Он гарсаар улсын хэмжээнд 07 дугаар сарын 28-ны өдрийн байдлаар Улаанбаатар хот, Архангай, Булган, Завхан, Дорнод, Сэлэнгэ, Сүхбаатар, Хэнтий, Хөвсгөл, Төв, Ховд, Баянхонгор, Өвөрхангай, Увс зэрэг 14 аймгийн 69 суманд нийт 119 удаагийн ой, хээрийн түймэр бүртгэгдсэн байна.

Дээрх түймэрт урьдчилсан байдлаар ойн 10158 /га/, хээрийн 215.715 /га/ нийт 225.874 /га/ талбай өртөж, 2 гэр, 4 айлын өвөлжөө, 1 автомашин шатаж нийт 1.6  тэр бум төгрөгийн хохирол учирчээ. Харин өнөөдөр буюу 07 дугаар сарын 28-ны өдрийн байдлаар ой, хээрийн түймэр бүртгэгдээгүй байна.

Аялал, амралт, зугаалыг улирал эхэлж, хөдөө орон нутгийг зорих иргэдийн хөдөлгөөн нэмэгдсэнтэй холбогдуулан ногоон бүсэд зорчихдоо автомашин техникийн бүрэн бүтэн байдалд хяналт тавих,  ил задгай гал түлэхгүй байх, асаасан гал, түүдэг, тамхи, шүдэнзний галыг сайтар унтраах, гал асаагуурыг хээр, хөдөө ил задгай хаяхгүй байх, насанд хүрээгүй хүүхдийг ой, хээрт чүдэнз, асаагууртай явуулахгүй байж ой, хээрийн гал түймэр гарах эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэхийг Онцгой байдлын ерөнхий газраас анхааруулж байна.

Өнөөдрийн Засгийн Газрын хуралдаанаас Увс аймгийн БӨХМӨРӨН, Хөвсгөл аймгийн ТАРИАЛАН, Дархан-Уул аймгийн ОРХОН, Дорнод аймгийн ХӨЛӨНБУЙР сумдыг Улсын тэргүүний сумаар шалгаруулжээ.Монгол Улсын Засгийн газрын шийдвэрээр 2009 оноос эхлэн Улсын тэргүүний сум шалгаруулах журам батлагдсан билээ.

Хоёр жил тутамд шалгаруулдаг уг шалгаруулалтад Дорнод аймгийн Хөлөнбуйр  сум 19 шалгуур үзүүлэлтийг хангаж өрсөлдсөн аж. Улсын тэргүүний сумын болзол хангасан тохиолдолд 100 сая төгрөгийг Засгийн газраас өгдөг.

Уг автомашинийг аймгийн ИХТ-ийн төлөөлөгч сумын Засаг дарга У.Ганхуягийн санаачлагаар аймгийн орон нутгийн хөгжлийн сангийн санхүүжилтээр 30 сая төгрөгний өртөг бүхий 2016 оны 3 сард ОХУ-д үйлдвэрлэсэн УАЗ-2206 Пургон автомашинийг ЭМТ-д хүлээлгэн өглөө.

Бараа ажил үйлчилгээ худалдан авах үйл ажиллагааг зохион байгуулах эрхийг сумандаа шилжүүлж, тендер зарлан "Баян талын хишиг” ХХК шалгарч гэрээ байгуулан урьдчилгаа төлбөргүйг автомашинийг нийлүүлсэн. Уг автомашин худалдан авах явцад сумын Засаг дарга Улаанбаатар хотод биечлэн очиж автомашиний техникийн стандарт, шалгуурыг хангасан байдалд хяналт тавьж шаардлага нийцсэн автомашинийг сонгон авсан.

Хөлөнбуйр сумын иргэдэд эмнэлгийн болон нийгмийн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг түргэн шуурай үзүүлэх  нөхцөл боломжоор хангагдсанд иргэд баяртай байна.

