Засгийн газрын ээлжит хуралдаан долоо хоног бүрийн лхагва гарагт болдог. Тэгвэл өнөөдрийн /2022.04.13/ Засгийн газрын ээлжит хуралдаан Төрийн ордонд 08:00 цагт эхэлсэн бөгөөд цаг үеийн нөхцөл байдалтай холбоотой хэд хэдэн асуудлыг хэлэлцэн шийдвэрлэж байна. 

Тухайлбал, Төрийн өмчит банкийг олон нийтэд нээлттэй хувьцаат компанийн хэлбэрт шилжүүлэх үндсэн чиглэл батлах тухай, Хилийн шугам дахь чингэлэг шилжүүлэн ачих талбайг өргөтгөх тухай, Монгол Улсын Хөгжлийн Банкны чанаргүй зээлийн авлагыг төлүүлэх талаар авч хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээний явц, цаашид авах арга хэмжээ, Хилийн Гашуунсухайт, Шивээхүрэн боомтын үйл ажиллагааг эрчимжүүлэхэд зайлшгүй шаардлагатай арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэх үүрэг бүхий Ажлын хэсгийн явц зэрэг 40 гаруй асуудлыг хэлэлцэж байна. 

Өнөөдрийн Засгийн газрын хуралдаанаар Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэрийг төрийн мэдэлд авах шийдвэрийг гаргасан талаар мэдээлсэн. Тэгвэл Засгийн газар ирэх баасан /2022.04.15/ гарагт ээлжит бусаар хуралдахаар болжээ. Тиймээс өнөөдөр 14:00 цагаас олон нийтэд хуралдаанаас гарсан шийдвэрийг танилцуулж мэдээлэл хийх байсан ч цуцаллаа. 

2019 оны 11 дүгээр сарын 19-ны өдрийн их үдэд Азийн тэргүүн найрагч, нэрт соён гэгээрүүлэгч Д.Урианхай гуай өөрийн дотно анд Б.Лхагвасүрэн найрагч амьсгал хураахынхаа өмнө түүнд зориулан үлдээсэн ногоон шилтэй дарсны тухай сэтгэл сэмэрч, өр өрөвдөм нэгэн дурсамжийг өчүүхэн надад хуучилсан билээ. Энэ явдал Гахай жилийн Шинийн нэгэнд Б.Лхавасүрэн найрагч"номын агаарт шингэн амирласан" тэр өдөр эмгэнэл илэрхийлэхээр их найрагчийн гэрт очиход тохиосон юм билээ.Д.Урианхай гуай их уй гашуунд автан сууж байхад нь найрагчийн гэргий Баасан эгч хүүдээ:"Аавынхаа үлдээсэн зүйлийг Урианхай ахдаа бариарай" гэхэд нь чухам юу юм бол хэмээн гайхаж суутал өмнө харж байгаагүй, өвөрмөц ногоон шилтэй задалсан архийг гарган барьсан байна.Б.Лхавасүрэн найрагч "Амьсгал отголсны дараа миний дотно анд Д.Урианхайд үүнийг барьж, хамтдаа хүртэж байна гэж бодон тогтоогоорой " хэмээн захиж, ногоон шилтэй дарс үлдээсэн байна.Энэ бол агуу найрагчийн хамгийн дотно нөхөрлөсөн анддаа барьсан сүүлчийн хундага байжээ.Үнэхээр агуу, нинжин хэрнээ насан туршийн үнэнч нөхөрлөлийн тод жишээ гэж үүнийг хэлэх байх.Ялангуяа залуус бидэнд ч ухаарал хайрласан холч ухааны цараа хэмээн ойлгож болно. Үүний дараа Д.Урианхай найрагч "СҮҮЛЧИЙН ХУНДАГА" хэмээх гайхам сайхан шүлгийг их найрагчид зориулан туурвисны учрыг бибээр сүүлд ойлгосон билээ. Энэхүү шүлгийг нүүр номын элгэмсэг найзуддаа толилуулахаар шийдлээ.Энэ түүхийг ярьж суухдаа Д.Урианхай найрагч үе үе өмөлзөн, аньсага чийгтэй хуучилсан юм шүү..
.....
СҮҮЛЧИЙН ХУНДАГА
Анд Б.ЛХАГВАСҮРЭНД /реквием/
Гэрийн тоонон дээгүүр
Гэрэлтэн нумарсан зуун өнгийн солонгоноос
Гэнэхэн, ногоон өнгө нь ганцаар тасраад
Архины лонхонд нуугдаад үлдчихсэн шиг харагдах
Ариун идээний дээжээс нэгэн хундагыг
Нулимсаа залгин байж балгалаа
СҮҮЛЧИЙН ХУНДАГА!
Сүн далайн давалгаанаас
Ам жишилж байгаа шиг
Хороож барагдахгүй
СҮҮЛЧИЙН ХУНДАГА!

Дээхнэ үеийн ээжүүд эрээн даашинз дэрвүүлээд
Дэлгүүрийн лангуунд дугаарлаж сүү тараг зөөдөгсөн
Дэрсхэн хэдэн үрсээ талх цайгаар таслахгүй гэж
Дэндүү их ажилласаар оройхон гэртээ ирдэгсэн
Үйлдвэр заводын хашаанд арьс нэхий элдэж
Үслэг эдлэлийн үйлдвэрт алгаа хорстол зүтгэж
Яам тамгийн өрөөнд бүрий болтол суухдаа
Ядарсан шинжгүй алхсаар үрсдээ тэд очдогсон
Социалист нийгмийн төлөвлөгөөг солгой зөвгүй нэхэж
Соёлч өрхийн амлалтыг өдөр шөнөгүй шаардаж
Дээр дооргүй өрнөдөг их ажлаар уралдсан
Дэвшил гаргадаг улсдаа хүчээ тэд өгсөн сөн
Хороо хориноос үүрэгдсэн ойр зуурийн ажил
Хог шороо цэвэрлэхээх сөөг бут услах
Хагас амрах өдрийн коммунист их суббодник
Хашаа байр засах гээд хийгээгүй ажил үгүйсэн
Түмний үрсийг сургах, эрүүл энхийг сахиулах
Түмэн төл бойжуулах газар тариаланд зүтгэх
Алс замын тээвэрт жолооч хүртэл явсан
Аяа дээхний ээжүүдэд очоогүй салбар үгүй сэн
Хааяа нэг зүгэлдэг улаанбулангийн үдэшлэгт
Хамаг алжаалаа тайлж түрхэн зуур очиход нь
Сүүтэй хөх нь чинэсээр эргээд нялхдаа яардагсан
Сүүлчийн шувуу буцахад отъябирийн баяраа тэмдгэлдэгсэн
Хоршоонд хааяа ирдэг ховор нь дэндсэн барааг
Хос хосоороо очиж эргүүлж тойруулж үзчихээд
Цалин буугаагүйд халаглан баахан зогсож байснаа
Цуурай хадтал инээлдэн гэрийн зүг алхцгаадаг сан
Мах сүүний төлөвлөгөө элгэвч нэхийний норм
Малын тэжээл бэлдэх эрчүүдтэй хонь хяргах
Цагаан идээ авах айраг бэлдэх даалгавар
Цас зудны ажил нэгдлийн үнээ саах гээд
Хот хөдөөгийн ээжүүд социалист төрдөө зүтгэж
Хором бурийг алдалгүй ажил үйлсээр тодрохдоо
Таван жилийн гавшгайч, баярын бичгийн эзэн болж
Тал сайхан нутагтаа бүүвэй дуулж явсан юм
Алд дэлмээр гэзэгтэй гунхаж явах үедээ ч
Ажил үйлсээр гангарч хийж бүтээж явахдаа ч
Алдарт эхийн өргөмжлөл нэг хоёрдугаар одонг
Аваагүй ээж тэр үед нэн ховор байсан юм
Бидний сайхан ээжүүд хорьдугаар зууныг сэрээж
Билэг авъяас бүхнээ хорьдугаар зуунд өргөж
Бүгд найрамдах орныг улсын дайтай болтол
Бүл хүчээ зориулж эрчүүдтэй мөр зэрэгцсан юм
Одоо харин тэд бүгдээр эмээ болчихоод
Очер нь дийлдэхгүй тэтгэвэрт доголон таягтай зогсно
Урссан хөлсийг нь орлож дусал нулимс бөмөрөх шиг
Угаас хүртээмжгүй тэтгэвэрээ хоног тоолон хүлээнэ.

Хувьчлал нэрээр хувааж гударсан
Худлаа шаахдаа мэргэшиж гаршсан
Хуурамч баг нүүрэндээ наасан
Хужаа М.ЭНХСАЙХАН төрд хэрэггүй
Хурдхан энд ирж ЖАНГАА ИД!!!

