Зурагтай мэдээ - www.Choibalsan.mn

Ойрын таван хоногийн цаг агаарын төлөв

otgoo — Tue, 25 Mar 2025 11:51:23 +0800

2025 оны 03-р сарын 26-наас 03-р сарын 30-ныг хүртэлх цаг агаарын урьдчилсан төлөв:

Энэ сарын 26-нд баруун аймгуудын нутгийн зүүн хэсэг, төв болон зүүн аймгуудын ихэнх нутаг, говийн аймгуудын нутгийн хойд болон зүүн хэсгээр нойтон цас, цас орж, хүчтэй цасан болон шороон шуурга шуурна.

27, 28-нд төв болон говийн аймгуудын нутгийн зүүн, зүүн аймгуудын нутгийн хойд болон өмнөд хэсгээр, 29-нд Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар цас орж, зөөлөн цасан шуурга шуурна.

Салхи 26-нд нутгийн зүүн хагаст зарим үед секундэд 18-20 метр, 27-нд говь, талын нутгаар, 28-нд нутгийн зарим газраар, 29-нд говь, талын нутгаар секундэд 12-14 метр хүрч ширүүсэж, нутгийн өмнөд хэсгээр шороон шуурга шуурна.

Ихэнх нутгаар хүйтэрч Увс нуурын хотгор, Завхан голын эх, Тэс голын хөндийгөөр шөнөдөө -27...-32 градус, өдөртөө -11...-16 градус, Дархадын хотгор, Алтай, Хангай, Хөвсгөл, Хэнтийн уулархаг нутаг, Хүрэнбэлчир орчим, Идэр, Туул, Тэрэлж голын хөндийгөөр шөнөдөө -20…-25 градус, өдөртөө -8...-13 градус, говийн бүс нутгийн өмнөд хэсгээр шөнөдөө -4...-9 градус хүйтэн, өдөртөө -2…+3 градус дулаан, бусад нутгаар шөнөдөө -13…-18 градус, өдөртөө -1...-6 градус хүйтэн байна.

Эрүүл ахуйн нөхцөл, шаардлагыг хангаагүй Гранд саун массажны газрын үйл ажиллагааг зогсоолоо

saikhnaa — Sat, 22 Aug 2020 13:46:14 +0800

Сүхбаатар дүүргийн 1 дүгээр хороо Энх тайвны өргөн чөлөөний 12 дугаар байрны оршин суугчдаас гаргасан гомдлын дагуу Сүхбаатар дүүргийн 1 дүгээр хороонд байрлах Гранд саун массажны газарт холбогдох улсын байцаагч хяналт шалгалт хийлээ.

Шалгалтаар агаар сэлгэлтийн төхөөрөмж бүрэн ажиллагаагүй, зарим өрөөний хана тааз, хөгцөрч мөөгөнцөртсөн, чийг ихтэй, цонх, тааз хана хөлөрч ус гоожсон, цэвэрлэгээ үйлчилгээ хангалтгүй, цагийн хуваарь мөрдөж ажилладаггүй, ажлын байранд тамхи татах цэг, шөнийн цагаар хонох нөхцөл бүрдүүлсэн, ажилчдын холбогдох бичиг баримт ажлын байранд байхгүй, эрүүл мэндийн үзлэг шинжилгээний дэвтэр, мэргэжлийн үнэмлэхгүй, өдөр тутам хөтлөгдөх бичиг баримт байхгүй зэрэг зөрчлийг үндэслэн ЗӨРЧЛИЙН ХЭРЭГ нээн, зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагаа явуулж байна.

Илэрсэн зөрчлийн улмаас цаашид үйлчлүүлэгч болон хүний эрүүл мэндэд ноцтой хохирол учруулж болзошгүй нөхцөл байдал үүссэн болох нь нотлох баримтаар тогтоогдсон тул Нийслэлийн Сүхбаатар дүүргийн прокурорын газрын “Үйл ажиллагаа, ашиглалтыг түр зогсоох тухай” прокурорын тогтоолоор 2020 оны 08 дугаар сарын 19-ний өдрөөс эхлэн үйл ажиллагааг бүхэлд нь зөрчлийг арилтал түр хугацаанд зогсоолоо.

Дундговьчууд хөгжилд хөтөлсөн мөрийн хөтөлбөртэй МАН-ын нэр дэвшигчдийг багаар нь дэмжихээ илэрхийллээ

nomun — Wed, 10 Jun 2020 16:18:14 +0800

"Хоёр дүүгээ хөнжилд нь ороогоод гарах хооронд нүд хорссон"

batdorj — Fri, 11 Oct 2019 11:06:36 +0800

Сайжруулсан түлшний угаарын хийд дахин 17 өрхийн 34 иргэн хордлоо. Энэ сарын 4-7-ны өдрүүдэд угаарын хийд хордсон гэх шинж тэмдэгтэй 70 гаруй хүн Хордлогын яаралтай тусламжийн төвд хандсан байдаг. Мөн таван хүн нас барсан юм. Энэ явдал удаа дараа давтагдаж улмаар нас барсан иргэдийн тоо долоо болж өссөн. Тэгвэл өчигдрийн байдлаар хордсон иргэдийн тоо 100 даваад байна. Энэ тоо маргааш хэдээр нэмэгдэхийг мэдэхгүй айдас, түгшүүрт нийслэлчүүд тэр чигтээ автаад байна.

Хүйтний ам хаяанд ирж, түүхий нүүрс хэрэглэхийг хориглоод буй энэ үед иргэд сайжруулсан түлш хэрэглэхээс өөр аргагүй. Гэтэл сайжруулсан түлшний угаарын хийд хордлоо гэх дуудлага, мэдээлэл өдөр бүр гарч, нийгмийг цочроож буй. Түүнчлэн иргэд шахмал түлш хэрэглэхээс эмээж, болих тухай ярих болов. Уг түлшний угаарын хийд хордсон иргэдийн ар гэрийнхнээс бодит байдлын талаар мөн хэрэглэгчдээс зарим зүйлийг тодруулахаар Цэргийн төв эмнэлгийн Хордлогын яаралтай тусламжийн үндэсний төвийг зорилоо.

Эмч, сувилагч нар хэвтэн эмчлүүлэгчдийн нэг өрөөнөөс нөгөө рүү нааш цааш гүйх нь байдал сайнгүй байгааг илтгэх шиг болов. Дотогш ороход углааш хэрэгтэй учир нэгдүгээр давхарт байрлах эмийн сан руу явлаа.

Надтай зэрэгцэн 40 орчим насны эмэгтэй, 20 гаруй насны эрэгтэй углааш аван хоёрдугаар давхар руу яарцгаасан юм. Тэд угаарын хийд хордсон садан төрлийн хоёр хүнээ сахихаар ирж буй нь энэ аж. Хоёрдугаар давхарт гарахад хордсон иргэдийн төрсөн ах нь хэвтэн эмчлүүлэх өрөөнөөс гарч ирэв. Тэр Сонгинохайрхан дүүргийн IV хороонд оршин суудаг гэнэ.

Харин угаарын хийд хордсон хоёр дүү нь Баянзүрх дүүрэгт оршин суудаг аж. Чухам юу болсон талаар ахаас нь асуухад “Үүрийн 05.30 цагт дүү маань залгаж “Эхнэрээ сэрээх гэсэн боловч сэрэхгүй байна” гэж хэлээд утас нь тасарсан. Гэрт нь очиж, түргэн тусламж дуудаад, хаалга, цонхыг нь эвдээд ороход эхнэр нөхөр хоёулаа амнаас нь цагаан хөөс гарсан байдалтай ухаан алдсан байсан. Гэрт нь утаа гэж харагдах зүйлгүй тунгалаг байсан.

Хоёр дүүгээ хөнжилд нь ороогоод гарах хооронд нүд хорссон. Аймар юм байна билээ. Мэргэжлийн хяналтын газар, цагдаагийн байгууллагынхан ирж, сайжруулсан түлш болон үнс, зуухнаас дээж авсан. Биднийг эмнэлэгт сандралдаад байж байх хооронд дахиад хоёр хүн нэмэгдэж ирлээ.