Монгол улсын Засгийн газрын шийдвэрээр 2009 оноос эхлэн бүсийн Тэргүүний сум шалгаруулах журам батлагдсан. Хоёр жил тутам шалгаруулдаг зүүн бүсийн Шилдэг сумаар Сүхбаатар аймгийн Түмэнцогт сум шалгарчээ.

Дорнод аймгийн Хөлөнбуйр, Хэнтий аймгийн Батноров, Сүхбаатар аймгийн Түмэнцогт сумд өрсөлдсөнөөс Түмэнцогт сум 106 оноогоор тэргүүлсэн байна. Батноров сум 75, Хөлөнбуйр сум 72 оноо авчээ. Бүсийн Шилдэг сумыг 19 шалгуур үзүүлэлтээр дүгнэдэг бөгөөд Шилдэг сумаар шалгарсан сумыг 100 сая төгрөгөөр шагнадаг юм. 2014 онд манай аймгийн Дашбалбар сум зүүн бүсийн Шилдэг сумаар тодорч байсан юм.

dtoday.mn

Төрийн үйлчилгээний албаны удирдах албан тушаалд томилогдох ажилтаныг сонгон шалгаруулах журмыг үндэслэн дараах сумдын цэцэрлэгийн эрхлэгч болон Ерөнхий боловсролын сургуулийн захирлуудын ажлын байрны сонгон шалгаруулалтыг зарласан байна.Тухайн ажлын байранд тавигдах шаардлагыг хангасан боловсон хүчин болж чадахуйц иргэдийг 2015 оны 1-р сарын 23-ны өдрийн 08-17 цагийн хооронд бүртгэж 24-ний 10 цагаас Боловсролын газарт шалгаруулалтыг явуулж эцсийн байдлаар шийдвэрлэх ажээ.

Аймгийн хэмжээнд сонгон шалгаруулалт явулах цэцэрлэгүүд: Гурванзагал, Хөлөнбуйр, Халхгол сумын хүүхдийн цэцэрлэгийн эрхлэгч ,Хэрлэн сумын 1.2-р сургуулийн захирлын ажлын байранд шалгаруулалт явуулах юм байна.

Шинэ үеийн онцгой байдлын албаны ойд хүрэлцэн ирсэн БНХАУ- ӨМӨЗО-н Хөлөнбуйр аймгийн Ой шугуй тал нутгийг галаас хамгаалах албаны төлөөлөгчид манай аймгийн ОБХ-тэй хамтран ажиллах санамж бичигт гарын үсэг зурлаа.Урьд хамтран ажиллаж байсан хамтран ажиллах гэрээний үргэлжлэл болгон ийнхүү гарын үсэг зурж сунган баталгаажуулж байгаа аж.Хилийн дагуу галын хамгаалалтын бүс бий болгох,мэдээллээ харилцан солилцох,бүс нутагтаа хамтран ажиллах зэрэг 5-н зүйл заалт бүхий гэрээг өнөөдөр үзэглэлээ.Хөлөнбуйр аймагтай хамтран ажиллах гэрээнд аймгийн Засаг даргын орлогч М.Бадамсүрэн,Шинэ барга Зүүн,Баруун хошуудтай хамтран ажиллах гэрээнд ОБХ-н дарга хурандаа Н.Гантөмөр нар гарын үсэг зурлаа.

Харин энэ цаг үед Монгол улсын ХХААХҮЯ зүгээс Барга хонийг өсөж үржүүлэхэд онцгой анхаарч 2012 онд тус яамны сайдын тушаалаар "Барга үүлдэр”-ийг бие даалган баталгаажуулж олон улсын малын генефондод бүртгүүлэн гадаад дотоодод сурталчлах ажлын ажлын хэсэг байгуулсан юм байна.