Лханаагийн МӨНХТӨР  /сэтгүүлч, зохиолч, хэлбичгийн ухааны доктор/

Оршил  

Нүүдэлчдийн соёлыг өнөөдрийг хүртэл тээж яваа монгол  туургатны нэгэн бахархал бол монгол ардын дуу юм. Дуу нь нэг талаасаа  аялгуу эгшгийн зохирол  боловч, агуулгын хувьд  бүхэл бүтэн үйл явдлын хураангуй, домог түүхийн  гэрч болдог.  Өргөн уудам нутаг дэвсгэрт   олон зуун жил  мал сүргээ адуулан нүүдэллэж амьдарсан монгол хүний сэтгэлгээ нь  ертөнцийг үзэх үзэл, түүнийгээ тайлах ухааны өвөрмөц чанар хийгээд  амьдралын  баяр жаргал, уйтгар гунигаа тайлах нэг арга нь  дуу байжээ. Монгол ардын дуу нь уртын дуу богино дуу гэж  аялгын хувьд хоёр хуваагддаг. Монгол ардын богино дуу нь аялгын хувьд  ястан бүхэнд бага зэрэг өөр боловч  шүлэглэлийн хувьд бараг адил юм.  Хэдэн зууны туршид ардын аман зохиолын хэлбэрээр хөгжиж, богино хэмжээний аялгуутай дуулагдаж ирсэн зохиогч нь үл мэдэгдэх дууг ардын богино дуу хэмээн нэрлэсээр иржээ. Ардын богино дуу нь үндэстэн ястан, нутаг усныхаа онцлогийг тусгасанаараа үг, аялгуу нь ялгаатай байдаг. Халх, буриад, үзэмчин, баяд, халимаг, хотгойд, баруун монгол, дарьганга, цахар ардын дуунаас гадна хүрээ дуу гэж бий, Хүрээ дуу нь 1900-1930-аад оны үед түгээмэл дэлгэрсэн, Жишээ нь "Янжуур тамхи", "Ганган хул", "Хэенхуар", "Гантөмөр", "Жийжүү хот", "Хөх торгон цамц", "Зуун лангийн жороо луус" зэрэг олон дууг нэрлэж болно. Хүрээ дууг ихэвчлэн шанздаж, дуулдаг байжээ. Говь хээр, тал нутгийн дууны аялгуу уужим тавиу байхад баруун Монголын юмуу уулархаг нутагтай ард түмний дуу богинохон, түргэн айзамтай байх жишээтэй, Зарим ардын богино дуунууд үг нь ижил боловч хэд хэдэн аялгуутай байх нь ч бий. Жишээ нь Монгол ардын дуу "Дөрвөн уул"-ыг дөрвөн аялгуутай гэдэг. Ард түмний дунд хоёр ч аялгуу нь ихэд түгсэн билээ. Ардын богино дууг төрийн ёслолын, эцэг эх, ачлал элбэрлийн, хайр сэтгэлийн, нутаг усны, хүлэг морины, эр зоригийн, наадам зугааны, гуниг харууслын хэмээн ялгаж иржээ. 
Зуун лангийн жороо луусыгаа 
Жуузан дунд нь заллаа хө 
Зураг болсон Богд ламыгаа 
Зонхов ширээнд нь заллаа даа хө" хэмээх "Зуун лангийн жороо луус" дуу нь нь Жавзандамба хутагтыг хэмжээгүй эрхт хаанд өргөмжлөхөд төрийн дуулал болж байсан гэдэг. 
Ардын богино дуу үг нь онч мэргэн, утга агуулга гүнзгий, яруу тод хэллэгтэй, ая үг, агуулгын донж маяг яв цав таарсан байдаг. Ардын богино дууг олон зууны туршид ардын ухаан бодол, авъяас билгээр тунгаагдсан "шижир алт" гэмээн Монголын ард түмэн биширдэг билээ.

Монгол улсад дуулагдаж байгаа ардын богино дуунууд нь олон ястаны төлөөлөл болсон  дуунууд юм. Хаяа зэргэлдээ олон зуунаар айлсаж ирсэн монгол угсаатны олон  ястан эхэн үедээ нэг л нутаг дэвсгэр, үндэс угсаатай явсныг батлах  ардын урлагийн  төрлүүдээс  монгол ардын богино дуу хамгийн түгээмэл нь гэж үзэж болно. Энэ үүднээс цахар ардын  “Жийжүү хот” дууны жишээн дээр зарим нэг зүйлийг тодруулан ярих гэсэн юм.

Цахар ардын дууны тухайд

Аливаа дууг яг тэр ястаны дуу гэх нь тийм ч оновчтой биш. Магадгүй тэр ястан тухайн нутаг усныхан илүү их дуулдаг байж ч болно. Өөрөөр хэлвэл  цахар ардын дуу, цахарт илүү их дуулагддаг дуу гэж ялгаварлаж болох талтай. Цахар ардын дуу олон арав байна. Тэр дундаас нэлээд түгээмэл нь  Шанхтай шарга, Минжийн хангайн даваа, Цахар найман хошуу, Буурал морь, Хонин жороо морь, Санхьюу гөлөм, Жийжүү хот, Мөнгөн хоёр бугуйвч, Цаст цагаан уул, Гүнтүүр...гээд нэлээд дуу байна. Цахар ардын дуу нь тал нутгийн онцлогтоо  нийцсэн уужуу тавиун  шуранхайтай халх, үзэмчин, алшаа  ардын богино дууны  аясад  ойрхон дуунууд юм. Бас ч хүрээ маягийн дуу нэлээд байна. Харилцаа түүхэн домогт дуу  олон байгаа нь цахар ардын дууны  онцлог ажээ. Цахар ардын дуу нь  монголын олон ястанд  өөр өөрийн хувилбартай түгэн дэлгэрсэн нь их байна. Энэ бол  цахар түмний нүүдэл суудалтай холбоотой.  Цахарчууд Чингийн цэрэг Зүүнгарыг буулган авсны дараа 1758 онд Шиньжяны Или руу харуулын албанд томилж цахаруудаас нүүлгэсэн.

Эдүгээ цахарчуудын ихэнх нь БНХАУ-ын Өвөр Монгол, Шиньжян  Уйгарын өөртөө засах оронд бөөнөөр сууж байна. Монгол улсад цөөн тооны цахарчууд оршин суудаг нь 1912 онд Илийн газраас Сумьяа бэйсийн дагуулж ирсэн цахарчуудын үр хойчис юм. 1911 онд Богд хаант Монгол улс байгуулагдахад Шиньжянаас Сумьяа бээс  ардаа дагуулан Оросоор дамжин явсаар Ар монголд  ирж, шинэ тулгар Монгол улсдаа хүчээ өргөжээ. Хиагтын баруунтаа баруунтаа газар авсан цахарчуудыг Сэлэнгийн  цахарууд гэдэг. Түүнчлэн Монгол улсын  Сүхбаатар аймгийн  зарим суманд Архангай зэрэг аймгуудад цахарчууд нэлээд бий. Энэ нь манжийн агт хариулж байсан Сүрэгчин хошуутай холбоотой. Энэчлэн бусад газар , нутаг усанд амьдарч  байгаа цахарчууд нэлээд байгаа юм.  Түүхийн энэ  үйл явдлууд нь цахар түмний соёл зан заншил монгол нутгийн олон ястанд түгэн дэлгэрч, олон хувилбартай болж,  мөн ч цахарчуудын ихээр дуулдаг олон ястны  дуу нэлээд бий болжээ.  Эдгээрийн дотроос  “Жийжүү хот” дуу хэмээх түүхэн домогт дууг багаахан тодруулахыг зорьж байна. 

Жийжүү хот дууны тухайд

“Жийжүү хот” дуу  монгол улс болоод  ӨМӨЗО-ны  зэргэлдээ  хошуудад түгээмэл дуулагддаг  дуу юм. Энэ дундаас цахарчууд илүү  түгээмэл дуулдаг дуу.  Дууны үгийн хувьд  хэд хэдэн хувилбар байгаа юм. Аялгуу нь бараг зөрөөгүй. Монгол улсад Даваахүү, Мядагбадам, Сарантуяа Баясгалан, Дэлгэрмаа гээд  хорь гаруй дуучин дуулсан байдаг бол ӨМӨЗО-нд  мөн  олон арван дуучин энэ дууг дуулжээ. Энэ дуу нь 1700-1930-аад оны үе буюу Хүрээ дуу ид дэлгэрч байсан үед л  зохиогдсон байх магадлал их байгаа юм. Дуунд  гарч буй агуулга нь тийм аястай. Цахар ардын дуу гэсэн түүвэрт олон удаа орсон байдаг. “Монгол ардын мянган дуу” / Хөххот-1983/ 5 дэвтэр  түүвэрт “цахар ардын дуу” гэсэн зүүлттэй орсон байдаг.

Дууны онцлогийн тухайд

Нэгдүгээрт: Энэ дуу бол домогт дуу юм. Тэрхүү домгийг  ухаарваас: Сайхан хоолойтой  уран хатгамалч Дэнсийюу, тахилч лам Гүнтэв нарын  хайр сэтгэлийн тухай  харилцаа дуу юм.  Яваандаа энэ дууг  зөвхөн нэг л хүн дуулах нь элбэг болж.  Ар өвөр монголд бүр  эмэгтэй дуучид голлон  дуулжээ. Монголд энэ дууны тухай яригддаг  домгийг  сонирхож үзвэл:

Уяхан хоолойтой, уран хатгамалч Дэнсийюу-гийн домог
“1700-гаад оны үед Тэрхийн голын сав нутаг, Тариат уулын бэлд Далай Чойнхор вангийн хүрээ байгуулагдсанаас хойш тус нутаг нь лам хар, мөргөлчин гээд олон хөлийн газар болж хувирчээ.Үүний зэрэгцээ Далай Чойнхор вангийн хошуунд алт мөнгөний урлал ихэд хөгжиж, ялангуяа зээгт наамал, уран хатгамлаараа бусад нутаг хошуудад алдаршиж эхэлсэн байна. Тухайн үед вангийн хүрээний тахилч Гүнтэв хэмээх эр хүрээний уран хатгамалч Дэнсийюу хэмээх ганган хүүхэнтэй ажил хэргийн шугамаар холбогдож байснаа сүүлдээ амраг сэтгэлийн холбоотой болжээ.
Нэг удаа Гүнтэв уран хатгамалч Дэнсийюугийнд очиход хүрээний хөөрхөн гэгдэх хүүхэн найртай сайхнаар угтаж, алт мөнгөн утсаар оёж ороож байсан хөөрөгний дайлингаа үзүүлжээ. Тахилч Гүнтэв үүнийг үзэж сууснаа эрт цагийн Гэсэрийн тахилын дууны аянд тааруулан,
“Урьд газрын ухаа ягаан торгоороо
Уутны булангаа шаглаад оёжээ хө
Утай, Бээжингийн таван дагшин орныгоо
Уултай устай нь шаглаад оёжээ хө” гэж дуулжээ.
Дэнсийюу бас хариу бадаг зохиож, цаашдаа хэд хэдэн бадаг нэмэгдсэнээр бидний сайн мэдэх “Жийжүү хот” хэмээх харилцаа дуу зохиогдсон түүхтэй аж.
“Жийжүү хотын жинтэй ягаан торгоороо,
Жинтүүнийхээ буланг шаглаад оёсон юмаа хө,
Жин байшин, луу байшин хоёр эрдэнийгээ хө,
Жинхэнэ янзаар нь шаглаад оёсон юмаа хө" гэж Дэнсийюуг дуулахад Гүнтэв,
“Арилгасан сонгино шиг арван цагаан хуруугаараа хө
Аялгуут шанзаа дарах нь аятайхан байна аа хө
Ангирын зулзага шиг алиа хөөрхөн ааш чинь
Аюулхай зүрхийг минь догдлуулаад байна аа хө... гэж хариу барин дуулжээ.