Хоёр дүү маань “Өлзий” зуух хэрэглэдэг"’ хэмээн яаруу, сандруу ярилаа. Түүнийг даган хэвтэн эмчлүүлэх өрөө рүү ороход угаарын хийд хордсон хоёр иргэн ухаан орсон байсан бөгөөд сувилагч тариа хийж, зутан шөлнөөс өөр хоол өгч болохгүй талаар ар гэрийнхэнд нь зөвлөж байв. Уг хоёр иргэнээс биеийн байдлын талаар тодруулах гэсэн боловч ар гэрийнхэн нь “Эмч тайван байлгах хэрэгтэйг зөвлөсөн” гэсэн учир тэднийг сахиж буй хамаатных нь дүүгээс асуулаа.

Тэрбээр “Эмнэлэгт хүргэгдэн ирснээсээ хойш гурав орчим цаг хордлого тайлах аппаратад орсон. Одоогоор биеийн байдал муу, хүчилтөрөгч залгаастай байна. Нарийн шинжилгээний хариуг маргааш танилцуулна гэж эмч хэлсэн.

Ер нь бол бөөлжиж, толгой эргэх шинж тэмдэг илэрч байгаа. Өөрсдийнх нь ярьж буйгаар утаа байхгүй хэр нь яалт ч үгүй химийн бодис гэмээр үнэр үнэртсэн гэсэн. Зуух нь өөрсдийнх нь өмнө ашиглаж байсан пийшин. Тав орчим жил өвөлдөө ямар ч асуудалгүй байсаар ирсэн. Энэ жил шинээр хэрэглээнд нэвтрүүлсэн сайжруулсан түлш түлээд л ийм зүйл боллоо” гэв.

Мөн “Сувилагчаас нь угаарын хийд хордсон хүн олон ирж байна уу гэхэд “Тийм ээ” гэхээс өөр нарийн мэдээлэл хэлээгүй. Анзаараад байхад эмч, сувилагч нарын ачаалал их байна. Сувилагч нь амрах завгүй нэг өрөөнөөс нөгөө өрөө рүү гүйж байна” гэлээ.

Энэ мэт сайжруулсан түлшний угаарын хийнд иргэд хордох явдал гарсаар байна. Үүнтэй холбогдуулан мэргэжилтнүүд нөхцөл байдлын талаар өдөр бүр 10.00, 16.00 цагт мэдээлэл хийж байгаа бөгөөд өчигдөр нийслэлийн Онцгой байдлын газар, Мэргэжлийн хяналтын газар болон Эрүүл мэндийн газраас угаарын хордлогын үед авч хэрэгжүүлсэн ажлын талаар мэдээлсэн юм.

Нийслэлийн Онцгой байдлын газрын Гамшгаас урьдчилан сэргийлэх хэлтсийн дарга, хурандаа Г.Нэргүй “Аравдугаар сарын 9-ний 09.00 цагаас 10-ны үүрийн 06.00 цагийн байдлаар 17 өрхийн 34 иргэн угаарын хийд хордсон гэх дуудлага өгсөн байна. Дээрх 34 иргэний 18 нь хүүхэд, 16 нь том хүн байсан. Өглөөний 06.00 цагийн байдлаар эмнэлэгт есөн том хүн, гурван хүүхэд хэвтэн эмчлүүлж байна” гэв.

Иргэд угаартаад байгаагийн гол шалтгааныг шахмал түлшинд асуудал буй хэмээн хардаж байгаа бол холбогдох мэргэжилтнүүд иргэдийн буруу галлагаатай холбон тайлбарлаж байгаа юм. Нийслэлийн Мэргэжлийн хяналтын газрын дэд дарга С.Даваасүрэн “Угаарын хийн хордлогод өртсөн өрхүүдийн хэрэглэж байсан шахмал түлшнээс дээж аван шинжлэхэд ямар нэгэн стандарт зөрчигдсөн зүйл гараагүй.

Үүссэн нөхцөл байдалтай холбоотойгоор нийслэлийн болон дүүрэг, хороодын төрийн алба хаагчид 24 цагийн өндөржүүлсэн бэлэн байдалд шилжин, иргэдэд сайжруулсан шахмал түлшний галлагааны талаарх зөвлөгөө мэдээллийг гэрээр нь орж, биечлэн танилцуулж, зааварлаж байна” гэв.

Энэ сарын 4-нд угаарын хийд иргэд хордсон талаар мэдээлэл анх цацагдсан. Тухайн үед сайжруулсан түлш борлуулах бүх цэг дээрх түлшийг солих тухай яригдсан. Мөн шахмал түлш хэрэглэгч иргэд энэ асуудлаас болоод сайжруулсан түлш хэрэглэхээс айж, татгалзах болсон гэх яриа сонсогдох болов. Иймд борлуулагч болон хэрэглэгчдээс үүсээд буй асуудлын талаар ямар байр суурьтай байгааг асуулаа.

СХД-ийн XXII хорооны оршин суугч нэрээ нууцлахыг хүсээд “Есдүгээр сараас сайжруулсан түлш ашиглаж эхэлсэн. Галласны дараа ямар нэг үнэр үнэртэж байна. Түүхий нүүрс хэрэглэж дадсан болоод ч тэр юм уу арай л хурц, содон үнэртэй утаа шахмал түлшнээс ялгардаг. Өдөр бүр л угаарын хийд хүн хордлоо, нас барлаа гэсэн мэдээлэл сонсогдож байна. Манайх сайжруулсан түлш хэрэглэхээс татгалзсан.

Миний таних хүмүүс ч бас шахмал түлш хэрэглэхдээ итгэлгүй байна. Хэн ч байсан амьд явахыг бодно. Ер нь гэр хорооллын оршин суугчид түгшүүртэй байгаа. Хэзээ угаартах бол гэсэн айдастай, шөнө дураараа галлаж чадахгүй байна.

Галласан ч шөнө унтаж чадахгүй л болов уу даа. Бололцоотой айлууд нь мод түлж байгаа бол бусад нь даараад л байж байна” хэмээв. Харин Чингэлтэй дүүргийн XIII хорооны сайжруулсан түлш борлуулагч А.Эрдэнэжаргал “Иргэд сайжруулсан түлшний угаарын хийд хордож эхэлснээс хойш хоёр хоног үйлдвэрлэгчээс түлш ирээгүй.

Түүхий нүүрс хэрэглэхийг хориглосон учир шахмал түлшнээс өөр хэрэглэх түлш байхгүй. Тиймээс шахмал түлш авахгүй гээд яах билээ. Одоо ч борлуулалт хэвэндээ байна. Ямар нэг байдлаар борлуулалт буурсан үзүүлэлт одоогоор алга” гэлээ.

Б.Отгонзаяа

Эх сурвалж: Үндэсний шуудан сонин

Хятадын тагнуулын ажиллагааны тухайд

saikhnaa — Fri, 04 Aug 2017 11:06:21 +0800

Хошууч генерал Ж.Баатар саяхан буюу 2016 оны 12-р сард Монгол улсын прокурорын байгууллагад " Монгол улсын эсрэг чиглэсэн хятадын тагнуулчдын маш нууцлагдсан ажиллагаануудын нэг болох Ц.Нямдоржийн хятадын тагнуулын гар хөл болсон асуудлыг” шалгаж өгөхийг дахин хүсэж өргөдөл гаргасан тухайгаа ил захидлаар нийтэд дэлгэжээ. Дараа нь тэрээр Цензургүй ярианд оролцож энэ тухайгаа ил гарч ярилаа.

ТЕГ-ын дарга асан генерал Ж.Баатарыг улсын нууц задруулсан хэргээр 2003 онд 7 жилийн ялаар шийтгэсэн бөгөөд гурван жил ялаа эдэлсний дараа Н.Энхбаяр ерөнхийлөгчийн өршөөлөөр суллагдсан хүн гэдгийг олон түмэн мэднэ. Ц.Нямдоржийн тагнуул гэдгийг удаа дараа ярилцлагаар батлан ярьдаг хүн.

Нэгдүгээрт Ж.Баатар гэдэг хүн бол хошууч генерал цолтой ТЕГын толгойлж байсан туршлагатай, Оросод сөрөг тагнуулаар суралцаж төгссөн мэргэжлийн тагнуулч хүн учир дэмий сул үг ярихгүй нь лавтай ч түүнийг улсын нууц задруулсан, бусдыг гэмт хэрэгт гүтгэсэн гэсэн зүйл ангиар 2003 онд шийтгэгдээд гарч ирээд арваад жил болж байгаа нэгэн.