Ийнхүү Баргачуудын амжиргааны гол эх үүсвэр болсон Барга хонио алдаршуулах, малчдаа урамшуулах зорилгоор тус сумын ЗДТГ-аас зохион байгуулсан "Барга хонины баяр” сумын төвийн наахна байх "Өлзийт” уулын энгэрт энэ сарын 20-ний билэгт сайн өдөр эхэлсэн. Уулынхаа хойт энгэрт хоймроо харсан Барга хуцны хөшөөг цогцлоон нээлтээ хийлээ. Уг хөшөөг сумын ОНХС-аас 10 сая төгрөг гарган уран барималч Доржгочоогийн ур ухаанаар бүтээжээ. Улсын хэмжээнд хориод хонины үүлдэр байдаг хэдий ч ийнхүү хөшөө дурсгал босгож алдаршуулж байгаа нь анхных болж байгаагаараа онцлогтой. Хөлөнбуйрчууд энэ баяраа эрвийх дэрвийхээрээ хөдөлсөн илт. Засаг дарга У.Ганхуяг хэмээх хээ шаагүй бор эр чанга чанга ярин бүхий асуудлыг шийдэж харагдах. Жирийн нэг найр бус бараг л сумын наадмаа хийв үү гэлтэй эхэлсэн. Хурдан соёолон насны морь уралдуулж хүчит 32 бөхийн барилдаан, Барга үндэстний түнх харваа, шагайн харваан наадмууд эхэлсэн. Уг арга наадмын арга хэмжээг аймгийн сайн малчин

тус сумын мянгатууд болох Г.Уртнасан, Ц.Чулуунбаатар, Д.Эрдэнэтогтох, Д.Батбаатар, Г.Өлзийхутаг нар бүх зардлыг даан ивээн тэтгэсэн нь нутаг орноо гэсэн малчин түмний сайхан сэтгэлийн илэрхийлэл гэлтэй.

Миний хувьд энэ жилийн анхны наадам үзэж байгаа нь энэ. Соёолонгийн тоосонд орж хийморио сэргээв. Хурд хүч жигдэрсэн 27 соёолон уралдаж Ю.Эрдэнийн хээр түрүү магнай торгон жолоо өргүүлсэн. Аман хүзүүнд Ю.Гомбын шарга, С.Хосбаярын цоохор, С.Энхбаатарын хонгор,Батсүхийн ухаа соёолонгууд айргийн тавд хурдалж уясан эзэн хурсан олныг баярлууллаа.

Харин хүчит бөхийн барилдаанд 32 бөх зодоглосон. Хуудуугүй, хуйвалдаангүй барилдааныг сумын наадмаас л хардаг болсон цаг. Барилдаанч ёстой "тачигнаад” өнгөрсөн. Шөвгийн дөрөвт Хөлөнбуйр сумын заан Х.Хадхүү, аймгийн начин Б.Ганзориг, Булган сумын заан Чинзориг, начин Баярцогт нар үлдсэнээс Чинзориг заан түрүүлж Баярцогт начин үзүүрлэв. Хөлөнбуйрчууд өөрийн нутгийн бөхөө түрүүлчих байх гэсэн найдвар тээсэн нь талаар болсон гэм хоргүйхэн цагаан атаархлаа зарим эрчүүд гаргаад авсан. Хаа газар "жалгын үзэл” байдаг болсон хойно доо. Сэтгэл нь хөөрсөн нэгэн залуу энэ үеэр талбайн тойрон давхиж ур чадварын бяцхан үзүүлбэр үзүүлээд авсан нь бөхийн түрүүгээ алдсандаа гонсгор байсан наадамчдыг чамгүй хөгжөөж анхаарлыг нь өөр чигт хандуулаад авсан. Магадгүй наадамчдын сэтгэл хөөрлийг дарах гэсэн "хөдөө” сэтгэлгээ байсан байх. Манай хөдөөгийхөн чинь угаасаа их ухааны хүмүүс шүү дээ. Бөх, морь гээд хүмүүс сийрэг болсон үед сумын мал эмнэлгийн үржлийн тасгийн дарга У.Алтаннавчтай Барга хонины талаар жаахан хөөрөлдөөд авлаа. Түүний ярьснаар тус сум 40 мянган хоньтой гэнэ. Сүүлийн үед Барга хонийг хөрш зэргэлдээ аймгуудаар тогтохгүй хаа холын Ховд, Баян-Өлгий, Өвөрхангай аймгийнхан хүртэл сонирхож хуц тавьж үржил селекц хийж байгаа гэнэ. Сумын иргэд ч хавар намартаа чамгүй тооны төлөг, зусаг борлуулж амжиргаандаа нэмэрлэдэг юм байна. Жилдээ 300-400 хуц борлуудаг гэнэлээ. Нэг төлгөн хуцны дундаж үнэ 100-120 мянгын хооронд хэлбэлздэг. Нас бие гүйцсэн бүдүүн хуц бол бүүр илүү үнэ хүрнэ. Хуц авсан аймгийнхан барга хонь тухайн нутаг дасан зохицохдоо амархан байдагт сэтгэл дүүрэн байдаг гэсэн. Эндээс харахад сум өөрөө орон нутагт ОНӨҮГ газартай болчихвол гэсэн санаа төрж байсан. Биднийг хөөрөлдөх зуур түнх харваа болон шагай харвааны дүн гарч аймгийн мэргэн Д.Батдорж түрүүлж П.Хүрэл-Од, П.Хүрэлбаатар нар удаалсаныг хөтлөгч наадамчин олонд зарлав.

