ойлголт, хандлагатай болох боломжтой. Энэ нь шилжилт хөдөлгөөнд нөлөөлөх үзүүлэлтийн нэг болж болох юм.  Нөгөө талаар оршин суугчдын хотоос хүлээх хүлээлт тодорхой болж, хотын онцлог ялгаралыг тодорхойлохуйц мэдээллийг олж авна.

ХОТЫН ИМИЖ БҮРДҮҮЛЭЛТ

Хот  бүр өөрийн гэсэн имижийг бүрдүүлэхийг зорьж, стратегийн имиж менежментийг хэрэгжүүлж байна гэж дээр дурьдсан. Тэгвэл манай хотын имиж юу байх вэ? Хотын имижийг залуучуудын, ногоон, эрүүл гэх мэтээр тодорхойлох нь элбэг. Гэтэл энэхүү имиж нь оршин суугчдын хотоос хүлээх хүлээттэй нийцэхгүй байх нь бий. Өөрөөр хэлбэл имижийг цөөн хүмүүс тодорхойлох боломжгүй байдаг. Оршин суугчдын хотоос хүлээх хүлээлтийн өөрчлөлтийг мэдэрч байж, мөн хотын өрсөлдөх давуу талыг тодорхойлсны үндсэн дээр имиж бүрдүүлэх стратегийг тодорхойлох нь зүйтэй. "Эрүүл хот” гэх мэт имиж нь хотын иргэдийн хотдоо үлдэх сэдлийг хэр зэрэг төрүүлж чадах вэ гэдэгт асуудал байдаг. Иймд хотын имижийг бүрдүүлэхдээ тодорхой судалгаануудад үндэслэн бий болгох шаардлагатай. Харин бий болгосон имижийг оршин суугчдад болон оршин суугч болох боломжтой иргэдэд сурталчилан таниулах, хоногшуулах ажил маш чухал. Энэ үүргийг хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслүүд хүлээдэг. Хот өөрийн гэсэн имижтэй байснаар бүхий л олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл нэг имиж дор мэдээллээ түгээх боломжтой болох юм.

Хотын маркетингийн менежментийн зорилтот 2 дахь бүлэг бол жуулчид. Энэ бүлэгт чиглэсэн ажлууд нь ямар системээр явагдаж болох саналыг дараагийн нийтлэлээс үзнэ үү.

С.ЭНХЖАРГАЛ, MBA, Дорнод дээдсургуулийн маркетингийн багш

Тухайлбал, газрын тосны инженерүүдийг бэлтгэх ба энэ ажлын хүрээнд холбогдох байгууллагуудтай хамтын ажиллагааг өргөжүүлж, Петрочайна Дачин Тамсаг (Монгол) ХХК-тай хамтран ажиллах эхний хэлцлийг хийж, улмаар бакалаврын сургалтаас гадна урт богино хугацааны хэлний сургалт /хятад, англи, монгол/ болон захиалгат сургалт зохион байгуулах талаар хоёр байгууллага харилцан судалгаа хийж байгаа ажээ.

Шүүх эрх мэдлийн засаглал шинэтгэлээр "амьсгалж” байна. Монголын нийт 78 шүүхийн үйл ажиллагаа олон нийтийн хараа хяналт дор ил тод, нээлттэй явагддаг болоод даруй 2 жилийг үдлээ. Мэдээллийн технологиор хүч түрсэн дуу болон дүрс бичлэгийн камерууд ирийсэн шүүх хуралдааны танхимд шүүгчид шүүн таслах ажиллагаагаа явуулж байна. Иргэд заавал шүүхийг зорьж очилгүйгээр гар утаснаасаа шүүх хурлын зар, шүүхүүдийн байршил, шүүхийн шийдвэртэй танилцаад зогсохгүй улсын тэмдэгтийн хураамжид хичнээн төгрөг төлөхөө хүртэл олоод харчих боломж бүрдсэн нь шинэ зүйл байхаа хэдийнээ больсон. Шүүгчийн хараат бус байдал шүүхийн 90 жилийн түүхэнд байгаагүйгээр багц хуулиар хамгаалагдахын зэрэгцээ тэдний хариуцлага, ёс зүй, ур чадвар өндөрт тавигдаж байна. Шүүхийн мэдээлэл хүртээмжтэй түгээгдэж, иргэд шинэтгэлийг мэдэрсэн талаархи санал сэтгэгдлээ илэрхийлдэг боллоо.