Хооёрдугаарт: Энэ дуу бол харилцаа дуу юм

Энэ домгоос үүдэн ажиглаваас Жийжүү хот дуу нь анхлан харилцаа дууны хэлбэрээр  зохиогджээ.

Гуравдугаарт: Энэ дуу бол  шинээр ая дан тааруулаагүй онцлогтой. Тэр үед дуулагдаж байсан  Бэлэн аян дээр зохион дуулсан байна. Энэ нь Гэсэрийн тахилын дууны аяыг ашиглан түүнд үг тааруулан дуулснаар өргөн олонд энэ харилцаа дуу түгэн тархжээ.

Дөрөвдүгээрт: Энэ дуу бол хүрээ маягийн дуу юм. Дуунд гарч буй үйл явдал нь хүрээний орчимд болж буй  хоёр хүний хайр сэтгэлээс үүдэлтэй. Тэр үеийн лам нарын  хайр сэтгэлийн хувь заяаг дүрслэн үзүүлсэн  сэтгэлийн илэрхийлэл болсон,  харилцан  жаргал зовлонгоо хуваалцсан  үйл явдлыг дүрслэн харуулсан  байна. 

Тавдугаарт: Энэ дуу бол цахарт илүү дуулагддаг дуу. Яг цахар ардын дуу  гэхэд тийм ч оновчтой биш. Болж байгаа үйл явдал,  газар орон нь монгол улсын Архангай аймгийн Зая гэгээний хийд хэмээн домогт өгүүлсэн. Тэр үед Бээжин зүгээс торгоны зам, доншуур наймаа ид  хөгжиж байх үетэй нэг цаг хугацаанд, хүрээ хийд болон жирийн ард ч  өмнө зүгийн  бараа торго  гоёлдоо хэрэглэх болсон үетэй давхцаж байна. Тийм болохоор дууны үгэнд:

Жийжүү хотын жинтэй ягаан торгоороо

Жинтүүний буланг шаглаад оёсон юм аа

Жин  байшин, луу  байшин хас эрдэнэ хоёрыгоо

Жинхэнэ янзаар нь шаглаад оёсон юм аа хө...гэхчлэн өгүүлсэн байна.

Зургадугаарт: Олон хувилбарт дуу юм.

Энэ дууны үгийг  аваад үзвэл  3-4 хувилбар байна.  Тийм болохоор энэ дуу түгэн дэлгэрсэн газар бүхэндээ  амнаас ам дамжин  дуулагдаж, газар газрын  хүмүүсийн аялга сонсголтой холбоотой зарим үг нь  сунжирсан өөрчлөгдсөн хасагдсан хэлбэрүүд ажиглагдаж байна. Жийжүү хот гэдэг нь Бээжин Тяньжин хоёрын дунд байдаг  Тяньжины харьяа Жи шянь-ыг хэлдэг юм байна. Эхэн үедээ  Жи шянь-ийг  Жийжүү хот хэмээн нэрлэж байсан юм байна. Зарим тайлбар тольд “Өмнөд хятадын Жий-жоу хот гэж бичсэн нь бий.  Энэхүү Жи шянь нь эртний торгоны наймаа их дэлгэрсэн их хөлийн газар.  Хан жү, Сю жү-гийн торгоны их замд байрладаг хот ажээ. Энэ дуунд гарч байгаа бас нэг  үг бол  Жин байшин, Луу байшин гэсэн үг нь  мөн л хятадын  Жин- Алт   Алтан дээвэртэй байшин, луун хээтэй байшин гэсэн утгаар  оржээ. Дууны үгэнд  “жин, жий, жүн, эү” гэхчлэн олон янзаар бичигдсэн  /дуулагдсан/ байна. Энэ нь  олон  нутагт амнаас ам дамжин өвлөгдөх явцдаа ийнхүү өөрчлөгджээ. Мөн энэ дуунд байх  “цалбин” гэдэг үг.  Энэ үг олон янзаар бичигдсэн байх юм. /цалбин-цалгим-цархим- цэлбэн/ Энэ дотроос  “цалгим” гэдэг  утга нь  хамгийн оновчтой  байх аа. Учир нь  дээрх үгүүдийг Монгол  хэлний их тайлбар толь”-оос шүүж үзвэл дан ганц  -цалгим” гэдэг үгэнд л утгын тайлбар олдож байгаа юм.   Тольд: “Эрхгүй цалгихаар, бялхам: цалгим байх (идээ ундаагаар элбэг дэлбэг байх), цалгим дүүрэн (бялхам дүүрэн), халгим цалгим [хоршоо] (а. Халгиж бялхах шахсан; б. [шилжсэн] Элбэг дэлбэг байдал)... гэжээ. Өөр нэг төсөөтэй бадагт “Агсам амтай” гэсэн үг гарч байгаа нь  морины шинж чанарыг тодорхойлсон  утга нь адил байгаа юм. “Цалгим” гэдэг үг нь  морины аман дээр авч үзвэл  агсам гэдэг утгатай  дөхөж очих юм.

Долдугаарт  буюу төгсгөлд нь өгүүлэхэд энэ дуу түүхэн дуу юм.  Энэ дуу нь  Хятад монголын эдийн засгийн  харилцааны түүхэнд холбогдох аж. Торгоны замын  түүхтэй салшгүй холбоотой дуу юм. Энэ бүхнийг батлах  Орон  зай нь Бээжин, Утай, Жийжүү зэрэг хот,  жин байшин, луу байшин, жинтүү  зэрэг хятад үг нэлээд оржээ.  Торгоны замаар  умард уруу зөөж байсан  бараа товарын ид цэцэглэлтийн үетэй цаг хугацааны хувьд  давхцаж, нөгөө талаас шарын шашин монголд ихэд дэлгэрсэн үетэй нэг  орон зайд үйл явдал нь  өрнөж байна.  Монгол улсад энэ дуу ихээхэн түгсэн нь  дууны домог монгол улсын нутаг дэвсгэр дээр  тодорхой сүм хийд дээр  зохиогджээ. Энэ домгоос үндэслэн өөр  зохиолын дуу хүртэл гарсан байдаг.

Тухайлбал. Монгол улсын яруу найрагч Д. Баасанжав 1960-аад оны эхээр  “Хүрээний хөөрхөн Дэнсээ юу” гэсэн  дууны шүлэг  бичжээ. Энэ шүлгээ  “Жийжүү хот” дууны домгоос сэдэвлэн бичсэн гэж  зохиогч ярьсан байдаг. Тэр  хэвлэлд өгсөн ярилцлагадаа: “Сайн ноён  хан аймгийн  Далай Чойнхор вангийн хошуу буюу одоогийн Архангай аймгийн Тариат сумын Гэсэр сүмийн оёдолчин  Дэнсээцогзол, сүмийн тахилч асман лам Гүнтэв нарын хайр сэтгэлийн дуу болох  “Жийжүү хот” дууны домгоос санаа авч бичсэн”  гэжээ. “Дэнсээ юу” гэх энэ дууг Ц.Пүрэвхүү аялгуу хийж олон дуучин дуулснаас  МУГЖ  Х.Үнэнхүүгийн дуулснаар  олонд хүрчээ. 

Жийжүү хот  дууны эргэн тойронд ажиглаж үзвэл ийм хэдэн онцлог байх шиг.  Түүнчлэн  “Буурал морь”, “Хонин жороо морь”, “Минжийн хангайн даваа”, “Санхьюу гөлөм”  зэрэг дуу  нь Монгол улсад  дуулагдсаар байна. “Мнжийн хангайн даваа” гэдэг дуу нь  “Минжийн хангай” гэсэн нэртэй дуулагддаг.  Мөн “Буурал морь” дуунд  монгол улсад  “сарчигнана даа” гэж дуулдаг бол цахарт  “навсалзана даа”  гэхчлэн дуулдаг байх юм. Ийм жишээ олон байгааг цаашид үгийн сан, аялгууны зөрөөг нь судалж үзвэл бас сонин байж мэднэ. Төгсгөлд нь Жийжүү хот дууны үгийн хувилбараас заримыг сонирхуулья. 