Баярын дундуур давхар баяр болж сумын малчдын шагнал урамшууллыг цаг болж сумын удирдлагууд болон аймгийн ИТХ-ын дарга Р.Зоригтбаатар нар гардуулав. Тус сумаас энэ жил Монгол улсын сайн малчин цолоор Жигжид шагнуулж сум орныхоо нэрийг Монгол улсдаа цууриатуулсан бахархам амжилт гаргасан билээ. Тэгвэл өнөөдөр ХХААХҮЯ-ны дээд шагнал "Хөдөө аж ахуйн тэргүүний ажилтан” цол тэмдгээр сумын анхны мянгат малчин А.Равдан, мал зүйч Ц.Доржготов, малын эмч Г.Оюунцэцэг нар энгэрээ мялаалаа.

Хөлөнбуйр сум шинэ Засаг даргатай болоод удаагүй байгаа хэдий ч сумын ажил амьдрал хэвийн өрнөж байна. Зуун мянган айл орон сууцны хүрээнд ОНХС-гийн хөрөнгөөр орчин үеийн орон сууцны байшин барьж жишиг хороололтой болохоор ажлаа эхлүүлсэн. Одоогоор тус бүр нь 15 сая төгрөгийн үнэтэй 8-н хашаа байшин баригдаад эхэлсэн харагдана лээ. Энэ жилээс Канад технологиор барихаар болсон. Мөн сумынхаа хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөөг Улаанбаатар хот дахь нутгийн зөвлөлийнхөнтэйгөө хамтран гаргасан байна. Нутгийн зөвлөлийн дарга Л.Энхжаргал, Монгол Улсын гавъяат Архитекторч Шархүү нар энэхүү төлөвлөөг хамтран хийлцсэн ба нийтдээ 72 сая төгрөгөөр шаардагдсаныг сум 32 саяыг нь үлдсэнийг нь нутгийн зөвлөл гаргасан тухай Засаг дарга нь ярьж байсан. Энэхүү төлөвлөгөөгөөр бол сумын төвийн одоогийн байгаа байшин барилга, иргэдийн өмчийг хөндөлгүйгээр тохижуулахаар зураглажээ. Ахуй үйлчилгээний төв, сумын захиргаа, гүүр, зам талбай, цэцэрлэгт хүрээлэн, жишиг хорооллууд гээд юм юмтай орчин үеийн сум болох ирээдүй Хөлөнбуйрчуудыг хүлээж байна. Энэ оны Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар Хэрлэн гол дээгүүр баригдах төмөр бетонон гүүр, спорт цогцолбор, цэцэрлэгийн барилга зэрэг суманд өгөөжөө өгөх бүтээн байгуулалтууд хийгдэж байна. Сумын төвөөс нааш ирэх зам дагуу алдарт Мянганы замын ажил ид явагдаж байсан. Энэ эрчээрээ явбал энэ жил аймаг минь Улаанбаатартай холбогдчих юм байна даа гэсэн өег бодол тээсээр Чойбалсан хотдоо ирлээ.