Шүүхийн тухай багц хууль хэрэгжиж эхэлсэн өнгөрсөн хугацаанд хийгдсэн дээрх шинэтгэлийн ажлууд дардан замаар бий болчихоогүй. Мэдээж асар олон хүний оюун ухаан, сэтгэл зүтгэл, хүч хөдөлмөрөөр бий болсон байж таарна. Шинэтгэл өөрийн түүхээ бүтээж, саад бартааг туулсаар яваа. Шүүхийн "эд эс” бүхэн шинэтгэлтэй хэрхэн нүүр тулж, хүлээн авч, дасч зохицож байгаа тухай бодит үнэний эрэл биднийг хөдөө орон нутгийн шүүх тийш хөтөлсөн юм. Энэ удаад Хэнтий, Дорнод аймгийн шүүхүүдийн үйл ажиллагаатай танилцах боломж олдлоо. Хот хөдөөгийн шүүх бүр өөрсдийн өнгө төрхтэй. Иргэдийг угтах үүд хаалга, харуул хамгаалалт, хана туурганаасаа л ялгагдах нь бага гэлтгүй санаачлагаасаа анзаарагдаж харагддаг. Шинэтгэлийн бас нэг том алхам нь шүүн таслах ажиллагааг шүүхийн захиргаанаас тусгаарласан бөгөөд тухайн шүүхийн эмх цэгц, харилцаа хандлага, зохион байгуулалт, ажиллах орчин нь Тамгын газрынхаа нэр нүүрийг илтгэх нэрийн хуудас нь гэсэн үг. Шүүхийг сурвалжилж шүүгч, шүүхийн захиргааны ажилтнуудын дотор руу өнгийж, дотоод уур амьсгалыг нь хөндөн, тэдний зогсолтгүй үргэлжлэх ажлын хүндрэл бэрхшээлийг мэдэрч,ил далд тулгамдлыг нь ухаж гаргаж ирэхэд бидний саатсан хугацаа мэдээж учир дутагдалтай. Учир нь шүүх зөвхөн хуулиар ярьдаг, тэнд сахилга хариуцлага бүхий чанд школ ажилтнуудаа хүмүүжүүлэн дадлагажуулж, хүний нөөцөө бэлтгэж байдаг гэж болно. Ур чадвараас гадна ачаалал дааж сурах нь шүүхийн захиргааны ажилтнуудын бичигдээгүй хууль.Тиймээс Дорнодын шүүхийн нарийн бичгийн дарга залуу шөнийн 22 цагт гэрээсээ буцаж ирж, ажлаа дуусгахаар бидэнтэй яаравчлан зөрөх нь тэдний хувьд хэвийн үзэгдэл байв. Аль ч шүүхийн шүүгчдийн туслахууд цалин багатай ч тушаал авсан цэрэг мэт ажил үүрэгтээ махруу,түүгээрээ ч шүүн таслах ажиллагааны зохих хувийг үүрэлцэж байдаг чадварлаг албан хаагчид байх юм билээ. Шүүхэд шинээр орсон ажилтнууд буцаж няцалгүй туршлагажаад шүүгчдээсээ чадлынхаа хэрээр мэддэг чаддагийг нь сурч авахын хажуугаар шүүхийн дэг ёсонд ч мөн суралцаж байгаагаа ярьж байв.