Хоёрдугаарт түүний бичсэн ил захидалд манай улсыг тагнах турших сонирхол бусад орноос илүүтэйгээр өмнөд хөршид байдаг тухай ярьсан нь үнэн бөлгөө. Яагаад гэвэл бид түүхэндээ ганцхан удаа тусгаар тогтнолоо 1919-1921 онд Хятад улсад л алдаж байсан түүхтэй улс шүү дээ.Тэд ч манай нутгийг өөрсдөөсөө алдчихсан нутаг гэж бат нот итгэдэг улс. Хошууч генералын батлан бичсэн зүйлээс харахад Нямдорж бүр маш олон жил хятадын тагнуулын албатай холбоотой явсаар ирсэн нь хэнд ч ойлгомжтой баримттай өгүүлсэн байна билээ. Түүний захидлыг задалж дүгнэлт хийхдээ хэн нэгнийг буруутгах зорилт тавиагүй бөгөөд харин энэ хүний яриад байгаа Хятадын тагнуулийн ажиллагаа гэгч үнэн эсэхийг сонин хэвлэлд нийтлэгдсэн зүйлс болон Оросын зарим хүний бичсэн номноос иш татан дүгнэх гэж хамтдаа үзэцгээе.

Хорьдугаар зууны эхэн үе

Генералын захидал эхлэхдээ Хэрэв түүх сөхвөл, Хятадын тагнуулын алба ХХ зууны эхнээс Монгол улсыг тасралтгүй тагнасаар эдүгээ хүрлээ.Өнгөрсөн зууны эхээр "Гурамсал”, "Цагаан сараана”, "Газар тэнгэр”, "Ах дүүс”, "Гэзэггүйчүүд” гэх мэт тагнуулын олон бүлгийг үүсгэн байгуулж Монголчуудыг тагнаж хагалган бутаргаж ирсэн байдаг.Эдгээр бүлгийн дотроос хамгийн олон гишүүнчлэлтэй тагнан турших хорлон сүйтгэх бүлэг бол "гурамсал”.Хятад худалдаачид "гурамсал”-ын гол цөм болж ажилладаг байсан юм. Олноо өргөгдсөн монгол улсын үед 100 мянган хятад худалдаачид монгол орноор хэрэн хэсэж явдаг байжээ. Тэдний олонхи хятадын тагнуулын мэдээллийн нууц эх сурвалж болдог байсан.Хятадын нийгэм, улс төрийн үзэгдэл, үйл явцын өөрчлөлт, хувиралтыг дагаад тагнуулын нууц бүлгүүдийн нэр хаяг нь ч солигдож ирсэн. Ардын засгийн жилүүдэд манай улсын эсрэг "Урам зориг хөгжүүлэх нийгэмлэг”, "Их Азийн бүлэг” гэх зэрэг японы тагнуулын халхавчийн байгууллагуудын нэр хаягийг зээлдэн хятадын тагнуулууд БНМАУ-ыг тагнах ажиллагаа явуулдаг байв.…” хэмээн дурджээ.

"Гурамсал” хэмээх бүлэг нь "Триад” гэгч бөгөөд анх 1674 оноос сонсогдож эхэлжээ. Монгол Манжийн нөлөөнд байх үед Хятадын "Шаолин” сүмд далд үүссэн "Манжийн эсрэг хан үндэстэн” гэсэн уриан дор бий болсон нууц байгууллага юм байна. "Гурамсал” буюу гурав гэдэг тоо нь дээд тэнгэр, доод газар, дунд нь орших хүн гэсэн гурвын холбоо гэж тайлбарладаг.

Тэр үед Манж Монголын хооронд байгуулсан гэрээгээр батлан хамгаалах салбарт цэрэг зэвсгээр хамтран ажиллана гэсэн заалттай байсан тул монгол цэргүүдээр "Шаолин” сүмд нуугдсан байгууллагыг шууд нухчин даруулсан бөгөөд тэр их хядлагаас амьд үлдсэн гурван нууц ажилтан цаашдаа зүүн өмнөд азируу гарч "Триад” буюу "Гурамсал” гэгч мафи үүссэн гэж түүхэнд тэмдэглэн үлдээсэн байдаг.

Триадын зарчим нь эхлээд тус улсад "чайнаа таун” бий болгодог тэгээд тэндээ нэг сүмтэй болдог, тэр сүмдээ нууц байгууллага нь бий болдог байсан байна.

Нийслэл хүрээнд хорьдугаар зууны эхэнд баригдсан Хятад маягийн хийцтэй хоёр сүм байдгийн нэг нь Хятадын хөхийн шашныг шүтэгч Гүвэ овогт Захар гэдэг хүн 1919-1920 оны үед шашны номлолыг Монголд дэлгэрүүлэх зорилгоор Их хүрээний баян чинээлэг пүүсүүдийн эзэн хятад иргэд, хятад лам нарын сүсэг бишрэлээр хуримтлагдсан мөнгөөр Гуанди шүтээн буюу Гэсэр сүмийг Тасганы овооны өвөрт байгуулжээ. Гуанди гэдэг нь Хятадын цэргийн нэгэн том эрхтэн Гуан Юүйн өргөмжилсөн нэр бөгөөд түүнийг тахин шүтсэн сүмийг "Гуан дийно” гэдэг байна.

Удаах нь Дарь эхийн сүм бөгөөд Улаанбаатар хотын Баянзүрхийн дүүрэгт тухайн үеийн Наймаа хот хэмээгч Амгаланд одоо ч байдаг. Их хүрээний газар хятад худалдаачдын Наймаа хотыг байгуулах болжээ. Элбэг-Амгалант гацаа , Наймаа хот , Амгалан баатар хот хэмээн тус тус нэрлэж байсан Улаанбаатарын чайна таун байсан бөгөөд яг энэ хоёр сүмд дээр өгүүлсэн "Гурамсал” анх байгуулагдсан гэж үздэг байна.

Сүмийн төв хэсэгт "Түмэн амьтныг их энэрэнгүй сэтгэлээр аварна” гэж хятдаар бичсэн байдаг.Гол сүмд хятад маягийн Дарь эх бурхны буултын өдөр хэмээн хуушаан нар хурал ном үйлддэг байв. Энэ сүмийг 1937-1938 онд нураасан .Дарь эхийн сүмийн чулуун багана нь боржин чулуун дээр хүн, амьтан, хээ, угалз ,бичиг үсгийг маш уранаар сийлж хийснээрээ онцлог бөгөөд монголд 11м өндөр ,ийм уран хийцтэй өндөр багана байдаггүй.

Энэ хоёр сүмд "триад” оршиж Да шин хү гэх мэт пүүсүүдийг элсүүлэн далд санхүүжүүлж зээл олгон өртүүлэх бодлогын маш чадамгай хийж байсан тухай архивт арвин материал үлджээ.

Социализмын үе

Мөн хошууч генерал цааш захидалдаа өгүүлэх дээ:

"БНХАУ 1949 онд байгуулагдсаны дараагаар манай нам, засаг 1954 оны эцсээр улсын хилийг найрамдал нөхөрлөл, эв нэгдлийн хил болгон зарлаж, Цэргийн яам, Дотоод яамыг 90 гаруй хувиар цомхтгон нэгтгэж, хилийн цэрэг, хилийн хамгаалалтыг татан буулгасныг далимдуулан энэ зай сиймхийгээр 50-иад онд хятадын тагнуул туршуулууд олон арваараа манай нутагт чөлөөтэй шургалан орж тархан суурьшдаг болсон юм. 50-иад он, 60 оны эхээр манай улсын баруун хилээр хятадын цэрэг, тагнуулын салбар цөмрөн орж ирж нутгийн ард иргэдийг хөөн зайлуулж газар нутгийг эзлэн сууж, шаардлага тавьсан аюулаас хамгаалах, хилийн төлөөлөгчдийг баривчлан зоддог хэрэг явдлыг удаа дараа гаргаж, хил орчмын нөхцөл байдлыг хурцатгаж байсан. Хятадуудтай харилцан зодолдвол түүгээр шалтаглан цэргийн мөргөлдөөн, хэрэг будлиан үүсгэхэд бэлэн байсан бөгөөд тийм шалтаг олгохгүйн тулд манай аюулаас хамгаалах, тагнуул, хилийн төлөөлөгчид номхон хүлцэнгүй байж, хятадын цэрэг цагдаа тагнуулынхны зодуурыг тэсвэрлэхээс өөр аргагүйд хүрдэг байв.Хятадуудад зодуулснаас манай аюулаас хамгаалах, хилийн төлөөлөгчдийн олон арван офицер, ахлагч, ажилтнууд гэмтэж бэртжээ.Баруун хилд цөмрөн орж ирсэн хятадын цэргийн тагнуулын салбар манай нутаг дээр тагнуулын үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн юм. 1960, 61 оны байдлаар Монголын нутагт тагнах ажиллагаа явуулах үүрэг бүхий 100 туршуулаас бүрдсэн маш нууц сүлжээ байгуулчихсан нь илрэв…” хэмээжээ.