ЖИЙЖҮҮ ХОТ

Жийжүү хотын жинтэй ягаан торгоороо

Жинтүүний буланг шаглаад оёсон юм аа

Жин нь байшин, луу нь байшин хас эрдэнэ хоёрыгоо

Жинхэнэ янзаар нь шаглаад оёсон юм аа хө

Урд газрын ухаа ягаан торгоороо

Уутны буланг шаглаад оёсон юм аа

Утай Бээжин дагшин орныг болвол доо хө

Уултай устай шаглаад оёсон юм аа хө

Арилгасан сонгино шиг арван цагаан хуруугаараа хө

Аялгуут шанзыг дарахад  аятайхан байдаг юм аа хө

Ангирын зулзага шиг алиа хөөрхөн ааш чинь хө

Аюулхай цээжийг минь догдлуулаад байна хө

Цархим амтай цагаан цоохор морь минь ээ хө

Цаад талын ууландаа цанхаалаад байх юм аа хө

Цаанаа  ханьтай чамайгаа болвол доо хө

Царайчилж суудаг миний л буруу яа хө

Агсам амтай алиа цавьдар морь минь ээ

Арынхаа ууланд цанхаалаад байна даа хө

Ардаа ханьтай чамайгаа болвол доо хө

Аргадаж суудаг миний л буруу яа хө

ЖИЙЖҮҮ ХОТ

Жийжүү хотын жинтэй хээтэй торгоороо

Жинтүүнийхээ өнгөн дээр  шаглаад оёсон юм аа

Жин нь байшин, луу  байшин хас эрдэнэ хоёрыгоо

Жинхэнэ янзаар нь шаглаад оёсон юм  хө

Баруун л голын ус юугаа гаталья л гэсэн чинь

Банз модоороо дамнуурга тавьсан юм  хө

Баатар луучин баатар жанжид хас эрдэнэ хоёрыгоо хө

Байрлуулан барилдаад шаглаад оёсон юм аа хө

Урд голын ус юугаа гаталья л гэсэн чинь

Урт модоор дамнуурга тавьсан юм хө 

Эү байшин луу байшин хас эрдэнэ хоёрыгоо болвол хө

Уултай устай нь шаглаад оёсон юм аа хө

Цалбим амтай цагаан цоохор морь минь ээ хө

Цастынхаа ууланд цалгилж булгилаад горьгүй нь хө

Цаанаа  ханьтайг чинь аль хэдийнэ мэдсэн болвол хө

Царайчилж суудаг миний л буруу яа хө...гэхчлэн хэд хэдэн хувилбар байгаа юм.

Ашигласан материал:

1. “Монгол ардын мянган дуу” Хөххот-1983 он
2. “Монгол ардын аман зохиол” Улаанбаатар-1990 он
3. “Монгол хэлний товч тайлбар толь” Улаанбаатар-1966 он
4. “Монголын үндэсний радио”  “Ардын хөгжмийн сан” нэвтрүүлэг 2015 он
5. Э.Болормаа: Discogds Trask        https;//discogs.com
6. Урлаг сайт    https://www.urlag.mn
7. blog.conservatory.egu.mn 2019/01/ blog-post.htm
8. https://mn.wikpedia.org/wiki  Богино дуу
9. Эгшиг ӨМ-ын дууны сайт

Эрийгээ үхсний маргааш өөр хүнтэй банзалдсан
Эмийн шинжтэй манай төр
Эртнийхээ төр Чингисийнхээ нэрийг дурсахаар
Эмээж оросын өлмийг долоож байна
Өвөг Чингист хонзонтой Оросуудыг хүндэлж
Өүлэн эхийн угсаат мань мэтийг хавчиж
Өөрийн тэжээвэр нохойг ад үзэж хөөж
Өлөн хөх чоноор хонио мануулж байна
Үхэр халх угсаа тэнэг удамтай ч гэсэн
Үүнээс тэнэг явсан минь чулуун зэвсгийн үед ч үгүй
Үүнийг мэдээд дөрвөн Ойрдын эсрэг
Үе улиртал цус асган тэмцсэн
Хаан ширээрүү 500 жил гэтээд
Хатан Мандухайд тархиа хага харвуулаад
Хувиа бодож суусан 4 Ойрдын үлдэгдэл
Хувьсгалын далимаар эзэн ширээнд гарсан юм
Таван зуун жилийнхээ өшөө хонзонг тайлж
Тал нутгийн минь дээр доромжлол тарьж байна

Сорхогтань ээж холоо явахаар зэхжээ

Согоонсум ягаарч цэцэглэсэн

Хөдөө цэнхэр олбогоо орхих болжээ

Хархорум нүүрээ даран мэгшиж

Хар үүл огторгуйг нь бүрхэн түрэмгийлжээ

Сүүний үнэртэй хацрыг нь санан санан байж

Сүмбэр сүмбэр хөвгүүдээ

Сүүлчийн удаа хүлээж тэссэн юм байх

Хөөрхий тэр ээж...

Харлаг торлог уулсаа

Халиаж нэгэн тэссэн юм байх

Ханын нүдээр харагдах

Хээр хээр морьдийнхоо

Халуун зүсийг бүртгэж нэгэн тэссэн юм байх

Өгөдэйн өмнөөс

Өндөр үхэлд тохоогдсон

Өгөөмөр их Тулуйдаа

Өгсөн өгсөн ойртож тэссэн юм байх

Хөвгүүд бүхэн нь хаалга сэвхийн өргөхийг

Хүлээж тэссэн агшин

Уртаас урт амьдрал нь байсан юм байх

Жаха Хамбугийн жаахан охиныг

Жаргал таалжээ

Зовлон таалжээ

Ёроолгүй жаргал

Оройгүй хаанчлал дундаас

Хубилай хүүгээ л сугалж харсангүй

Ирсэнгүй гэнэ

Баруун мөөм нь чинэрэн чинэрсээр суларч

Бадаг нулимс түлхэн гарах хүртэл

Хүүгээ зөвтгөжээ

Тэр ээж...

Бараан тэнгэр өвдөн өвдөхдөө

Балтасхийжээ

Заан сүйх хөлөглөсөн

Хаан хүн

Халхын их хээр намраар

Тоглоомоо булаалгасан хүүхэд шиг

Тонгойгоод уйлж явжээ

Юан гүрний  мэдэлтэй

Хаан хүн

Юуны тул юм бүү мэд

Халтар өвстэй талд нүүрээ наагаад

Хачин ихээр ихэр татан уйлж суужээ ...

Ц.БАВУУДОРЖ

Халимагт явж байхад хэн нэгэн бор цаасан дээр хар бэхээр зурсан ийм нэгэн зураг өгсөн байлаа. Эргүүлж тойруулж харахад нэгл үйлийг өгүүлэх зурагнаас зовлон шаналанг олж хархаас гадна орь дуу тавих гаслангийн дуу сонсогдоно. Энэ зургийг харжээ суухдаа “Нутгийн хүлэг” гэж нэг шүлэг тэрэлсэн байлаа. Хожимоо шүлгэнд маань хөгжмийн зохиолч О.Эрдэнэцог гэдэг залуу ая зориулсан юм.

НУТГИЙН ХҮЛЭГ

Уяан дээр морьд үүрслээ
Үүдээ нээгээд зэрвэс харлаа
Эмээлтэй морь хөлстэй зогсоно
Эзэн нь тэгээд яасан юм бол оо

Гэнэ гэнэхэн жолоо алдах нь
Гэрэлт нарны амьдрал юмаа
Үе үесхэн эргэн хөрвөх нь 
Үйлийн үртэй хорвоо юм аа

Хазаартай морь холоос гүйжээ
Хатан илдний оромтой байна
Ханагар нутгаа танин ирээд
Хатсан хөлсөө хөрвөөн шилгээлээ

Гэнэ гэнэхэн жолоо алдах нь
Гэрэлт нарны амьдрал юмаа
Үе үесхэн эргэн хөрвөх нь 
Үйлийн үртэй хорвоо юм аа

Даарьтай хүлгийн эзэн баатар
Дайны хөлөөс дайжаа юм уу
Халгиж гарсан голын ус шиг
Ха нэгтээ шингээ юм уу

Гэнэ гэнэхэн жолоо алдах нь
Гэрэлт нарны амьдрал юмаа
Үе үесхэн эргэн хөрвөх нь 
Үйлийн үртэй хорвоо юм аа