Дорнод аймгийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны 1 дүгээр шүүх, Иргэний хэргийн давж заалдах шатны 1 дүгээр шүүх, Сум дундын 10 дугаар шүүх, Захиргааны хэргийн анхан шатны 8 дугаар шүүх, Тамгын газартайгаа нийлээд 2 давхар давчуухан байранд чихэлдэж ажилладаг. Хаяггүй бол гаднаасаа яавч шүүх гэж харагдахааргүй ядруухан саарал тус барилга хуучин 10 жилийн сургуулийн дотуур байр байжээ. Бүхэл бүтэн дөрвөн шүүх шоргоолжны үүр мэт нүхэлсэн тус байранд Монголын нийт шүүхүүдээс ачааллаараа 3-т жагсах нүсэр шүүн таслах ажиллагаа явагдаж байна.

Биднийг дээрх дөрвөн шүүхийн Ерөнхий шүүгчид, Тамгын газрын дарга Ц.Мөнхсайхан нар хүлээн авч ажил байдлаа танилцуулж, шүүхийн шинэтгэлийн талаар санал бодлоо илэрхийлэв.Ц.Мөнхсайхан дарга тус албанд томилогдоод удаагүй ч шүүхдээ 8 жил ажилласан туршлага бүхий ажил хэрэгч нэгэн аж. Тэрбээр "Дорнод аймаг 75000 хүн амтай. Манай шүүхүүд 14 сумдын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн бүх нэгжийг харьяалан шүүн таслах ажиллагаагаа явуулдаг. Дорнод аймгийн хувьд дэд бүтэц хөгжсөн, үйлдвэр аж ахуйн нэгж олонтой, ОХУ болон БНХАУ-тай боомтоор холбогдсон онцлог аймаг учир гарч буй хэрэг маргааны төрөл олон. Энэ ч утгаараа ажлын ачаалал өндөр” хэмээн тодотголоо.Дорнод аймгийн иргэд шүүхдээ гойд чих тавьдаг хандлагыг өмнө нь сонсож байв. Тиймээс ч гурван сарын өмнө Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн дарга Н.Лүндэндоржийн тус аймгийн иргэдтэй хийсэн уулзалтанд хагас мянгуулаа цуглаж, шүүхийн шинэтгэлийн талаар илэн далангүй ярилцсан нь "амьд” арга хэмжээ болжээ.

Сум дундын 10 дугаар шүүхийн Ерөнхий шүүгч С.Ганчимэг "Шүүх байгуулах тухай хуулийн дагуу Дорнод аймаг дахь Сум дундын болон Хэрлэн сумын шүүхүүд нь нэгдэн Сум дундын 10 дугаар шүүх болон 2013 оны 12 сарын 18-ны өдрөөс эхлэн шүүн таслах ажиллагаагаа явуулж байна. Манай шүүх 12 шүүгчийн бүрэлдэхүүнтэй ажиллах ёстойгоос одоогоор 9 шүүгч, 9 шүүгчийн туслах, 4 шүүх хуралдааны нарийн бичгийн дарга, 1 эвлэрүүлэн зуучлагчийн бүрэлдэхүүнтэй ажиллаж байна. Шүүгчийн орон тоог нэмэгдүүлэх саналыг Шүүхийн ерөнхий зөвлөлд хүргүүлээд байгаа.

Өнөөдрийн байдлаар /2015.06.07/, Эрүүгийн 221 хүнд холбогдох 146 хэрэг шинээр хүлээн авч, 114 эрүүгийн хэрэг, иргэний 361 хэрэг шийдвэрлэсэн. Мөн 327 хүнд захиргааны шийтгэл ногдуулаад байна. Шүүх эрх мэдлийн шинэтгэлийг гүнзгийрүүлэх, эрчимжүүлэх үйлсэд шүүгч бидний сэтгэл зүтгэл, үүрэг их нь ойлгомжтой.

Илүү хариуцлагатай ажиллах, иргэдийн санаа бодлыг сонсох, хэргийн оролцогчдийн эрх ашгийг хуульд заасны дагуу хангаж буй эсэхдээ дүгнэлт хийх зайлшгүй шаардлагатай. Энэ зорилгоор бид Дорнод аймгийн 11 сумын 399 хүнийг хамруулсан "Шүүхийн талаарх олон нийтийн санал бодол”, мөн аймгийн төвийн 150 хүнийг хамруулсан "Хохирогчийн эрх хэрхэн хамгаалагдаж байгаа талаарх” судалгаануудыг тус тус хийж, үр дүнд нь үндэслэн "Хохирогчийн эрхийг хамгаалах нь” сэдвээр аймгийн хуулийн байгууллагуудын хамтарсан зөвлөгөөнийг зохион байгууллаа.