Социализмын үед тагнуулын ажиллагаа хэрхэн явагдаж байсныг цагдаагийн дэд хурандаа З.Батсүх: Хятадын генерал Монголд тоосго зөөж, шавар зуурч тагнуул хийж байсан гэсэн гарчигтай ярилцлагадаа:

"Дэлхий нийтээрээ гадаад тагнуулаа байршуулах олон хэлбэр бий. Элчин сайдын яам, Консулын газар, Төлөөлөгчийн газраар халхавчлан тагнуулаа илгээдэг. 1960 онд Хятад, Монгол хоёр их найрсаг байх үед хятадууд манайд ажиллах хүчин болгож 35-40 мянган ажилтан өгсөн. Тэр хятадууд аймаг болгонд барилга барьсан.Хөх даалимбан цамцтай, хар шаахайтай хятад ажилчид цэнхэртэж байдаг байсан.Туул голын ойрхон морин тойруулга дээр барилга барьж байсан хятадууд дотор тагнуул байгаа сэжиг гарсан юм.Шалгаад үзсэн чинь жирийн барилгачид дотор Хятадын генерал тоосго зөөж, шавар зуураад явж байсан шүү дээ.Гэтэл тэд бүгд цэргийн зохион байгуулалттай байсан. 3540 ажилтан бүгд Хятадын цэргийн хүмүүс байсан…” хэмээн ярьсан байдаг.

нэ түүх бол Хятадын талаас хамгийн анх 1958 онд 22,5 сая, 1960 онд 45,0 сая шилжих рублийн зээлийг жилийн нэг хувийн хүүтэй олгож Улаанбаатар хотын бүтээн байгуулалтыг эхлүүлсэн бөгөөд энэ үед Энх тайвны гүүр, Их тэнгэр, Их дэлгүүр, Улаанбаатар, Баянгол зочид буудал, 2 р цахилгаан станц 40,50, 120 мянгатыг Хятадын зээл болон засгийн газрын буцалтгүй тусламжаар барьсан бөгөөд энэ барилга байгууламжийг барихаар ирсэн хятад ажилчдын тухай өгүүлж байгаа нь өнөөх л 20 р зууны эхээр хөдөлсөн тагнан турших ажил энэ үед ч явсаар байсныг илтгэнэ.

Ардчилсан хувьсгалаас хойших үе

"Манай улсын экспортын 85.6 хувь нь зөвхөн Хятадруу гаргадаг болжээ. Манай экспортын гол түүхий эд болох ашигт малтмал, эрдэс бүтээгдэхүүн үндсэндээ 100 хувь Хятад руу гарч байна гээд тоочвол манай улсын эдийн засагт энэ улс маш том орон зайг эзэлж байгаа юм… Монгол Улсад оруулсан гадаадын нийт хөрөнгө оруулалтын 61 хувийг БНХАУ-ын хөрөнгө оруулалт эзэлдэг. 2009 оны эцсийн байдлаар Монгол Улсад БНХАУ-ын хөрөнгө оруулалттай 4927 компани бүртгэгдэж, нийт 2.3 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийгээд байна…хэмээн Монгол Улсаас БНХАУ-д суугаа Элчин сайдын яамны Худалдаа, эдийн засгийн зөвлөх Н.Энхтайван 2010 оны 7 сарын 15 нд өгсөн ярилцлагадаа тэмдэглэжээ. Үнээс хойш 7 жил өнгөрсөн болохоор энэ тоо улам өссөн нь тодорхой юм.

"Цензургүй яриа”-нд хошууч генерал Ж.Баатар энэ тухай өгүүлэхдээ;

"Энэ тагнуулын ажиллагаа их эртнээс улбаатай юм. Манай орныг 1900 оноос эхлээд Хятадын тагнуул судалж эхэлсэн юм шүү дээ…1912 оны 2 р сарын 12-нд БНХУ байгуулагдсан юм. Тэгээд 2 сарын 16 нд Хятад улсын үндэсний хурал нь түр ерөнхийлөгчөөр Юань Ши Кайг томилсон. Тэгээд гуравдугаар сарын эхээр бүх тагнуулын байгууллагын удирдагчид болон засгийн газар нь хэд хоног зөвлөгөөн хийсэн бөгөөд тэр зөвлөгөөн дээр Монголын асуудлыг авч хэлэлцсэн байдаг. Энэ зөвлөгөөнөөр Монгол улсыг Хятадад нэгтгэх зорилт тавьсан. Энэ зорилтын хүрээнд Олноо өргөгдсөн Монгол улсыг эдийн засгийн талаар Хятадаас хараат улс болгох, Монголын ард түмнийг өрийн барьцаанд авах, Дотоод Монгол,Гадаад Монголыг нэгдүүлэхгүй болгох, Олноо өргөгдсөн Монгол улсыг олон улсын тавцанд ганцаардуулах, Богд Жавзундамбын засгийн газрыг хагалан бутаргах, Богдын нэрийг унагах болохгүй бол алах…тэр цагт Хятадын тагнуулын Сийлэнбуугийн яам хөөгдөөд гарчихсан болохоор "Хятад иргэдийн зөвлөл” гэгчийг байгуулж дээр ярьсан "Гурамсал” бүлгийг ажиллуулж эхэлсэн болохоор дээрх зорилтуудын ихэнх нь биелсэн байдаг…Хоёр Монгол нэгдээгүй, 1915 оны Хиагтын гэрээгээр манай тусгаар тогтнолыг үгүй хийж чадсан, засгийн газрыг хагалсан нь одоо энэ Нямдоржийн хийж байгаатай ижил арга барилаар хар, шар гэж хагалсан …Тэр зорилтоос хоёр нь бүрэн биелээгүй үлдсэн. Эхнийх нь эдийн засгаар Хятадаас хараат улс болгох, улс даяар нь өртүүлэх хоёр бодлого…гэхдээ энэ бодлого одоо ч яваад бараг хэрэгжиж байна …” хэмээн ярилаа.

Ерээд оны үед нэг хэсэг яригдаад л намждаг байсан олон сэжигтэй яриа байдаг.Үүний нэг нь ерөнхийлөгч Н.Багабандийн Туул жинпангийн хэрэг буюу түүнийг Хятадын тагнуулын албадтай холбогдсон тухай яриа.Энэ талаар хэвлэлд их бичсэн.

…1991 онд Багабаньди Хятад улсад айлчлахдаа Туул жинпан компанийн захирал Хуй хай пинтэй эхнэр А.Оюунбилэгээ холбож өгөөд тэд хоорондоо маш дотно болж улмаар Туул жин пангаас 9 сая төгрөгийн хахууль авсан, дараа нь 1993 онд дахин энэ мэт үйл явдал давтагдсан гэх мэтээр олон цуврал нийтлэл гарч хожим нь 1994 онд энэ тухай шалгасан хүмүүсийн дунд байсан Ц.Элбэгдорж Улсын нууц задруулсан хэргээр УИХ-ын гишүүнээс хөөгдсөн явдал бөгөөд энэ үед хошууч генерал Ж.Баатар Туул Жин Пангийн хятад тагнуулыг бичилт хийж байтал тэр нь ерөнхийлөгчийн эхнэртэй холбогдож тэгээд чи биднийг тагнаад байна гэж хэл аманд орж зуулгасан гэж Баатар өөрөө хэллээ.