Чонын сүнс тэнгэрт хальж
Чичлүүлж байна гэнэ, бурхадад
Диваажин, тамыг нь шийдэх үед
Даруухнаар тэр ийн өчжээ:
“Замаар явсан зантгар толгой
Зайдсанд хууртсан мангуу толгой” гэдэг шиг
Хөвчөөр явсан хөх “нохой” би
Хүмүүст “пойлдуулаад” амиа алдлаа
Газар өшиглөн гүйж явах хувь дуусч
Гандуухан саарал арьсаа хуулуулан
Буруу зөвөө шийдүүлэхээр 
Бурхадын өмнө зогсож байна, би
Урт түүх өчье, гэвч
Урьдаар нэг л юм тохирьё
Галзуу гэдэг нь худлаа 
Гансарсан байсан нь үнэн гээд
Бусдыг нь та нар өөрсдөө сонсоод 
Буруу зөвийг нь шүүгээрэй
Эхийн хэвлийд бий болсноос хойш
Энд иртэл юу болсныг галзуу биш эрүүл ярьсуу, би
Долоон жилийн өмнөсөн
Долоон ес дундаа явахад 
Алтайн уулсын хүйтэн суганд
Аав, ээж хоёр намайг “хийсэн” гэдэг
Аав чоно, ээж согоо байсан бол
Ар Монголд хаан суух байлаа
Аз дутаж хоёулаа чоно байсан учир 
Адгийн би бэлтрэгээр амьдралаа эхэлсэн
Хаврын дунд сард нүд “битүү” амьтан
Хатан ээжээ зовоон байж
Ганцаараа ч биш, тавуулаа
Газар нүхэнд төрсөн гэдэг
Нүд нээж, явахчаан аядах үед 
Нүхний үзүүрт гэрэл харагдсан
Эхийн сүү цагаан байсныг
Энэ хорвоо өнгөтэй юм гэдгийг мэдсэн
Алтан нар хэнийг ч ялгадаггүй
Айхтар шударга хорвоод төрж гээд
Амаа олохгүй идэнгээ
Алингаа мартаад тоглох гэтэл биш байж
Авдранд хураасан хүнсгүй
Алаад идэх малгүй
Аль бүхнээс булаан байж амь зуух
Араатны зулзага болон төрсөн байж
Бид тавын бие өсөх гэж хурдан
Бэлтрэг “угжих” эхийн эцэх бүр ч хурдан
Бор гэдэс цадахгүй хонох өдөр олон
Буурал аавын минь дайсан бүр ч олон
Цагаан сүүний “сав” хоосорч
Цагийн эрхээр мах гэгчид орлоо
Сүү элбэг хэвээрээ байсан бол
Сүүлд аминд хүрэх маханд юунд орох билээ, би
Авчирсныг нь иддэг байлаа
Авчрахгүй бол өлсдөг байлаа
Араа шүд ургаж, бяр мэдрэгдэвч
Алгын чинээ хулгана ч барьж чаддаггүй
Анд төгс сургана гэж байсан аав минь
Арван долоон хоногтой дээр минь
Айхтар их цус гоожуулж ирээд
Алаг цэцгэнд хэвтээд босоогүй юм
Аргалийн мах идүүлнэ гэж гарсан аав минь
Аргаа барахдаа айлын хонь руу дөхөж яваад 
Хурдан буутай малчинд нь “баригдсан” гэдгийг 
Холоос харсан чоно ах хожмоо надад хэлсэн юм
Хэдэн зулзагадаа тарвага дандаа өгөхөөр
Хааяа ч гэсэн шинэ юм амсуулъя гэж
Хайр, хяслан хоёрыг уралдуулж аз туршсан
Хангайн амьтан тэгээд дууссан юм
Ингээд бид тавуулаа ижийгээс өөр түшиггүй
Илүү гэхээсээ дутуу юм ихтэйгээр 
Эхний цастайгаа учирч
Өвөл гээчид бэлтгэсэн юм
***
Үхсний араас үхэлгүй, өлсгөлөн ч амьд яв
Үхсэн “мах” идэхгүй, өөрөө л “гаргаж” ав 
Бэлэн гээд бэлчээрт буй мал руу гэтэв
Бэрх ч гэсэн уулнаасаа хоолоо ол гэж
Зайтайхан гөрөөлөхөөр бол
Заавал шөнөөр яваад
Ургах нарнаас өмнө буцаж
Ууландаа л унтаж байгаарай гэж
Ульсан болгон нөхөр биш
Улай болгон хүнс биш
“Боссон” болгон овоо биш
Бодолгүй бүү ойрт гэж
Зуудаг шүдэндээ биш
Зугтах хөлөндөө итгэж бай
Хүн гэдэг “чоно”-оос хол яв
Хүй нэгдлээс хойш бид өстэй юм гэж
Амиа эхлээд аргалж сур
Алдалгүй гишгэж сур
Арга мэх чинь хүрвэл
Алаг үрсээ хорвоод үлдээ гэж
Хүйтэн ч гэсэн өвөл “болзож” 
Хүчтэй нь хүчтэйтэйгээ нөхцөж
Чоно шиг амьдарч чад 
Чоно шиг бас үхэж чад гэж
Баруун шагайндаа хавхны сорвитой
Барагийн “эр”-ээс дутахгүй золбоотой
Хашир нь дэндсэн ижий минь
Хайрт бэлтрэг бидэндээ байнга сануулна
***
Намар нартайгаа буцаж
Нагай мөндөлтэйгээ ичлээ
Буутай “чоно” үзэгдэх нь ихсээд
Буга согоо ч дайжаад явчихлаа
Хувийн өмчгүй бид 
Хурга ишиг алсаас харж шүлсээ гоожуулна
Хурц гэрэлтэй машинууд холхиод
Харанхуйд ч тийшээ ойртох аргагүй
Төлөх долларгүй бидэнд 
Тэх, угалз уулнаас унагах зүүд
Барьцаанд тавих юмгүй хойно
Баруун айлаас хонь зээлэх мөрөөдөл
Арван хоног өлөн явахаар 
Араанаас шүлс гарахаа больдог юм билээ 
Бусдаас булааж идэхгүй юм бол
Бурхан руу эрт явчих гээд байдаг юм билээ
Аавын мөртэй уулнаасаа буугаад 
Айлын хороо эргүүлдэж анх үзлээ
Хамаатан саднаа эрт мартсан
Халтар ноход нь идчих гээд хэцүү
Ээжийн үнэтэй үгнээс зөрөөд 
Энгэрт бэлчих хонинд гэтэж үзлээ
Хон хэрээ дээгүүр нисэж “ховлоод”
Хоншоор хуулуулчих гээд үнэн хэцүү
Хашдаггүй юм байна гээд 
Халтар азаргатай адуу “манаж” үзлээ
Мань мэтэд нь ахадмаар ажил аж
Маань уншчих гээд бүр хэцүү
***
Давааны цаана зэм байна гэхээр нь 
Даруулгагүй нэг чоныг дагаад навсганалаа
Хүрээд тойрч амжаагүй байхад 
Хапп гээд хавх буучихлаа
Дагуулж ирсэн дааган чоно
“Дах”-аа сэгсийлгээд уул даван одов
Айсан бид ар араасаа цуваад 
Арын мод руу яаран зугтав
Тавуул яваад дөрвүүл эргэж ирснийг 
Тархигүй зан гаргаж, хавх “эргэснийг” 
Ухаант ээждээ хэлэлгүй гүрийлээ
Ульж ульж ээж минь мэгширлээ
Үүр цайгаад удаагүй байхад 
Урд зүгт буун дуу хадсан юм
Бусдаасаа том гэгддэг тэр минь 
Бурханы оронд одсон юм
Хэрэг хийсэн бидний нүд
Хүнийх шиг ойртон бүлтгэнэж
Энэ хорвоо хатуу байна уу гэх
Эхийн асуултад толгой дохилоо
Талийгаачийн хэвтэр хоосорч
Тэр талаас хүйт даах шиг болж
Элэг бүтэн л байвал 
Энэ бие өлсөх юу ч бишийг ойлгож билээ
***
Өвөл дундаа орсон цагсан
Өмссөн “дээл” гангарсан үесэн
Уулнаас буудаг замаараа буугаад 
Ууланд ирдэг замаараа ирж явлаа
Эх минь зогтуслаа
Энэ нэг л бишээ гээд алсыг ширтлээ
Унаганы мах дүүртлээ чихсэн бид
Улаан нүдлэчихээд урд нь гарч байж зогслоо
Буун дуу ямар чангыг 
Бурхан та мэдэх үү
Бутны цаанаас гарсан тэр чимээ
Бут үсэрсэн бидэн дээр ирсэн юм
Газрын өөд зугтаж явахад
Гайтай тэр чимээ дахиад гарсан юм
Улаан суган дундуур минь гараад
Урдах хаданд туссан юм
Ухаан жолоогүй амьтан 
Уулын амаар давж амжлаа 
Бодсоныг бодвол харин гайгүй
Бүгд тэгэхэд мэнд ирсэн юм
Нүүж ирсэн айлын улаан дээлт залуу
Нуугдаж байгаад муу буудсан нь тэр аж
Дахиж тэр замаар заяа нь буу яваарай гэж
Далаа долоон ээж минь үүрэгдэв
***
Болдогсон бол бор халзан хонь үржүүлээд 
Болзоонд явахдаа л “гэр”-ээс гарч байхсан
Айлын юм хулгайлж ад үзэгдэлгүй
Аминд аюулгүй амьдрахсан гэж бодогддогсон
Тийм хувь заяасан билүү, Бурхан та
Тэнцүүхэн идэж бай гэж хэлсэн үү, хүмүүст та
Булаахаа хүрвэл хүн биднээс шуналтай
Булзахаа хүрвэл бүр их зальтай
Нийгмийн мал идчихээрээ
Нийлүүлээд надад тохно
Өлдүүлж, турааж үхүүлчихээрээ ч
Өлөн над руу чихнэ
Өөрийн юмаа харамлах мөртөө 
Өрөөлийн юмыг минийх л гэнэ
Арьс үс, аль бүхнийг минь авах гэж
Араатай машин унаад хөөнө
Тээр жил биднийг төрүүлснээс жил хагасын дараа
Төрсөн уулаа “тэвэрч” явсан ээжийг минь
Ар үргээсэн анчид арьснаас нь салгаад
Арван мянгаар арилжсан гэдэг
Бидний дөрвөн бэлтрэг чонын зэрэгт хүрээд 
Бие биенээ түшин амьдарч эхлэх үед
Хэрэгт дуртай нэгэнд минь “гэрэл гайхуулж” байгаад 
Хэрээстэй “дуран” духанд нь тааруулсан юм
Ховор хийцтэй шагай нь чимэгхэн болоод 
Холестрин багатай мах нь хуушуур болоод
Аман хүзүү нь айлын хашаанд 
Арьс нь дэлгүүрт өлгөгдөөд дууссан даа
***
Шороотой, гантай зун боллоо
Шог шог гэх тарвага алга боллоо
Айлын малнаас өөр амьд амьтан
Алтай нутагт үгүй боллоо
Үс ноос гэж өрвийсөн гурав
Үнэг шиг арчаагүй царайллаа
“Дархан бэр” ээжийнхээ таван эр үрээс
Даруй хоёр нь үгүй болжээ
Өөрсдийгөө яая гэж байж
Өрөөлд ажил удаж “хүүхэд хийх” гэсэнгүй
Бүсээ чангалаад бөлдгөө хумиад
Бүрзийсэн гурав шогших боллоо
Царцаа идэж ходоодоо дүүргэн
Цаашид яах нь бүрхэг амьдарлаа
Бүлэглэж байгаад ганц хурга хулгайлбал
Бүтэн долоо хоног ууланд ногоорно
Сүүлтэй чоно биднээс биш
Сүүлгүй “чоно” сайн эрсээсээ харамлаад 
Машинаа унаад адуугаа манах
Малаа дагаад мал болох шахсан даа
Дахиад л нэг намар, өвөл ирлээ
“Дах” гангарах цаг болсон байтал
Шар ноосноосоо салж өгдөггүй
Шаргын говь шиг өнгөтэй юм гүйлдэж байлаа
Шар ноостой хатах юу ч биш 
Шалдан ч гэсэн эрүүл байх сайхан аж
Хажуу уулын хоёр чоно
Хамуураад халуураад хэрэг алга
Цан дуугаргаж үргээгээд тэр үү
Цатгалдаж эрт таргалаад тэр үү
Эрдэм сураагүй бид юу мэдэх вэ
“Элгээ тэврээд” хөлдөөд үхснийг нь сайн мэдэж байна
***
Од түгсэн тэр шөнө 
Орчлон ямар үзэсгэлэнтэй байв аа
Буу агссан тэр хүмүүсийн 
Бодол ямар муухай байж вэ
Гурайтаагүй ч цатгалдаагүй гурав
Гуу дагаад шогшиж явлаа
Алсад үнэртэх “адууны мах” 
Арааны шүлс үйлдвэрлэх аж
“Бор хацарт” урд гарчихсан
“Болдоггүй саарал” ард дагачихсан
Нүд худал хамар үнэн гээд
Нүүдлийн шувуу шиг цувж явлаа
Гуу тэгшрээд талтай золгуулав
Гурван том чоно “ил гарав”
Алсад моторын чимээ гарч
Амь хутганы ишин дээр ирлээ
Харанхуй шөнө биднийг хэн харах вэ
Харгана таарвал нуугдаад хэвтье гэлээ
Бодсоноороо нуугдах гэтэл
Бор халтар туулай өврөөс босоод гүйв
Бариад идчихье гэвч
Барааны газраас гялалзах гэрэл үнэн аймаар
Туулайнаас болж амиа өгөхгүй гэж 
Тулгамдсан шуналыг дор нь дарав
Тэр харин алдаа байсан байна лээ
Тэр дор нь тас татаад идчих байсан байна лээ
Нөгөө муу дэлдэн чинь машинд баригдаад 
“Нуувчинд” суусан бидэн рүү чиглээд зугтаав
Ар өврөөс нь гэрэл тусгасан 
Аймаар дуутай хоёр тэрэг бидэнд тулав
Туулай хөөж явсан тэдний өмнөөс
Тугал шиг гурван волк босоод ирэв
Бид айв, тэд цочив
Бут үсрэв, хааз нэмэгдэв
Арханд үлдсэн уул
Арга барагдахад дэндүү хол
Бид дөрвөн хөлтэй, тэд таван араатай
Буун дуу тас няс, салхи шуугина
Тарцгаая, ядаж нэг нь амьд үлдье
Тал руу биш уулаа л тэмцэнэ шүү гэх
Санаа уул даваад алга боловч
Салтаанд нь гэрэл туссан бие эндээ
Азгүй юм, би гэдэг боохой
Араас нэг машин нь дагачихаж
Бултаад ард гарлаа, бул чулууны ард хэвтэж үзлээ
Буудуулсан болж унаад зогсоход нь хурдалж үзлээ
Арын уул уг нь энүүхэнд байдаг
Аймшиг харин бүр ойрхон байдаг
Аахилж явахдаа аавыгаа бодсон гэвэл үнэмших үү
Архирч давхихдаа ээжийгээ “харсан” гэвэл итгэх үү
Үхэх байсан бол тэд үхээд шийдчих байсан юм
Үр би үхэж бол болохгүй шүү гэж гүрийнэ
Хашгирах хараах хүмүүсийн дуу холдоод явчихлаа
Харайлгах миний бие “ганцаардаад” явчихлаа
Улам хурд нэмэгдэв
Ухаа даваад алга болов
Чих дүнгэнэнэ, цус гоожно
Чигээ өөрчлөөд ууландаа ирэв
Дорой муу анчидтай таарч
Дробинкны гурван тугалга “аваад” үлдсэн нь тэр
Гэхдээ надад тугалга өгөөд
Гэмгүйхэн явсан нэгийг маань
АК-гаар шүршиж унагаад
Ачаад явсан юм билээ
Бүтэн ирсэн “Бор хацарт” бид хоёр
Бүтэн сар тэр уулнаас буугаагүй юм
Азарган чоно болоод тэр маань яваад өгсөн
Азгүй би нэг чих дүлийрээд үлдсэн
Үрээ үлдээсэн жилдээ, тэр минь
Үдийн хэрд үргээлгэнд ороод
Амьсгал хураасан бие нь бүтнээрээ
Алтайн цаагуур урагшаа хил давсан
Түүнийг хятад хуушуур болж байхад
Тонхилын ойролцоо би болзож явлаа
Үхсний араас үхэхгүй гээд
Үр удмаа үлдээж явлаа
Даанч гай газар дороос 
Говь-Алтайнхан модон дотроос гэгч болж
Үүрийг минь ухаад 
Үрсийг минь суйлчихсан
Хань минь хариугаа авах гэж яваад
Хамаг биеэ шүүрэн шанага болтол буудуулж
Чоно нэртэй ч хүн шиг явсан намайг 
Чогчигоноос өөр нөхөргүй үлдээсэн дээ
Халуун зуныг хэвтэж өнгөрөөлөө
Хамар доорх мөндлийг ч тоолгүй
Галуу буцтал турж хэвтсээр
Гансарч, гасалсан даа
Ерөөсөө ингэж хээрээр гэр хийж явахаар
Ердийн нохой шиг тэжээвэр явъя гээд
Сумын төвөөр орлоо доо
Судалж жаахан шогшлоо доо
Боргон хуцах ноход цатгалан боловч
Бодож байсан шиг минь харин эрх чөлөөгүй аж
Хүний эрхээр жаргахаар чонын эрхээр зовъё гээд
Хөвч рүүгээ хөнгөхөн алхлаа
Тэгсэн байдаггүй ээ
Тэгнээд нэг нөхөр мод бариад ирлээ
Холд гээд тэр ойлгох биш
Хохь чинь шүү гээд архирлаа
Буун дуу тас
Бурханы өмнө би зогсож байна
Галзуу бол байгаагүй юм шүү
Гансарсан гэвэл харин үнэн шүү
Богинохон энэ амьдралын минь
Буруу зөвийг шийдэж аль
Диваажинд аваачна уу, тамд илгээнэ үү өөрөө мэд
Дэлхийд харин буцаанам copy

