Прага хотын амьтны хүрээлэн говь, хуурай хээрийн экосистемийн бүс нутгийн үнэлгээ хийх, улсын хэмжээнд экологийн хувьд ач холбогдолтой, хамгаалах шаардлагатай газар нутгийг тогтоох судалгаа гүйцэтгэх, газар нутгийг тусгай хамгаалалтад авахад шаардлагатай мэргэжлийн зөвлөгөө, туслалцаа үзүүлэх, байгаль хамгаалах шинэлэг арга хэлбэрийг нэвтрүүлэх,  Дорнод аймгийн Халх гол сумын дэвсгэрт орших Нөмрөгийн дархан цаазат газрын Сүмийн хоолой гэх газар тахь нутагшуулахаар бэлтгэлээ хангаж байна.

Уулзалтын үеэр тахь нутагшуулах  төсөл болон зэрлэг ан амьтан хамгаалал, байгаль орчны салбарт хоёр улсын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх талаар санал солилцлоо.

Прага хотын амьтны хүрээлэн 30 гаруй жилийн турш Говийн их дархан цаазат газарт тахь нутагшуулах төсөл хэрэгжүүлж, хамгаалалтын захиргааны материаллаг баазыг сайжруулах, боловсон хүчнийг чадавхжуулах, судалгаа шинжилгээний ажлыг эрчимжүүлэх зэрэг чиглэлээр ажиллаж байгаад Тамгын газрын дарга Г.Занданшатар талархал илэрхийллээ.

1998 онд Прага хотын амьтны хүрээлэнгээс тахийн нэг азарга, хоёр гүүг Говийн их дархан цаазат газарт авчирсан түүхтэй. Мөн Хустайн нуруу, Хомын тал зэрэг газарт төсөл хэрэгжүүлсний дүнд тоо толгой нь өсөж, одоо 1,000 орчим тахь уугуул нутагтаа нутагшаад байна.

Цаг уурын байгууллагын ирүүлсэн мэдээгээр өнгөрсөн шөнө Баян-Өлгий, Ховд, Увсын ихэнх нутаг, Завханы баруун, Говь-Алтай, Хөвсгөлийн баруун хойд хэсгээр 0.0-5.0 мм, үүнээс хамгийн их нь Ховдын Дарвид 5.0 мм, Эрдэнэбүрэнд 4.2 мм, Мянгад, Говь-Алтайн Хөхморьт, Баян-Уулд 4.0 мм, бусад нутгаар 0.0-3.6 мм цас, нойтон цас орсон байна.

Өнөөдөр буюу 14-ний 11:00 цагийн байдлаар Увс, Ховд, Завхан, Хөвсгөл аймгийн нутаг, Говь-Алтайн хойд хэсгээр цас орж байгаа бол салхины хурд 4-9 м/с орчим байна. 

Өнөө шөнө Завхан, Архангай, Өвөрхангай, Төв, Булган, Орхон, Дархан, Сэлэнгэ, Дундговь аймгийн нутгаар, маргааш өдөр Хэнтий, Говь-Сүмбэр, Дорноговь, Дорнод, Сүхбаатар аймгийн нутгаар цас орж, цасан шуурга шуурах тул үзэгдэх орчин хязгаарлагдаж, зам даваа, гүвээнд халтиргаа гулгаа үүсэж болзошгүйг онцгойлон анхааруулж байна.

Салхи 14-нд нутгийн баруун хагаст, 15-нд нутгийн зүүн хагаст секундэд 14-16 метр хүрч ширүүсэх төлөвтэй байна.

Халх голын үсний түвшин өнөө өглөөний байдлаар сумын төв орчимдоо 259 см, Ялалт баг орчимд 532 см болж, үеийн аюултай түвшнийг 12 см-ээр давжээ. Сүүлийн нэг хоногт л гэхэд Хэрлэн гол уртын дагууд хоёроос зургаан см-ээр нэмэгдэж, Чойбалсан хотод 136 см, Хөлөнбуйр суманд 189 см болсон байна. Харин Улз гол уртын дагууд нэгээс 12 см-ээр буурчээ.