Тэр үед өнөөгийн ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Сүхбаатарын талбай дээр болсон жагсаал цуглааны үеэр Монголд байгаа хятадын тагнуулын нууц байгууллагуудын тухай ярихдаа Туул-жин пан дэлгүүр нь Хятадын тагнуулын байгууллагуудын сүлжээний нэг хэсэг болох тухай жишээ татаад Хятадын тагнуулын хэд хэдэн объек Монголд байгаа тухай олны өмнө ярьсан юм.

Бас дараа нь буюу 1996 оны VII сарын 19-нд Мэндсайхан овогтой Энхсайхан Ерөнхий сайд болов. Тэрбээр 12 дугаар сарын 5-нд Засгийн газрын 290 дүгээр тогтоолыг баталж, Монгол Улсын тагнуулын төв газрыг татан буулгалаа. Энэхүү тогтоолын дагуу Улсын аюулгүй байдлыг хангах газрын даргын 1996 оны 12 дугаар сарын 5-ны өдрийн 03 тоот тушаал гарч олон арван жилийн турш өндөр түвшинд бэлтгэгдсэн 110 гаруй ажилтнуудыг хоморголон халжээ. Тагнуулын ерөнхий газрын албан ёсны сайтад "1996 оны 12 дугаар сарын 5-ны өдөр Монгол Улсын Засгийн газрын 290 дугаар тогтоолоор тус газрыг татан буулгаж, 2000 онд мөн газрыг Тагнуулын ерөнхий газар болгожээ” хэмээн бичсэн байдаг.

Ц.Нямдорж, Н.Багабанди М.Энхсайхан нарыг Хятадын тагнуул мөн биш, тэдний гар хөл санаатай хийгээд санаандгүй болсон эсэхийг хууль, шүүх тогтоох асуудал юм.

Харин сүүлийн гучь орчим жилд манай гадаад худалдааны 90 шахуу хувь нь урагшаа гарч байгаа тухай эхэнд дурдсан бөгөөд 90 хувь гадаадын буюу Хятадын ажил олгогч, худалдан авагч, хамтран ашиглагч, хөрөнгө оруулагчтай уул уурхайн компаниудын цаана манай улс төрийн томчууд байдаг нь хэнд ч ил зүйл билээ. Тэхээр бид бүр 1912 оны үед гаргасан Хятадын Монголыг нэгтгэх зорилт энэ сүүлийн 27 жилд биелэлээ олсон юм биш биз. Бид эдийн засгийн алуурчин гэж их ярих болсон ч тэднийгээ зангиа зүүсэн барууны хүмүүс гэж бодоод байдаг атал экспортын ерэн хувийг эзэмшиж буй Хятад эзэд юм биш биз?

Энэ дээр өгүүлсэн хэдэн жишээ бол ил нүдэн дээр харагдаж байгаа зүйлс.

Тэгвэл ил харагддаггүй, олны танил биш хэчнээн ч тагнуул бидний дунд яваа мөн хэн гэгч эрхэм Хятадын тагнуулын гар хөл болчихсон, ядаж л тэр цагтаа тэдний заавраар ажиллаж тушаал шийдвэр гаргаж байсан зэргийг харах ямар ч боломжгүй шахуу болжээ.

Өнөөгийн Хятадын тагнуулын байгууллагуудын тухайд

Мэргэжилтнүүд "Хятад бол анхны тагнуулийн онолыг бий болгосон орон” гэж үздэг нь ч дэмий үг биш юм.

Одоогоор олонд танил болсон эртний Хятадын зургаан нууц ном байдаг. Үүний нэг нь Сүн Зи-гийн "Дайтах урлаг” хэмээх ном билээ. Энэ нууц судруудад хэрхэн дайснаа хүч бага гаргаж цэргийн гэхээсээ энхийн мэт аргаар аажуу дийлэх тухайд сургасан байдаг ажээ.

Дайтах урлаг номонд өгүүлэхдээ…эхлээд цэргийн бус хүч хэрэгслийг ашиглах хэрэгтэй. Үүний үндэс нь дайсны түшмэдийн аппаратыг задлан хуваах, самууруулан завхруулах 12 арга юм. Тэр нь аялдан дагалдах, хүслийг нь зоргоор нь тавих, өөрийн талд татах, мөнгө болон хүүхнээр самууруулах, хуйвалдаан зохион байгуулах, дураар нь тавих, үгсэн тохиролцох, хорлон сүйтгэх ажиллагаанд татан оролцуулах, бялдуучлах, тоглоомын сайдууд томилох, сүрдүүлэг хийх гэжээ.Энэ бүхний хүчинд засгийг зэвсгийн хүчээр бус тайван замаар солих, улмаар улс орны тусгаар тогтнолыг алдуулснаар дуусгавар болох учиртай хэмээжээ.

Хятад улс батлан хамгаалах салбартаа жил 188 тэрбум доллар зарцуулдаг, жил бүр техник, технологи, зэвсгийн шинэчлэлд 67 тэрбум доллар зарцуулдаг оронд гадаад тагнуулын ажиллагаандаа хэчнээнийг төсөвлөх нь ойлгомжтой юм.

Дээр дурдаад өнгөрсөн олон нууц байгууллагын нэг "Гурамсал” буюу Триад гэхэд Хонг Конг болон эх газрын шөнийн цэнгээний газрууд, казино, хар тамхи, янхан зэрэг мафийн үйл ажиллагааг нийтэд нь хянадаг төдийгүй тэдний толгойлогчдод НАХЯ,УАХЯ ны офицерүүд шургалсан байдаг байна. Гэмт хэргийн бүлэглэл улсынхаа аюулыг хамгаалахтай хамтарч ажилдаг туршлага бол ганц Хятад төдийгүй Оросод бүр цаашилбал АНУ зэрэг барууны орнуудад ч түгээмэл байдаг.

Орос анх өмч хувьчлал эхлэх үед Ю.А.Андропов ерөнхийлөгч байхдаа гэмт хэргийн ертөнцийн хуульчлагдсан хулгайчуудыг өршөөлөөр суллаж тэднээр гэмт хэргийн бүлгүүдийг үүсгээд давхар хянаж байсан, тэр цагт Оросын шоронд 3-4 сая хоригдол байсны гол гол хүмүүсийг өршөөлөөр сулалж өмч хувьчлалд бүлэг болгон оруулсан бол өмч хувчлал гадныхны гарт бүгдээрээ орчилгүй Оросод үлдсэний дараа нь В.В.Путин тэдний хооронд гүйцэтгэх ажлын шугамаар зөрчил зориуд үүсгэж хооронд нь алалцуулж зарим олигархийг шоронд хийж, заримыг нь нутгаасаа хөөж дарсан түүх бэлээхэн бий. Оросын зэвсгийн наймааны томоохон бүлгийн толгойлогч Оросын гэмт хэргийн загалмайлсан эцэг гэгдэг Виктор Бутыг ч АНУ ын тагнуулын алба ашиглаж байсан тухай Николас Кэйжийн гол дүрд нь тоглосон "Дайны бурхан” хэмээх уран сайхны кино хүртэл хийж гаргасан байдаг.

Хятад улс 1980 аад оноос маш эрчимтэйгээр тагнуул, сөрөх тагнуулын бүтцийг сайжруулж 10 -15 жилийн хооронд бүх дэлхийг хэрсэн үйлдвэрийн болон улс төрийн маш хүчирхэг тагнуулын сүлжээтэй болжээ. "Хятад хүн бүр тагнуул хийж чадна хийх ч үүрэгтэй” гэсэн уриан дор тэд дэлхийгээр нэг тарсан цагаач иргэдийн бүлэглэл болох "хуайцо”( хужаа ) бүлэг эхлээд ажилдаа ордог байна.