Бидний ажлыг дэмжин мэдээлэл ирүүлсэн Хилийн 0306 дугаар ангийн хамт олонд баярлалаа. Энэ мэтчилэн бусад хилийн анги салбаруудаас ч гэсэн олон олон захидал, мэдээ, мэдээлэл манай цахим хуудсанд хаяглагдан ирнэ гэдэгт итгэлтэй байна. 

ЭХИЙН ХАЙР

Сайн байна уу? Хайрлан энэрэх халуун сэтгэл, хамаг бүхнийг минь ухааруулан сургасан хайрт ээж минь та сайн сууж байна уу?
Хүү нь наран ургах алс зүүн хязгаар Мэнэнгийн талаас ургах нартай уралдан энэхүү захиагаа бичиж сууна. Хүү нь Монгол Улсын Үндсэн хуулиар хүлээсэн үүргээ биелүүлж цэрэгт тэр тусмаа хилийн цэрэгт алба хааж байгаагаараа омогшиж өөрөөрөө болон таниараа бахархаж байна. Тэртээх 1996 оноос хойш өдий хүртэл хорвоогийн сайнтай бараантай бүхий л зүйлийг үл хайхран ганцхан хүүгийнхээ төлөө гэсэн сэтгэлийг тань энэ хорвоо дэлхийн юутай ч зүйрлэшгүй билээ. Хүүгийнхээ төлөө нойргүй хоносон шөнө бүрийг, залбирч мөргөсөн өглөө бүхнийг хүү нь хэзээ ч мартахгүй. Цэрэгт ирээд мандах нарыг харах бүртээ таныгаа нүдэндээ төсөөлж эрч хүч энергээ авдаг юм шүү. Ээжээ хүүгээ уурлуулж, гомдоож байсан бол үнэхээр УУЧЛААРАЙ. Хүү нь албаа нэр төртэй хаагаад хайрт ээжийнхээ ачит хүү нь байх болно. 

Бүүвэйн дууг нь сонсож өссөн болохоор сэтгэл минь уяхан байдаг юм
Бүлээн сүүг нь залгилж өссөн юм болохоор сэтгэл минь цагаан байдаг юм
Ээжээ хүү нь таны үргэлжлэл шүү...
Хайрт ээждээ удахгүй болох мартын 8-ны баярын мэндийг хүргэе.
Хүү нь тандаа хайртай шүү

Ямар хүү төрүүлснээ ээж минь минь та хараарай
Ямар хүнээр мануулснаа эх орон минь та үзээрэй.

Таныгаа хүндэтгэсэн: Хүү Ахлах байлдагч Ц.Гэндэнсүрэн

Эх сурвалж: Хил хамгаалах ерѳнхий газрын Олон Нийттэй Харилцах Алба

Зүсэр бороо мэт эх орон чинь уйлж байна Зүүднээсээ сэр! Миний Монголчууд !!!

Галбын цэнхэр говь чинь гандаж хатаад цөл боллоо

 
Маргааш олон Улсын эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалах өдөр. Анх 1911 онд гуравдугаар сарын 8-ны өдрийг олон улсын эмэгтэйчүүдийн баяр болгон тэмдэглэж байсан байна.
1975 оноос хойш гуравдугаар сарын 8-ны өдрийг жил болгон Олон улсын эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалах баярын өдөр болгон дэлхийн өнцөг булан бүрт тэмдэглэсээр ирсэн түүхтэй. 

Ингээд санаа авах болов уу хэмээн хэдэн мэндчилгээний үг орууллаа.