Олон жилийн дунджаар нутгийн зүүн хэсгээр 70-100 мм, бусад нутгаар 30-70 мм хур тунадас ордог бол энэ сард хур тунадас ахиу орно УЦУОШТ-өөс мэдээлэв.

Ирэх өдрүүдэд бороо хур нэмж орох тул малчид, аялал зугаалгаар яваа иргэдийг анхаарал болгоомжтой зорчиж, аюулгүй байдлаа хангахыг анхааруулж байна. 

Дорнод аймгийн Дашбалбар сумын Номинт багийн Харганат гэдэг газар хээрийн түймэр гарчээ. Тодруулбал, аймгийн төвөөс хойд зүгт 280 км-т, сумын төвөөс зүүн хойд зүгт 90 км-т хээрийн гал түймэр гарсан тухай дуудлагыг онцгой байдлын газар өчигдөр /2023.05.21/ 18:30 цагт хүлээн авсан байна. Дуудлагын дагуу тус аймгийн Онцгой байдлын газрын Баян-Уул сум дахь Гал түймэр унтраах, аврах 53 дугаар ангийн алба хаагчид, Дашбалбар, Чулуунхороот сумын мэргэжлийн ангийнхан хээрийн гал түймрийг унтраахаар ажиллаж байна.

 Хязгаарлалтын бүсэд байгаа иргэдэд шаардлагатай тохиолдолд эрүүл мэндийн үйлчилгээг тусгайлан хүргэнэ гэв. Өнөөдрийн байдлаар аймгийн төвийн Илч, Залуус хороолол, орон сууцны 70-р байранд халдвар илэрч, хэсэгчилсэн хязгаарлалт тогтоон, цагдаагийн хамгаалалтад аваад байгаа. Энэхүү хязгаарлалтын бүсэд байгаа иргэдэд эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ шаардлагатай тохиолдолд 103 дугаарын утсанд хандахыг зөвлөлөө. Дуудлагын дагуу тусгай баг очиж үйлчлэн, нэн шаардлагатай бол БОЭТ-д түргэвчилсэн болон PCR-аар шинжилгээ авч, зориулалтын дагуу бэлтгэсэн байранд тусгай эмч, сувилагч үйлчлэх аж. 

Сүүлийн өдрүүдэд илэрсэн халдварын тохиолдлуудаас үзвэл, гурав дахь давтан шинжилгээгээр илэрч байгаа учир батлагдсан тохиолдлуудын ойрын хавьтлыг 14 хоног тусгаарлах, эмчлүүлээд гарсан иргэдэд ч хяналтыг бүрэн тавина гэлээ. Иргэдэд халдварын шинж тэмдэг илэрсэн тохиолдолд тусгай дугаарын утсанд эхэлж хандахыг зөвлөж байна. 

Дорнод аймгийн хэмжээнд долоо, наймдугаар сард Хэрлэн, Халх гол, Баянтүмэн сумдад долоон иргэн усанд осолдож, амь насаа алджээ.

Тухайлбал, энэ сарын зургаанд Хэрлэн голд осолдсон 30 настай иргэнийг эрэн хайх ажиллагаа үргэлжилж байх явцад есний өдөр Хэрлэн сумын Нэгдүгээр багийн нутаг, Бунхан толгой орчимд 27, 28 настай хоёр залуу усанд осолдсон байна. Дээрх усны ослын гурван тохиолдолд л гэхэд Зүүн бүсийн Онцгой байдлын газрын Шуурхай болон эрэн хайх албаны 20 гаруй алба хаагч ажилласан байна. Түүнчлэн есний өдөр Баянтүмэн сумын нутаг дахь Ухаа-Арал амралтын газарт аав ээжтэйгээ амарч байсан 12 настай охин усанд живж, хамт байсан хүмүүс нь уснаас гаргаж эмнэлэгт хүргэсэн ч анхны тусламж авч амжаагүй амь насаа алдсан гэв. Мөн 29 настай эмэгтэй М архидан согтуурсан үедээ Хэрлэн голд амиа хорлох гэж байхад нь аварсан байна. Ойрын өдрүүдэд цаг агаар сэрүүн байгаа ч иргэд усанд осолдох явдал энэ мэтчилан буурахгүй байгаа юм.