Зөвлөлгөөнөөр судалгаанд хамрагдсан асуудлуудын хүрээнд шүүхийн үйл ажиллагааны ил тод, хүртээмжтэй, шуурхай байдал, шүүгч ажилтнуудын зан харьцаа, ёс зүйн асуудал, шүүх аливаа хэрэг маргааныг хуулийн хүрээнд шударга шийдвэрлэдэг эсэх, мөн гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаааны аль шатанд төлөгддөг, хохирлыг барагдуулах түргэн шуурхай шийдвэрлэхэд саад учруулж буй шалтгаан нөхцөл, хохирогчийн эрхийг хамгаалахад хуулийн байгууллагууд хэрхэн хамтран ажиллах шаардлагатай зэрэг асуудлуудаар ярилцсан.

Шүүхийн шинэтгэл, түүний хүрээнд батлагдсан Шүүхийн тухай багц хуулийг олон нийтэд сурталчлах "Шүүхийн танхимаас” сар бүрийн мэдээллийн өдөртэй болсон.

Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг эрчимжүүлэх, шүүх хуралдааны үр нөлөөг дээшлүүлэх, иргэдийн эрхзүйн мэдлэгийг сайжруулах зорилгоор нээлттэй шүүх хуралдааныг сумдад зохион байгуулж ирсэн. Мөн тус аймгийн хуулийн байгууллагууд хамтран сумдад нүүдэллэн ажиллаж шүүхийн шинэтгэл, Шүүхийн тухай багц хууль болон ажлын тайлан мэдээг иргэдэд хүргэн, тэдний санал бодлыг сонсож үйл ажиллагаандаа тусган ажиллаж байна” хэмээн ярилаа.

Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны 1 дүгээр шүүхийн Ерөнхий шүүгч А.Энхбаатаршүүхийн шийдвэрийн бичилт, арга техникийг шинээр батлагдсан хуулийн шаардлага, цаг үеийн хандлагад нийцүүлэн боловсронгүй болгох зорилгоор шүүгчдийн дунд "Шилдэг шийдвэр” шалгаруулах уралдаан зохион байгуулснаа болон дотоод сургалт, хэлэлцүүлгүүдийг дараалан явуулснаа дурьдав.Тус шүүх шүүн таслах ажлын чанарыг нарийвчилсан тоон үзүүлэлтээр, 2014 онд гэхэд 200 хэрэг хүлээн авч 185 хэргийг хуулийн хугацаанд хянан шийдвэрлэж, 5 хэрэгт гомдлоос татгалзаж, 10 хэргийн үлдэгдэлтэй ба хугацаа хэтэрсэн үлдэгдэл хэрэг байхгүй гэх баримт сөхөв.Зэргэлдээх Сум дундын 10, 19, 28, 29-р шүүхүүдтэй хамтран ажиллаж ирсний гадна хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтад буцаасан шүүхийн тогтоол, шүүгчийн захирамжинд эсэргүүцэл бичсэн хэргийг 15 хоногт багтаан хянан шийдвэрлэж байхаар шийдвэрлэж, хэрэгжилтийг хангаж ажилласан гэх нь шүүхийн ажил бүгд цаг хугацаатай уралдсан чанд хөдөлмөр гэдгийг эрхгүй илтгэнэ. Хэргийн хөдөлгөөн, архив бичиг хэрэг, эд мөрийн баримтыг хадгалах өрөө, шүүх хуралдааны танхимууд гээд давхар бүрээр явж үзвэл шүүх зөвхөн хэрэг шийдвэрлэдгээс гадна түүнийг дагасан олон ажил ундарсаар. Тиймээс иргэдэд ойлгомжтой гарын авлага, хуулийн танилцуулга,зөвлөмжүүдийг тус шүүхүүд дор бүрнээ бэлтгэж, шинэчилсэн нь дээрх онцлогийг баталгаажуулах аж.