Хятадын НАХЯ тусгай тагнуулын дээд сургуулийг 1983 онд байгуулж 1000 гаруй хүнийг төгсгөсөн бөгөөд 1989 оны Тяньмэний талбайд залуучуудын хөдөлгөөнийг цус асгаруулан дарах ажилд тэд оролцжээ. Мөн 1983 онд Улсыг Аюулаас Хамгаалах Яам буюу Гоаньбуг 300 мянгаас дээш алдагсадтайгаар шинээр байгуулжээ. Энэ байгууллага маш сайн цалин хангамжтай бөгөөд АНУ, Япон болон Европоос авчирсан орчин үеийн техник технологитой. УАХЯамны тагнуулын бүтэц "Ирвэс” "Цасны чоно”… гэх мэт олон нууц бүлэглэлүүдтэй байдаг.

Энэ байгууллага тагнуулын ажлын далайцаараа дэлхийд гуравт орно гэж үздэг. Тэд цөмийн зэвсгийн үйлдвэрлэлийн тагнуулаас эхлээд сансар, цэрэг армийн үйлдвэрлэл зэрэг маш олон салбарт амжилттай тагнуулын ажиллагаа явуулсаар байна. Хятад улс зөвхөн сансрын төсөвт хоёр тэрбум доллар төсөвлөсөн бол Орос улс нэг тэрбумын төсөвтэй, Хятадын сансрын салбарт 200 мянга орчим хүн ажиллаж байгаа бол АНУ энэ салбарт 75 мянга хүн ажиллуулдаг зэргээс харахад Хятад улс ямар өргөн далайцтай хөдөлж байгааг харж болно хэмээн Олег Глазуновын "Китайская разведка” номонд дурдсан байна.

Сүүлийн арваад жилд Хятадын тагнуулын албад АНУ, Орос, Европод маш хүчтэй нөлөөтэй болсон байна. Хятадын тусгай албад аль эртнээс бусад улсын эрх барих байгууллагуудын бүтцэд орчинд нь мэдэгдэхгүйгээр нэвтрэх онцгой стратегийг ирээдүйтэй гэж үзэж нам улс төрийн удирдагчдыг нууцаар санхүүжүүлэх, улс төрийн зүтгэлтнүүдийн төрөл садангийн хүмүүст эдийн засгийн хөнгөлөлт ямар нэг аргаар үзүүлэх зэргээр ашиглаж эхэлснээ "нууц дайн” хэмээн нэрлэдэг байна.

Хэдийгээр энэ нууц дайн тэр дороо амжилт гаргахгүй ч ямхын онолоор яв явсаар тус улсын тусгаар тогтнолыг чимээгүй залгих зорилготой.Ийм чимээгүй дайн Орос оронд бас хэдийнээ эхлээд явж байгаа тухай "Известия” сонины нэгэн дугаарт " Чимээгүй түрэмгийллийн энэ үйл явц үнэхээр явагдаж, тэхдээ тооны хувьд ч учрыг нь олж болохооргүй тийм чимээгүй байдлаар явж байна” хэмээн бичиж байна. Хятад ийм чимээгүй түрэмгийлэлээ эхлээд Хонг Конг, Малайз, Филлипини, Тайланд, Сингапур улсуудад туршсан бөгөөд одоогийн байдлаар дээрх орнуудын зах зээлийн 50- 80 хувийг эх газрын Хятад хянаж байгаа буюу мөнгөний урсгалын ная хүртлэх хувь Хятадруу урсаж байгаа нь туршилт амжилттай хэрэгжиж байгааг шууд харуулж байна гэж барууны хэвлэлүүд маш ихээр бичих боллоо.

Бас нэг анхаармаар зүйл бол Хятадын тагнуулын алба ямар ч улс орны тухай мэдээллийн 80 хувийг зүгээр ил байгаа мэдээллээс олж болно гэдгийг олж харжээ. Тэгээд цахим ертөнцийг хянах ажилд их эртнээс бэлтгэлтэй орсон байх юм.

2004 онд анх Монголд төлөөлөгчийн газраа нээсэн ZTE компани нь одоо нийслэлийн Чингэлтэй дүүргийн нэгдүгээр хороо, "Жи мобайл” компанийн байрны дөрөвдүгээр давхарт үйл ажиллагаагаа явуулдаг юм. Арваад жилийн өмнө СDМА-2000 технологиор манай улсын баруун, өмнөд бүс нутагт тоон радио релейний сүлжээ байгуулах төслийг хэрэгжүүлж эхэлжээ.

ZTE дэлхийд авилга, татвар, нууц мэдээлэл чагнадаг хэргээрээ алдаршжээ. Хятадын төрийн өмчид 51 хувь нь байдаг "ZTE” компани дэлхийд салбартаа үйл ажиллагааны цар хүрээгээр тавдугаарт жагсдаг хэдий ч нэр хүндээрээ хойноосоо нэгдүгээрт жагсах аж. Энэ компани нь дэлхийн хэд, хэдэн оронд харилцаа холбооны төхөөрөмжөөрөө дамжуулан хяналтаа тогтоосон байдаг. Ялангуяа Филиппин, Уганда, Замби, Кени, Шри-Ланка, Иран гээд хөгжиж буй орнуудад тагнаж туршсан хэрэгт холбогдож байжээ.АНУ-ын Конгрессын тагнуулын албыг хариуцсан байнгын хороо БНХАУ-ын цахилгаан холбооны Huawei болон "ZTE" хэмээх компаниуд жил шахам судалж гаргасан тайландаа эдгээр компаниудыг цаанаас нь Хятадын Засгийн газар удирддаг бөгөөд үүгээрээ дамжуулж өөр улсуудыг чагнаж тагнадаг гэжээ.

Энэ төхөөрөмжүүд дээр нууц программ суулгахад дэлхийн ихэнх хүмүүсийг чагнах боломжтой."HUAWEI" компанийн Англид нийлүүлсэн тоног төхөөрөмжөөс мэдээлэл хулгайлах чип илэрч байсан удаатай. Мөн Герман улсын бүх их, дээд сургууль болон шинжлэх ухааны байгууллагуудыг хооронд нь холбодог "Deutsches Forschungsnetz" хэмээх сүлжээнд "Huawei"-ийн төхөөрөмж ашиглаж болохгүй гээд хорьсон бол Австрали улс ч гэсэн мөн ийм шийдвэр гаргасан хэмээн дурдсан байна. Энэтхэг, Норвеги зэрэг орнууд "ZTE”-ийн төхөөрөмжийг яриаг замаас нь тагнадаг гэж хэрэглэхийг хориглож ч байсан.Жилд 20 миллиард ам, долларын гүйлгээ хийж хэдэн миллиард ам.долларын ашигтай ажилладаг Хятадын "HUAWEI", "ZTE" компаниудын бүтээгдэхүүн тоног төхөөрөмжөөс дэлхий нийтээр татгалзаж эхэлсэн аж.

Монгол Улсад интернетийн үйлчилгээ үзүүлдэг Railcom, Mobinet, Magicnet, Citinet, Micom компаниуд бүгд БНХАУ-ын ZTE, HUAWEI компанийн техник хэрэгсэл, программ хангамжийг ашигладаг гэж ярьдаг.

Эдгээрээс дүгнэхэд Монгол Улсын мэдээллийн аюулгүй байдал алдагдах эрсдэл тун өндөр байна.Хөгжингүй орнууд татгалзах гол шалтгаан болсон өнөө нууц чипүүдээрээ энгийн иргэдээс эхлээд төрийн эрх мэдэлтнүүдийн нууцыг чагнаж болохыг хэн ч үгүйсгэхгүй юм.

Гэтэл энэ сүлжээг анх оруулж ирсэн хүн нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Н.Багабаньд төрийн эрхийг барих үедээ, 1998 онд БНХАУ руу албан ёсоор айлчилсан.Айлчлалын үед Н.Багабанди "ZTE” группийн үйл ажиллагаатай танилцаж, чухам тэр үед "Хөдөөгийн харилцаа холбооны сүлжээ” төслийг үзэглэсэн байна.Өөрөөр хэлбэл, Н.Багабандийн буянаар хятадууд Монголын харилцаа холбоонд ноёрхох дардан замынхаа эхийг тавьсан гэсэн үг.
Энэ айлчлалын дараа нэг их удалгүй "ZTE”-гийн төлөөлөгчид Монголд ирэхэд Н.Багабанди өөрийн биеэр хүлээн авч уулзжээ.Уг уулзалтаар Хятадын тал Монголд дөрвөн сая ам.долларын шууд дэмжлэг үзүүлсэн аж.Одоо сонсоход инээдтэй байж мэдэх ч тухай үед энэ хэмжээний мөнгө бүхэл бүтэн баялаг байсан.Гэхдээ дөрвөн саяас тусдаа мөнгө ч Монголд сэмээрхэн орж ирсэн гэж эх сурвалж ярьсан байдаг зэргээс хөөж үзвэл олон ээдрээтэй асуудлууд хөвөрч мэдэх юм.