Хэрлэн гол үерийн түвшинг давж, 230 см-ээс илүү, Буйр нуурын усны түвшин аажмаар нэмэгдэж байгаа, Онон гол эргээ хальсан гэдгийг Онцгой байдлын газраас дахин анхааруулж байна.

Дорнод/МОНЦАМЭ/.Дорнод аймгийн хэмжээнд ирэх өвөл 2.5 сая гаруй толгой мал өвөлжинө. Өвөлжилтийн бэлтгэл хангах ажил төлөвлөгөөний дагуу үргэлжилж, 83 мянган га-д байгалийн хадлан бэлтгэхээр ажиллаж байна.Сумдын Засаг даргын орлогчоор ахлуулсан ажлын хэсэг газар дээр нь явж ажиллаж байна гэж ХХААГ-аас мэдээлэв. Тосон Хулстайн байгалийн нөөц газар, Халх гол сумын нутгаас үйлдвэрийн зориулалттай хадлан бэлтгүүлэхгүй байхаар шийдвэрлэжээ. Малчид нийтдээ 89 мянган тн байгалийн хадлан, сум болон аймгийн аюулгүйн нөөцөд нийт 2100 тн өвс, 710 тн тэжээл бэлтгэх юм. Тодруулбал, сум бүр 100 тн өвс, 40 тн тэжээлийг бэлтгэх аюулгүйн нөөцөө бүрдүүлэх бол аймгийн Засаг даргын аюулгүйн нөөцөд 700 тн өвс, 150 тн тэжээлийг бэлтгэх тухай Засгийн газрын тогтоолыг бүрэн хангахаар ажиллаж байна.

Дээр дурдсан 83 мянган га-гаас малчдын түвшинд болон аюулгүйн нөөцийг бэлтгэх бүрэн боломжтой. Харин тухайн сум болон аймгийн Засаг дарга хоорондоо зөвшилцсөний дагуу бусад аймгаас хадлан хадуулах юм. Одоогоор Өвөрхангай аймгаас таван мянган га-д хадлан хадах санал хүсэлт ирүүлж, газрын гарцыг судалж байгаа аж.

Хэрлэн голын ногоон бүсэд мотоцикльтой хөдөлгөөнт эргүүл ажилуулахаар болов. Дорнод аймгийн Иргэний нийгмийн байгууллагын зөвлөл, "Орон нутгийн хөгжилд эмэгтэйчүүдийн манлайлал-2020” клубтэй хамтран "Хариуцлагатай иргэн” аяныг өнгөрсөн сард явуулсан. Аяныг дэмжиж аймгийн Засаг дарга "Хог хаягдлын тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангуулах ажлыг эрчимжүүлэх” албан даалгавар гаргаж, агентлаг сумдад мөрдөн ажиллаж байгаа юм. Түүнчлэн Хэрлэн голын ногоон бүс, нийтийн эзэмшлийн гудамж талбайд хөдөлгөөнт эргүүл томилон ажиллуулахаар шийдвэрлэж, эхний ээлжид мотоциклоор хангав. Энэхүү дэмжлэгийг Эмэгтэйчүүдийн төрийн бус байгууллагуудын сүлжээний тэргүүн, Иргэний нийгмийн байгууллагуудын удирдах зөвлөлийн гишүүн Б.Оюундэлгэр, "Чойбалсан” ОНӨААТҮГ-ын удирдлага гардаж авсан байна.

Хог хаяж буй сөрөг үйлдлийг эргүүлүүд илрүүлж, таслан зогсоох, эерэг хандлагад олон нийтийг уриалж ажиллана.