Дорнод аймаг дахь шүүхийн Тамгын газрын мэдээлэл, лавлагааны ажилтан Б.Туяамандах олон нийттэй харилцах ажлаа давхар хариуцдаг нь хоёр тийш зэрэг анхаарал хандуулахад амаргүйг учирлаад "Хэвлэл мэдээллийн ажил анхаарал төвлөрөл их шаарддаг хариуцлагатай ажил.Хэдийгээр орон нутгийн хэвлэлүүдтэй идэвхтэй харилцаатай ч мэдээллийн ажилтны орон тоог анхаарч өгөхийг хүсч байна” гэж үг дайв. Тэдний шүүхэд цугласан сэтгүүлчдийн ярианаас тус шүүхийн мэдээлэл цэгцэрсэн нь илт. Хэвлэл мэдээллийнхэн шүүхийн талаархи мэдлэг мэдээллээ ахиулахын чухлыг онцлоод Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн ХМОНХХ-ийн дарга Л.Бямбаагаас "Шүүх ба олон нийт” хөтөлбөрийн хүрээнд хийгдэж буй ажлуудыг сонирхон лавлаж, "Шүүхийн мэргэшсэн сэтгүүлч” сургалтанд хамруулж өгөхийг хүслээ.

Шүүхээр үйлчлүүлж буй иргэд шүүх хуралдааныг дэлгэцээр үзэнгээ үүдний давчуу зайнд байрлуулсан интернэтийг ашиглах боломжоо шүүхээс сүрдэх сэтгэл зүйг бага боловч тайвшруулж байна гээд шүүгчдийн туслахуудын хүлээцтэй зан харьцаанд талархаж буйгаа нэр цохож байв.

Шүүхийн ажил, хүн хүч, төсөв санхүү, байр сав, цалин хангамжаас эхлээд олон цогц хэсгээс бүрдэж амжилттай урагшилдаг. Байгаа байрандаа ажил үүргээ гүйцэтгэж, шүүх засаглалд хүч нэмж, шинэтгэлийг урагшлуулж байгаа тус шүүхийн шүүгчид тэр бүр хүндрэл бэрхшээл тоочсонгүй. Байсан ч магадгүй ард хүлээж буй ажилдаа яаравчилсан биз. Дөрвөн шүүх хоорондоо зөвшилцөж хуралдааны танхимынхаа хуваарийг гаргадаг Дорнодын шүүхэд байрны бэрхшээл тулгамдаж байна. Гэвч тэд үүнийгээ тоочихоос илүү шүүн таслах ажиллагааны чанарыг түрүүнд тавилаа. Үүнээс улбаалаад мэдлэг чадвараа ахиулах нөхцлийг ч тэд уйгагүй эрэлхийлж, Шүүхийн гадаад харилцааны хэлтсийн дарга Ч.Халиунаас боломжит гадаад сургалтуудыг лавлаж ярилцсан юм. Шүүгчдийн дотоод сэтгэлд гэрэл гийж, ажил үүрэгтээ хандах сэтгэл зүтгэл нь улам дээшилсэн гэдэг дэгс үг биш аж. Нэг зүйл сонирхуулахад Дорнодын шүүх өөрсдийн гэсэн уриа дуутай. Шүүхийнхээ 80 жилийн ойгоор сүлд дуутай болж, түүнийгээ клипжүүлсэн нь шүүхүүд дундаа анхдагч нь болжээ. Шүлгийг нь 30 гаруй жил шүүгчээр, тэр дундаа аймгийн шүүхийн дарга, ерөнхий шүүгчээр хамгийн удаан томилогдон ажилласан шүүгч Т.Энхтуяа бичсэн гэх дуугаараа тэд бахархах нь аргагүй.

Дотуур байранд төвхнөсөн Дорнодын шүүх завгүй… гэх бодлоор хаалгыг нь хаав. Эргээд очтол ихийг амжуулах шинэтгэлд нь эргэлзэхгүй байна.

Ш.Отгонцэцэг