Монголчууд бид дэлгэр цагт уул усаа тахиж найр наадмаа хийсээр ирсэн сайхан уламжлалтай. Тэмээний баяр, мянган адууны баяр гээд мал сүргээ өсгөж үржүүлж онд мэнд оруулсны олон баярыг нутас усаараа, ах дүүсээрээ тэмдэглэж ирсэн. Үүний адил Хөлөнбуйр сумынхан ч нутгийн брэнд болсон хонин сүргийнхээ баярыг хийж дэлгэр сайхан наадлаа. Дөрвөн түмэн хоньд нь удахгүй нэгэн живаа болох болтугай.

Н.Мөнхсайхан

Барга хонь нь жилийн дөрвөн улиралд дан бэлчээрийн маллагаанд зохицсон чийрэг бие цогцостой, мах булчингийн хөгжил сайн, бусад хониноос нэг нугалам илүү, төлөрхөг чанар сайтай байдаг. Манай аймагт барга хонины үүлдэр угсааг хадгалан үлдээх зорилгоор 1992 оныг хүртэл Барга хонины улсын үржлийн фермийг ажиллуулж байсан түүх бий. Энэхүү фермд Хөлөнбуйр сумын хонин сүргээс 1400 гаруй барга хонийг шилж сонгон үржүүлж байсан аж.

Хөлөнбуйрчүүд Барга омгийн үржлийн хуц, охин төлгийг чиглэлтэй бойжуулж 1974 оноос эхлэн Дорнод аймгийн сумдаас гадна Хэнтий, Дорноговь, Дундговь, Сүхбаатар, Баянхонгор, Төв аймгийн зарим сумдад үржлийн зориулалтаар борлуулж байна. Мөн тус сумын 1 дүгээр багийн малчин Л.Балдан, Д.Батбаатар, Р.Бадамрагчаа, А.Равдан, А.Пүрэв, М.Отгонбаатар нарын Барга хонь олон удаагийн Шилмэл малын үзэсгэлэн худалдаанд тогтмол оролцож алт, мөнгөн медалиар шагнагдаж байсан ажээ. Нэгэн сонирхолтой мэдээллийг дуулгахад барга хонины талаар эрдэмтэн судлаачид цөөнгүй бүтээл туурвисан бөгөөд хэсэг эрдэмтэн Барга хонины ДНК-г судлуулахаар Итали улс руу шинжилгээнд дээжийг нь явуулж байсан байна.

Өнөөдөр Хөлөнбуйр сумын Баян-Өлзийтөд Барга хонины хөшөөний нээлт, үндэсний бөхийн барилдаан, уламжлалт Түнх харваа болон шагай харваа, соёолон морины уралдаан, хүндэтгэлийн концерт зэрэг арга хэмжээнүүд зохиогдох юм байна.

А.Хэрлэн

Хөлөнбуйр сумын ГХУСАЗСЗөвлөл, Цагдаагийн хэсэг,Соёлын төв хамтран 2014 оны 04 дүгээр сарын 15-ны өдөр сумын иргэд, аж ахуйн нэгж, албан байгууллагуудын дунд "АЛЖААЛ ТАЙЛАХ МӨЧ” соёл урлаг спортын арга хэмжээг зохион байгууллаа. Уг арга хэмжээг нээж сумын ГХУСАЗСЗөвлөлийн дарга Ю.Цэпэлмаа үг хэллээ.