Олон улсын эмэгтэйчүүдийн баярын мэндчилгээнүүд

Өргөн монголын хатан гоо
Өнөр бүлийн эзэн гоо
Бүүвэй аялах уян гоо
Бүхнийг шаглах уран гоо
Эрийг чимэх саран гоо
Энхрий аальтай бүсгүй гоо
Эрхэмсэг тансаг хатан гоо
Энгүй орчлонгийн эхрэм бүсгүй танд олон улсын эмэгтэйчүүдийн баярын мэнд хүргэе. Сайхан баярлаарай
* * *
Нулимсаа хүртэл биднээс нууж явдаг ээжийнхээ
Нуурын ус шиг тунгалаг хайрийг нь дээдэлж яваарай
Нуур хүртэл шувуудаа хүлээн эзгүйрэхдэг энэ хорвоод
Нүглийн дундах ганц бурхан ЭЭЖИЙГЭЭ хайрлаж яваарай
* * *
Эрийн түшиг-гэрийн чимэг
Төрлийн язгуур-төрийн тулгуур болсон
Эрхэмсэг Монголжингоо эхчүүд Эмэгтэйчүүддээ ирж буй "МАРТЫН 8”-ны Баярын мэндийг хүргэе. Дэлхий бүүвэйлсэн ээжээрээ бахархая Дэргэд түшсэн ханиараа бахархая Энхрий ялдам охидоороо гоёцгоое
* * *
Бурхад ч хараад дурлам Монголын минь сайхан бүсгүйчүүд
Булиглах зүрхийг минь эзэмдэгч Монголын минь үзэсгэлэнт эмэгтэйчүүд
Үрийнхээ өмнөөс үхэхэд ч бэлэн Монголын минь зоригт ээжүүд
Үнэнчээр нэгнийг дурлаж хайрладаг Монголын минь халамжит эхнэрүүд
Хамаг монголын хатад
Халуун сэтгэлийн шүтээн та бүхэндээ Мартын 8 мэнд хүргэе!!!
* * *
Болор толь шиг тунгалаг
Болсон жимс шиг амтлаг
Бүсгүй танд баярын мэнд хүргэе!
Амьдрал тань цэгц сайхан
Сэтгэл тань баясгалантай сайхан
Санаа тань бахдам сайхан байг!
* * *
Зовлон даах гэж бүсгүй хүн танхил төрдөг юм
Зоргоороо амьдрах гэж бүсгүй хүн гоёмсог төрдөг юм
Зовсон нэгнийгээ жаргаах гэж бүсгүй хүн уяхан төрдөг юм
Зол жаргалтай амьдрах гэж бүсгүй хүн ихэмсэг төрдөг юм
Олон улсын Эмэгтэйчүүдийн баярын мэнд хүргэе
үүнийг охидод нисгээрэй чамд амжилт хүсье
* * *
Амьд байгалийн гоо үзэсгэлэн 
Ариун хайрын онгон шүтээн 
Аз жаргалын нандин хэлхээ 
Аль бүхний дээд эрдэнэ 
Бүсгүй таньд Олон улсын эмэгтүүчийн баярын мэнд хүргэе
* * *
Ганган хээнцэр алхаанд тань уулс хүртэл мэхийж 
Гал улаан урууланд тань чөтгөр хүртэл шунаж Инээхэд тань цэцэгс дэлгэрч 
Ичингүйрэхэд тань эрчүүд уярдаг 
Эрхэмсэг гоо хатагтай 
Эгэл биш, эрдэнэ шиг бүсгүйчүүд та бүхэнд Олон улсын эмэгтэйчүүдийн баярын мэнд дэвшүүлье! 
* * *
МОНГОЛ БҮСГҮЙЧҮҮД
Танан цагаан гэрийн
Хоймор дундаас мишээнэ
Талын малчин ардын
Хотон дундаас мишээнэ
Сүрлэг уулын бэл дэх
Сүргийн захаас мишээнэ
Сүүн цагаан сэтэглийн
Итгэл дундаас мишээнэ
* * *
Өлгийн зөөлөн бүүвэй сэтгэлээс тань уянгалсан
Өргөлийн цагаан сүү гараас тань цацарсан
Өглөгийн дээд хайр зүрхнээс тань ундарсан
Өрх гэрийн жаргал сэтгэлээс тань гэрэлтсэн
Бүсгүй танд  Олон улсын эмэгтэйчүүдийн баярын мэнд хүргэе
* * *
Сэтгэлд чинь сүү өөрөө асгарч байг
Харцанд чинь хорвоо өөрөө гэрэлтэж байг
Алганд чинь цэцэгс өөрөө дэлбээлж байг
Зүүдэнд чинь бурхад өөрсдөө бүжиж байг
Бүсгүй танд  Олон улсын эмэгтэйчүүдийн баярын мэнд хүргэе
* * *
Нулимсаа хүртэл биднээс нууж явдаг ээжийнхээ
Нуурын ус шиг тунгалаг хайрыг нь дээдэлж яваарай
Нуур хүртэл шувуудаа хүлээн эзгүйрхдэг энэ хорвоод
Нүглийн дундах ганц бурхан ээжийгээ хайрлаж яваарай..
****
Бурхад ч хараад дурлам Монголын минь сайхан бүсгүйчүүд
Булиглах зүрхийг минь эзэмдэгч Монголын минь үзэсгэлэнт эмэгтэйчүүд
Үрийнхээ өмнөөс үхэхэд ч бэлэн Монголын минь зоригт ээжүүд
Үнэнчээр нэгнийг дурлаж хайрладаг Монголын минь халамжит эхнэрүүд
****
Хамаг монголын хатад
Халуун сэтгэлийн шүтээн та бүхэндээ Мартын 8 мэнд хүргэе!!!
* * *
Будран хаялах цасанд би дуртай
Бусдаас илүү ээждээн би хайртай
Зөөлөн шиврэх бороонд би дуртай
Зөөлхөн мишээх харцанд тань би дуртай
Өглөө бүр наран манддагтай адил
Үдэш бүр саран гийхтэй адил
Өнгөт орчлонг ээж минь та чимж
Өргөн хорвоог уяраасан амин шүтээн, та минь наддаа
* * *
Аз жаргалын амин түлхүүр
Ачлал хайрын ариун ундарга
Хүсэл сэтгэлийн нандин эрдэнэ
Хүний ертөнцийн гэрэл гэгээ 
Эрхэмсэг бүсгүй танд
Эмэгтэйчүүдийн баярын мэнд хүргэе
* * *
Бүсгүй та байхгүй бол
Бүлээн голомт зэвхий дааж
Бүтэн амьдрал хагас болж
Уудам энэ хорвоо утгагүй болно.
Ертөнцийг аврагч гоо үзэсгэлэнт бүсгүй танд
Эмэгтэйчүүдийн баярын мэнд хүргэе.

Талын хаяа уужуу мөртлөө цэнхэртэхээ болиод
Таанын толгой цэцэглээгүй байтлаа гудайж бөхийгөөд
Талбиун цээлхэн уртын дуу шуранхайлсан байтал бүдэгтээд
Танил юм бүхэн надаас холдох шиг болоод 
Хаашаа явна вэ, миний эх орон

Эрдэнэ-Очир Арлаан

Уул доргиож
Ус цалгитал дайтаж

Мөнх хөх тэнгэрийн доор дэлхий ертөнцийг эрхшээж

Морин төвөргөөнөөр дэлхийг чичрүүлж
Морин туурайгаар дэлхийг тамгалж

Толгойтныг бөхийлгөж
Тойгтныг сөхрүүлж асан хүчирхэг түүх,

хүчирхэг дээдсийн удам, хөх толбот монголчууд эдүгээ харин салж сарнисан монгол, тарж бутарсан монгол, гундаж гандсан монгол, сөнөсөн галт уул угаа адил монгол болжээ хөөрхий.

Гэхдээ яахав Могойг гурав таствал гүрвэлийн чинээ
Монголыг гурав хуваавал гүрний чинээ гэдэг билүү?

Их эзэн богд Чингис маань нойрноосоо сэрж эдүгээ бидний цаг үед ирж миний байгуулсан улсыг хэн ийм болгов оо? Гэж асуувал

Би харин-Бид өөрсдөө гэж хэлье

Хаан тимэм, овог аймгуудын тэмцэл, таны удмын цөс ихт, зарим нэгэн мунхаг харанхуй хаадын тэмцэл ийм болгосон юм.

Таниас хойш бидний монгол сэрсэн, мандсан, гундсан, бутарсан.

Эдүгээ цагт дэлхийд үр удам нь байтугай сүнс н ь ч байхүй Манж гээч улсын эрхшээлд 200 жил, энэ дэлхийн хамгийн адгийн нийгэм болох Коммунизмын өлгий улаан Орост ухаанаа эргүүттэл 70 жил дарлуулж их түүх, эзэн богд таны нэрийг тань зоригтой хэлж чадах сайн цаг, ардчилсан нийгэмтэй учраад 20 гархан жил л болж байна.
Бусдын мууд дурладаггүй монгол сайхан ёсоор бидний монголын 200 жил дарласан Манж, 70 жил дарлсасан улаан Орост баярлалаа гэж хэлмээр санагддаг.
Яагаад гэвэл биднийг зажилсан ч залгиагүйд нь .Бас биднийг үгүй хийх их гүрнүүдийн санаархалыг дарж байсанд нь.
Түүхийн сайн нь ч миний багш, муу нь ч миний багш гэсэн үг байдаг

Ололт амжилт, алдаа дутагдалтайгаа л бидний түүх хугас ч гэсэн эдүүгээгийнхээрээ байгаа нь сайн хэрэг ээ.

Их Монголын далай их хаадаас хойшхи
Их Монголын балай их хаадын шастир эдүгээ бидний түүхийг ИЙМ болгосон байна. Гэхдээ түүхийг цэгнэж, цэгнэж болох авч засаж залруулж болдоггүй ажгуу.
Хаадын алдааг харц шүүдэггүй хорвоод.

Их хаан, түүний удмын хаад дэлхийг эрхшээх их байлдан дагуулалтынхаа явцадаа элэг нэгт ахан дүүсээ хараа хүрж, хөл тавсан газар болгондоо үлдээж байлаа.

Удахгүй бид иргэж ирнээ гэж.