Энэ анализ нийтлэлээрээ хэн нэгнийг Хятадын тагнуул байсан, одоо ч байгаа гэж батлах гээгүй бөгөөд батлах арга ч байхгүй тул өмнө сонин хэвлэлээр олонтоо бичигдсэн нийтлэл, өгүүллэг хийгээд Тагнуулын төв газрыг удирдаж байсан хошууч генерал Ж.Баатрын ярианд тулгуурлан дүгнэх гэж оролдов.

Монголоо гэсэн, тусгаар тогтнолоо гэсэн чин сэтгэлтэй нийтлэлч, сэтгүүлч, улс төрчид цаашид энэ талаар дэлгэрүүлэн бичих байх гэж найдаж байна. Бид тагнуул туршуул гэдгийг киногоор л ойлгодгоо одоо орхиж хамар доор чинь юу болоод байгааг харах нүдтэй, чихтэй, сэтгэлтэй улсад сануулах энэхүү дүгнэлтийг тэрлэв.

2017 оны 4 сарын 18

Нийтлэлч Доржхандын Төрмөнх

Дэлхийн анхны авто уралдаан Монголоор дайрч байв |фото|

marsbold — Tue, 29 Dec 2015 11:04:36 +0800

1907 онд Францын Парис хотын Le Matin сонинд ийм зар гарч байжээ. Үүнд: "Энэ зун Парисаас Бээжин хүртэл хүртэл 16000 км замыг хамгийн богино хугацаанд автомашинтай туулсан хүнд 100 000 франкийн шагнал өгнө /одоогийн ханшаар/ 1 200 000 ам. доллар" гэжээ.

Уралдааны маршрут нь Бээжин-Хаалган- Өргөө хот /Улаанбаатар/-Хиагт-Эрхүү- Красноярск-Казань- Москва-Брест-Варшав--Берлин-Брюселл-Париж байжээ.

Богд хаан

Өргөө хотод ирлээ

Анх удаа машин харж байгаа Монголчууд

Роналдогийн шинэ найз бүсгүй

magnai — Tue, 26 May 2015 15:26:40 +0800

Ховор түүхэн зургуудын цуглуулга

magnai — Sat, 23 May 2015 16:38:06 +0800

Эдгээр зургуудын кадр бүрийн ард бүхэл бүтэн хувь заяа, түүх оршиж байгаа гэхэд хилсдэхгүй. Зураг түүх өгүүлдэг гэж олны хэлэлцдэг ч оргүй биш юм

ТӨР НИЙГМИЙН НЭРТ ЗҮТГЭЛТЭН МАРШАЛ Х.ЧОЙБАЛСАНЫ МЭНДЭЛСЭНИЙ 120 ЖИЛИЙН ОЙД ЗОРИУЛСАН “БИДНИЙ МЭДЭХ ЧОЙБАЛСАН” ЭССЭ БИЧЛЭГ, ХОВОР ФОТО ЗУРГИЙН УРАЛДААН

magnai — Mon, 02 Feb 2015 17:44:25 +0800
[thumb=left]

Загварлаг жаалууд фото

tonshuul — Wed, 19 Nov 2014 12:43:07 +0800

Шар үнэг (Vulpes vulpes)

zulaa — Sat, 14 Jun 2014 14:44:55 +0800

Шар үнэг (Vulpes vulpes) маш өргөн тархац нутагтай. Бөмбөрцгийн хойд хагасын ой, тундр, цөл болон хот суурин газрын ойролцоо гээд олон газар амьдран нутагладаг.

Оготно, туулай, шувуу болон жижиг мэрэгчдийг агнаж, хоолоо залгуулдаг үнэгнүүд заримдаа жимс, хүнсний ногоо, загас, мэлхий хүртэл идэх нь бий. Мууртай адил, үнэгний сүүл тэнцвэрийг нь хадгалахад тустай аж. Харин хүйтэн цаг агаартай үед урт сагсгар сүүлээ дулаацахад ашиглах ба мөн бусад үнэгнүүдтэйгээ харилцахад хаана байгаагаа илтгэх зорилгоор туг болгон өргөдөг байна.

Үнэгнүүд 2-4 жил амьдардаг агаад эмэгчин үнэг 2-12 гавар гаргадаг аж. Дөнгөж төрсөн гаварнууд хүрэн, эсвэл саарал өнгөтэй байдаг бөгөөд нэг сар хүрмэгцээ улаан шар "нөмрөг”-тэй болдог байна. Мөн аав, ээж хоёр үнэг хамтдаа бүх л зуны турш бяцхан гаварнуудаа асарч хамгаалдаг гэр бүлсэг амьтан билээ.

World Оf WarCraft хэмээх агуу тоглоомын түүхээс

zulaa — Wed, 23 Apr 2014 18:39:44 +0800

Лордаэрон дахь Скоурж

III-аар дайн: Эмх замбараагүйтлийн хаанчлал

Олон сар бэлтгэсний эцэст Кэл’Тузад болон түүний Хараалт Нийгэмлэгийнхэн үл үхэгсдийн тахлаа Лордаэронд тарааснаас эхний цохилтоо хийсэн билээ. Үтэр Лаятбрингэр болон бусад паладинууд халдварт өртсөн бүс нутгуудыг судлаж тахлыг яаралтай зогсоох аргыг хайж байлаа. Харамсалтай нь тэд хэчнээн ч чармайгаад амжилтанд хүрээгүй бөгөөд тахал үргэлжлүүлэн газар авсаар Холбоотны улсуудыг мөхөөх хэмжээний гамшигт хүрчээ.

Тэрэнасын хүү хунтайж Артас

Үл үхэгсдийн арми Лордаэроныг хөндлөн гулд туулж байхад Тэрэнасын ганц хүү хунтайж Артас (Arthas) Скоуржийн эсрэг тулалдах үүргийг хүлээн авчээ. Артас хэдийгээр Кэл’Тузадыг алж чадсан боловч эх нутгаа хамгаалж байгаад үхсэн цэргийн тоо бүрээр андийдийн арми өсөн нэмэгдэж байсан юм. Яаж ч хичээгээд арга мухардсан Артас тэднийг дарахын тулд маш түрэмгий алхмуудыг хийж байв. Эцэстээ Артасын хамтрагчид түүнийг хүн чанараа гээж байгааг өөрт нь нэг бус удаа анхааруулжээ.

Харанхуйн Артас болон фростмоурн илд

Артасын айдас болон хэт шийдмэг зан нь түүнийг улам эвдэж байлаа. Улмаар тэр тахлын эх үүсвэрийг устгахаар Нортрэндийг зорьжээ. Гэвч эсрэгээрээ артас Лич Хааны занганд унасан нь тэр байв. Артас өөрийн хүмүүсийг аварна гэж итгэн хараалт илд Фростмоурныг (Frostmourne) авчээ. Хэдийгээр илд түүнд маш их хүчийг өгсөн боловч энд нь түүний сүнсийг хулгайлж Лич Хааны хамгийн агуу үхлийн хөлөг баатар болгосон билээ. Сүнсээ алдаж, эрүүл ухаангүй болсон Артас Скоржийг удирдан өөрийн хаант улсын эсрэг хөдөлжээ. Эцэст нь Артас өөрийн эцэг болох Хаан Тэрэнасыг алж Лордаэроныг газрын хөрснөөс арчин хаялаа.

Санвэл болон Күэл’Таласын уналт

Хэдийгээр өөрийн дайснаа гэж үзсэн бүх хүмүүсийг алсан боловч Артаст Кэл’Тузадын сүнс шүгэлсэн байлаа. Сүнс Артаст хэлэхдээ Лич Хааны дараачийн төлөвлөгөөний дагуу өөрийг нь зайлшгүй дахин амилуулах ёстой гэжээ. Кэл’Тузадыг амилуулахын тулд Артас түүний үлдэглийг дээд элфүүдийн хаант улс болох Күэл’Таласын далдын хүчит Санвэлд аваачих ёстой байлаа.