Тэмцээний зорилго нь Иргэдийн чөлөөт цагийг зөв боловсон өнгөрүүлэх, архи тамхины хорт зуршлаас татгалзах, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх хуулийг сурталчлах, бие бялдрын өв тэгш хүмүүжил олгоход оршиж байгаа юм. Тэмцээнд 8 багийн тамирчид оролцож дараах төрлүүдээр өрсөлдлөө.

1.Бүх нийтийн кросс гүйлт

2.Буухиа тэмцээн

3.Гар бөмбөгийн тэмцээн

4.Архи, тамхины эсрэг жүжигчилсэн тоглолт

Тэмцээнд оролцсон багуудаас  бүх нийтийн кросс гүйлтийн төрөлд Тэргүүн байрыг Энхтулга ахлагчтай Дорны-Оч ХХК-ны баг, дэд байрыг Э.Даваахүү ахлагчтай Эрүүл мэндийн төвийн "Авхаалж” баг, гутгаар байрыг Э.Баттулга ахлагчтай ЗДТГ-ын "Цоглог” баг, Буухиа тэмцээний төрөлд тэргүүн байрыг ЗДТГ-ын "Цоглог” баг, дэд байрыг ЕБС-ийн баг, гутгаар байрыг Дорны-Оч ХХК-ийн баг, Гар бөмбөгийн тэмцээний тэргүүн байрыг ЕБС-ийн баг, дэд байрыг 3-р багийн Баян-Уул баг, гутгаар байрыг Хүүхдийн цэцэрлэгийн "Жавхаа” баг тус тус эзэлж шагналын эздээр тодорлоо.Тэмцээнийг ГХУСАЗСЗөвлөл ивээн тэтгэж шагнаж урамшууллаа.

Багуудын нийлбэр онооны нэгдсэн дүнгээр тэргүүн байрыг ЕБС-ийн баг, дэд байрыг Дорнын-Оч ХХК-ийн баг, гутгаар байрыг ЗДТГ-ын баг  эзэлж аваргуудаар шалгарлаа.Аваргуудын шагналыг суманд Спорт заалны ажлыг гүйцэтгэж байгаа Дорнын-Оч ХХК-ийн захирал н.Саранхүү ивээн тэтгэлээ.Уг арга хэмжээнд 100 гаран иргэд оролцлоо.

ИТХ-ын ажлын алба.

Хөлөнбуйр сумын ЭМТ-ийн хамт олон тус өдөр сумын иргэдийнхээ:

• · Цусны даралтыг үзэж зөвлөгөө өгч
• · Биеийн жингийн индексийг тодорхойло
• · Цусан дахь сахар, холестриний хэмжээг үзэж
• · БЗДХ тэмбүүгийн шинжилгээг хийж
• · Боом, хачигт энцефалопатигийн эсрэг вакцин хийж
• · Эрүүл хоол, идэвхитэй хөдөлгөөний зөвлөгөө өгч ажиллалаа.

"Сувилагчийн нэг өдөр” арга хэмжээнд төрийн байгууллагын ажилчид албан хаагчид, иргэд нийт давхардсан тоогоор 134 хүн оролцож, эрүүл мэндийн зөвлөгөө мэдээлэл авлаа. Энэ үеэр "Жавхаат хэмнэл” аэробик дасгал хөдөлгөөнийг иргэдэд сурталчлан идэвхитэй хамрагдахыг уриалан сар бүрийн 5нд зохион байгуулагддаг "Хөдөлгөөн- Эрүүл мэнд” ахмадын бүжгийн өдөр тогтмол хийж байхаар сумын хэмжээнд зорилго тавин ажиллаж байна.

Мөн сумын ЗДТГ, хүүхдийн цэцэрлэг зэрэг байгууллагад ажлын байранд очиж дээрхи тусламж үйлчилгээ үзүүллээ.

Эрүүл мэндийн газар