Тиймээс бидний мах цусны тасархай дэлхийгээр нэг тарсан бөлгөө.
Саяахан интернэт ухаж байгаад хүмүүсийн сэтгэгдлээс харь болсон монголынхоо тухай ийм 2 сэтгэгдэл харлаа.

...Дэлхийгээр тархсан Монголчууд та нар бүгд хаад ноёд шүү. Их монголын аугаа хаад эзэлсэн улсаа захир гэж үлдээсэн хаадын үр сад шүү...

....Алтан ясны хэлтэрхий, алаг махны тасархай ...

Тиймээ та нар бүгд хаадын үр сад хаад.

Цөөхүүлхэнээ үлдсэн хэрнээ олуулаа болж ирнээ бидний монголчууд гэж итгэж, хүлээж байгаа найдсан монголчууд.
Харь улсын өв соёлд хавчигдаж, уусаж мөхөхийн ирмэгт ирсэн ч нэг л өдөр бидний монголчууд ирнээ гэж итгэж, найдаж, хүлээж цөхөрсөн монголчууд.

Та нар бол хүлээсэн монголчууд
Та нар бол хүлээж цөхөрсөн монголчууд

Гол нь тасравч
Горь нь тасраагүй монгол ахан дүүс минь
Гэгээн өдөр цээжиндээ
Харанхуй шөнө зүүдэндээ санаж , бэтгэрсэн байж таарнаа биднийгээ.
Дэлхийгээр нэг тарсан алтан ясны хэлтэрхий, алаг махны тасархайнууд минь .

... Алтайг давж, өлгийг орхисон хасгууд чинь
Ага-Ыгийн дэгдээхэй, урам жиргээт домбороосоо
Арай л илүүтэй Монголоо зүүдлэж яваа шүү
Захчин, торгууд, амтай хэлтэй мянгад чинь
Заяын хүрээ сахисан номхон торгон өөлд чинь
Босоо нүдэн сартуул, Дарьгангын дөрвөд чинь
Ботгоны мөр шиг монголдоо бултаараа хайртай....
Тиймээ хүний болсон заяандаа эвлэрч
Хүсэл дуудах салхи
Хүй цөглөсөн түүхэндээ хайртай байж таарнаа тэд.

• Та нар яасан удаан ирдэг юм бэ? Мянган улаан атаа хөтөлж ирээд нүүлгэнэ, буцаад ирнэ гэсэн яалаа гэж хэлэлцэж
•
... Алтай хангай энгэрт
Атан тэмээгээ буйлууллаа
Аавыгаа гэж бодоход
Алаг нүд минь мэлмэрнэ
Элст алтайн энгэрт
Ингэн тэмээгээ буйлууллаа
Ээжийгээ гэж бодоход
Эрэвгэр нүд минь мэлмэрнэ... гэж дуулан, хайлан суудаг
Өөлдүүд чинь...

• <<Эргэх амьдрал гэж байдаг бол Ар монголд адуу болж төрөхсөн>>
<<Аз байгаад очвол монголын тэнгэр ямар өнгөтэйг харах юмсан” "агаар нь ямар байдгийг мэдрэхсэн>> гэлцэж

Өдөр бүр даяар Монголын ариун голомтыг зүг сүүн цацлаа өргөж, мөргөж залбирч байдаг Дээд монголчууд чинь.......

• Сайн, сайхан яваа нэгнээ Монгол гэж дуудаж омогшдог, сэтгэлээ дэвтээдэг Хазаричууд чинь....

• Унасан нутаг, угаасан усаа орхиж чадахгүй нүүвэл нутагтайгаа нүүнэ гэж буруудаж буурал түүхийн ээдрээт нугачаанд харийн болсон Баргууд чинь....

• .....Ирэхийн чин сэтгэл байхад
Ижлийн ус шалчааг/шалбааг/ л... гэж элэг нэгт түмнээ үгүйлсэн гансарч, эмгэнэлт их амьдрал туулж

...Хүйтэн Сибирийн замдаа
Хөлдөөд хөхрөөд одсон Халимагууд чинь....

• ...Аньсага дүүрэн нулимстай, сэтгэл дүүрэн гунигтай, зүүсгэл уужаа өмсөөд харь болсон Хорь буриадууд чинь ....

• Хүсэвч буцааж өгөхгүй
Хүнийх болсон монгол минь
Хаяа хатавчаар нутагтаа хаягдаж
Халх монголынхоо өмнөөс золиогдож
Хиагтын гэрээ нэртээ их гүрнүүдийн наймаагаар
Хятадын аманд шидэгдсэн хөх мөхны тасархай минь
Элгэн садан Монголоосоо аврал эрж бүлтэлзсээр
Эрээн луутай хөнжилд нулимстай шургалсан гүнж минь....
Тиймээ ээдртээт түүхийн нугачаанд харь болсон Өвөр монголчуудын чинь ....
Бултаараа монголдоо хайртай байж таарнаа. Хүй цөглөсөн нутаг хүмүүний сэтгэлээс уяатай явдаг гэнэм.
...Утаан дунд ч морьтойгоо явж
Усан дунд ч хувцастайгаа сууж
Ууж идсэн ч сэтгэлтэйгээ байж
Унтах нойрондоо хуягтайгаа хэвтэж....

Биш

...Эвлэрсэн улсаа ээдрээж
Эвшээсэн нумаа эрхээж
Эрсэлсэн ханаа эмтэлж
Элгэн зуур эвдэрлзэж
Эзэн Чингисин зарлигийг огоорч
Эх орныхоо заяаг огшоож
Эрхт төрийнхөө жолоог ончроож
Эмээлээс буугаад эндэж
..Хатуу, зөөлөн өглөгт өрсөж
Хан илдээ хадганд зэврээж
Хасвуу тамгаа түүхэнд хагсааж
Амин нутгаа өмлөн зуйрч
Алаг дэлхийгээс хаяа ханзалж....

Асан

Эмгэнэлт их түүхээ бодохоор.. Гунигт их түүхэндээ агсармаар болноо...
Монгол хэмээх нэрийг
Газарт нааж
Тэнгэрт хадаж асан
Лус лугшуулж
Зүрх булиглуулсан

Их түүхэн Бүтэн монгол биднийх шүү.

Цээлийн ус ширгээж
Цэгээн чулуу бутраасан

Гунигт түүх б.у.т.а.р.с.а.н м.о.н.г.о.л биднийх.

Заяанаас зайлж
Учралаас урваж болдоггүй

Хатуу энэ орчлонд

Бараа бараагаа харсан уул байя
Чимээ чимээгээ чагнасан анир байя
Хэн хэнээ гэсэн сэтгэл байя
Өв соёлоо дээдэлсэн монгол байя
Дэлхийгээр нэг тарсан алтан ясны хэлтэрхий, алаг махны тасархай, монгол туурагтны бутархай элэг нэгт монгол түмэн минь.

Эзэнт гүрний монголчууд

• Хазара
• Дээд монгол
• Тува
• Алтай
• Буриад
• Шар аймаг
• Хэрэйд
• Найман
• Хөх нуурын хошуу
• Цастын монгол
• Бор талын монгол
• Борь хотын монгол
• Хорлын монгол
• Харшарын монгол
• Шарай голын монгол
• Дуньсиан
• Цагаан монгол
Хорвоогоор нэг тарсан, хүнийх болсон, харийн болсон элэг нэгт монгол түмэн минь.
.....Монгол туурагтны гал голомт
.....Асар тэнгэр зарлиг
Алтан ургийн газрын тоонотоосоо.....алсарч хүнийх болсон та нарыгаа, харь болсон та нарыгаа бодохоор....

Элэг эмтэрнэ
Сэтгэл сэмэрнэ

Уруул дордойвч
Элэг дордохгүй ээ

Хагацаад одсон төрлүүд минь
Огшоод уулзах садан минь
Эмтрээд одсон элэг минь
Эгшээд хоцрох нулимс минь
Сэмрээд одсон сэтгэл минь
Харуусал тээсэн гуниг минь ээ.

Өвөр монгол найрагчийн ийм нэгэн шүлэг байх

Монгол хүмүүн

Монгол хүмүүн бол Чингис хаан мөн
Монгол хүмүүн бол өрнө дахины эвдэрхий балгад мөн
Монгол хүмүүн бол миний уншсан "Нууц товчоо” мөн
Монгол хүмүүн бол Рашид-Ад Дины " Судрын чуулган” мөн
Монгол хүмүүн бол цагаан хэрэмийг нураасан үер мөн
Монгол хүмүүн бол цагаасаа өмнө татарч буцсан давалгаа мөн
Монгол хүмүүн бол нэг голын өрөөсөн эрэг
Монгол хүмүүн бол морин туурай доорх хоёр тивийн уранхай зураг
Монгол хүмүүн бол харвалтаа оносон догшин хар сум
Монгол хүмүүн бол хугарахаас биш сулардаггүй нум
Монгол хүмүүн бол тооноор харагдах тэнгэр мөн
Монгол хүмүүн бол нуруун дээрх дэлхий мөн
Монгол хүмүүн бол цугларч суусан домог мөн
Монгол хүмүүн бол цувж явсан эндүүрэл мөн
Монгол хүмүүн бол бүрээн дунд бүртэлзсэн сүмийн оройд мөн
Монгол хүмүүн бол хэрээн дуунаас жигшдэг цагаан буурал сүсэг мөн
Монгол хүмүүн бол хөндлөнгөөр бичигдсэн түүх мөн
Монгол хүмүүн бол арван гуравдугаар зууны балрахгүй тотем
Монгол хүмүүн бол арван гуравдугаар зуунд нэгэнт дууссан дайн
Монгол хүмүүн бол хамгийн эрх чөлөөт инээмсэглэл
Монгол хүмүүн бол хамгийн эмзэг хүнд бодлогширол
Монгол хүмүүн бол анхаарлын тэмдэг… !!!
Монгол хүмүүн бол асуултын тэмдэг... ???

https://www.facebook.com/tserentogtoh.namjil/posts/1911881622389263