Сонирхуулахад, Баянтүмэн тасаг нь одоогоос 81 жилийн тэртээ байгуулагдаж байсан түүхтэй. Тухайн үеийн хилийн цагийн байдлаас шалтгаалж, улсынхаа хил хязгаарыг хамгаалахын тулд Монгол-Зөвлөлтийн Засгийн газрын хамтарсан шийдвэрээр Эрээнцав-Баянтүмэнгийн өргөн царигийн 238 км төмөр замыг барьж ашиглалтад оруулж байжээ. Өнөөдрийн байдлаар 240-өөд алба хаагчийн бүрэлдэхүүнтэйгээр ачаа, зорчигч тээврийн хэсэг, зүтгүүрийн депо, зам анги, холбооны болон авто хэсэг, барилга орон сууц, цэрэгжүүлсэн хамгаалалт, онцгой байдлын тасаг гэсэн долоон нэгж, хэсэгтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулж байна. 

Өнгөрсөн намар Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх тус байгууллагын үйл ажиллагаатай танилцах үеэрээ Сайншандаас Чойбалсан хүртэлх төмөр замын бүтээн байгуулалтыг хоёроос гурван жилийн хугацаанд хийнэ гэж мэдэгдсэн. Ингэснээр Баянтүмэнгийн төмөр зам улсынхаа төвийн сүлжээнд холбогдох боломж бүрдэх юм.  

Д.Дэлгэрмаа

Урин цаг ирсний дохио... Тал нутагт усны шувууд иржээ.

Хун шувуу үзэсгэлэн төгс, ихэмсэг сүр, үнэнч хайрын бэлгэдэл. Энэ гайхалтай шувууг ажиглан суухад нэн ухаалаг, сүргийн өндөр зохион байгуулалт, дохио харилцаатай болох нь мэдэгдэнэ. Хүн амьтан ойртвол жаахан дөлсхийж, нуурын нөгөө эрэг рүү алгуурхан холдоод явчих. Том шувуу болохоор ч тэр үү, хүнээс үргэж цочих нь бага юм.

Хөдөөд бүү хэл төвийн телевизэд ч эмэгтэй зураглаач ховор, энэ мэргэжлийг зөвхөн эр хүний ажил гэж ойлгодог байсан үе гэхэд болно. Анхнаасаа л өөрөө зургаа авч, монтажилж, мэдээгээ бичиж, нэвтрүүлгээ бэлтгэж ирсэн тэрээр өнөөдөр ч шаардлагатай үед энэ ажлаа "амжуулсаар” явна. "Шинэ суваг” ТВ-ийн захирал С.Дэлгэр: "Хөнжил, гудсаа телевизийн байрандаа авчраад хонуут өнжүүт ажиллах үе ч байсан. Шавилхан хоёр бүсгүй энэ их ажлыг нугалдаг хэрэг үү гэж төвийнхөн ирээд гайхаж ч байлаа. Энэ хугацаанд хамт байсан үзэгчиддээ талархдаг” гэсэн юм.

Тус телевиз саяхнаас цахимд шилжиж, видео сайт болон өргөжжээ. Үүний зэрэгцээ нийгмийн сайн сайхны төлөөх тусламжийн томоохон аянууд, "Хүүхдийн цаг” редакцийнхаа дэргэд урлагт сонирхолтой багачуудын авьяасыг хөгжүүлэх чиглэлд анхаарч, ирээдүйн уран бүтээлчдийг бэлдэх гэхчлэн тус хамт олон амжилт ололт арвинтайгаар хорин жилтэйгээ золгож байна.

Д.Дэлгэрмаа

Ковид-19 халдвараас урьдчилан сэргийлэх хүрээнд улсын Онцгой комиссоос өгсөн чиглэлийн дагуу тус аймгийн Засаг дарга А/180 дугаар захирамж гаргажээ. Энэ ажил ирэх сарын тавны өдрийг хүртэл үргэлжилнэ. Эрүүл мэндийн байгууллагаас мэргэжил арга зүйн зөвлөгөөгөөр хангаж, МХГ гүйцэтгэлд хяналт тавьж ажиллана гэлээ. Түүнчлэн ойрын өдрүүдэд объектын гал түймрийн дуудлага ихэсч байгаа учир гэрэл цахилгааны аюулгүй байдалд анхаарахыг зөвлөж байна.

Д.Дэлгэрмаа