Силвэрмүүний генерал харваач Силванас Виндраннэр

Артас болон түүний Скоурж Күэл’Талас руу довтлон хамгаалалтын шугамыг нь нэвтэлж чаджээ. Силвэрмүүний генерал харваач Силванас Виндраннэр (Sylvanas Windrunner) тэдэнтэй эрэлхэгээр тулалдаж байсан боловч эцэстээ Артас дээд элфүүдийг армийг ялж Санвэлл хүртэлх замаа чөлөөлжээ. Артас Силванасын цогцосыг банший болгон амилуулж өөрийнхөө үүрдийн боол болгон харгис ялалтаа тэмдэглэсэн юм.

Ахин төрсөн Силванас Виндраннэр

Эцэст нь Артас Кэл’Тузадын үлдэглийг Санвэлийн ариун усанд хийжээ. Ингэснээр мөнхийн ус бузарлагдсан боловч Кэл’Тузад шидэт лич болон амилсан билээ. Илүү хүчирхэг болон босч ирсэн Кэл’Тузад Лич хааны дараагийн төлөвлөгөөг тайлбарлалаа. Артас болон түүний үхэгсэдийн арми өмнөдийг зорих мөчид Күэл’таласт нэг ширхэг ч амьд элф үлдээгүй байжээ. Есөн мянга гаруй жилийн турш бат зогсож ирсэн дээд элфүүдийн үзэсгэлэнт нутаг ийнхүү дуусгавар болсон түүхтэй билээ.

Ахин төрсөн Кэл’Тузад

Арчимондэ (Archimonde) эргэж ирсэн нь буюу Калминдорын цуваа

Арчимондэ

Кэл’Тузадыг амьлуулсаны дараа Артас Скоуржоо дагуулсан Далараныг зорьжээ. Тэнд Лич Мэдивийн шидэт Судрыг олж аван Арчимондыг дэлхий рүү дуудах төлөвлөгөөтэй байлаа. Түүнээс цааш Арчимондэ өөрөө Легионы сүүлийн дайралтыг эхлүүлэх ёстой байв. Мэдивийн судрыг хулгайлахаар оролдож буй Артасын хүчийг Кирин Торын шидтэнүүд ч зогсоож чадаагүй бөгөөд улмаар Кэл’Тузад бүх хэрэгцээтэй шившлэгүүдийг уншиж дуусгажээ. 10000 жилийн дараа аварга чөтгөр Арчимондэ болон тэрний цэргүүд Азеротод дахин ирсэн нь тэр байлаа. Харин даларан тэдний эцсийн зогсоол биш байсан юм. Кил’жаэдэний тушаалаар Арчимондэ болон түүний чөтгөрүүд андийдийн Скоуржийг даган Калимдорт очиж Нордрассил (Nordrassil) буюу Дэлхий Модыг (World Tree) устгах ёстой байлаа.

Нордрассил буюу Дэлхий Мод

Энэ бүх үймээний дунд нэгэн нууцлагдмал зөнч гарч ирэн хүн төрөлтнүүдэд заавар өгч байлаа. Тэр зөнч нь сүүлчийн Хамгаалагч Мэдив байсан бөгөөд өмнө нь хийсэн нүглээ цагаатгахын тулд нөгөө ертөнцөөс эргэж ирсэн байжээ. Тэр Хордэ болон Холбоотнуудын өмнө нүүрлэж буй аюулын талаар анхааруулан тэднийг хүчээ нэгтгэхийг уриалжээ. Гэвч үеийн үед дайсагналцаж ирсэн болохоор оркууд болон хүмүүсийн аль нь ч үүнийг зөвшөөрсөнгүй. Тиймээс Мэдив өөрийн зөн билэг, арга залиа ашиглан тус тусынх нь замыг чиглүүлж домогт Калимдорын нутагт аваачив. Оркууд болон хүмүүс удалгүй он удаан жил нуугдмал байж ирсэн Калдорэйчүүдын соёл иргэншилтэй нүүр тулгарчээ.

Кайрнэ Бладхүүф

Траллаар удирдуулсан оркууд Калимдорын цөлөөр явх байхдаа хэд хэдэн асуудалтай тулгарчээ. Тэд хэдийгээр Кайрнэ Бладхүүф (Cairne bloodhoof) болон тэрний хүчирхэг таурэн дайчдыг эгнээндээ нэгтгэсэн боловч маш олон орк эргээд цусанд шунасан зэрлэг төрхөндөө оржээ. Траллын хамгийн хүчирхэг туслах Гром Хэлскрийм хүртэл Хордоос урван балмад зөн совингоо дагах боллоо. Хэлскрийм болон Варсонгийн үнэнч дайчид нь Ашэнвалийн (Ashenvale) ойд тэнүүчилж яваад шөнийн элфийн Сэнтинэлүүдтэй (Sentinel) тулгарчээ.

Хагас бурхан Кэнариус

Оркуудыг түрэмгий байдалдаа эргэн орсоныг хараад хагас бурхан Кэнариус (Cenarius) Хэлскрийм болон оркууд руу дайран тэднийг шахан хөөж байлаа. Гэсэн ч ер бусын үзэн ядалт ба уур хилэнгээр хүчирхэгжсэн Хэлскрийм болон тэрний орк дайчид Кэнариусыг хөнөөж эртний ойг нь юу ч үгүй сүйтгэжээ. Гэвч эцэст нь Хэлскрийм Траллд туслаж анх оркуудыг өөрийн цус болон уур хилэнгээр үүрд хараасан Манноротыг (Mannoroth) ялсанаар нэр төрөө эргүүлэн авсан юм. Маннорот үхсэнээр оркуудын цусан хараал тийнхүү төгсгөл болсон түүхтэй билээ.

Маннорот

Мэдив оркууд болон хүмүүсийг нэгтгэхээр оролдож байх үед шөнийн элфүүд Легионуудтай өөрсдийн аргаар тулалдаж байлаа. Шөнийн элфийн үхэшгүй мөнхийн дээд удган болох Тирандэ Виспэрвинд (Tyrande Whisperwind) Ашэнвангийн ойгоо хамгаалан чөтгөрүүд болон андийдуудтай цөхрөлтгүй тулалдсаар байлаа. Гэвч Тирандэд тусламж зайлшгүй хэрэгтэй болсон бөгөөд тэрээр шөнийн элфийн друйдуудыг 1000 жилийн зүүднээс нь сэрээхээр явжээ. Эртний хайрт Малфүрион Стормрэйжийг (Malfurion Stormrage) дуудсанаар Тирандэ хамгаалалтаа бэхжүүлж Легионуудыг тогтоон барьж байлаа. Малфүрионы тусламжтайгаар байгаль өөрөө босч ирэн Легион болон Скоуржийн нэгдсэн хүчийг дарахаар тэмцэж байв.

Тирандэ Виспэрвинд

Бусад друйдуудыг хайж явахдаа Малфүрион эрт үед өөрийн дүү болох Илидианыг хорьсон шоронг олжээ. Легионы эсрэг тулалдахад Илидианыг тус болно гэдэгт итгэсэн Тирандэ түүнийг сулласан юм. Хэдийгээр Илидиан тэдэнд хэсэг хугацаанд тусласан боловч тэр эцэст нь өөрийн хүсэл сонирхлоо даган тэднээс зугтжээ.

Илидиан, Тирандэ, Малфүрион

Шөнийн элфүүд хүчээ нэгтгэн Галт Легионтой цөхрөлтгүй тулалдаж байлаа. Легионууд ч мөн адил Дэлхий Модын энергийн эх үндэс буюу шөнийн элфийн хаант улсын гол зүрх нь болсон мөнхийн булгийг эзлэх гэсэн дайралтаа огтхон ч зогсоогоогүй юм. Хэрвээ тэдний Модыг устгах төлөвлөгөө нь хэрэгжвэл чөтгөрүүд дэлхийг жинхэнэ утгаар нь сүйрүүлэх байлаа.

Хижал уулын тулалдаан

Жайна Проудмүүр

Мэдивийн заавар зөвлөгөөгөөр Тралл болон Калимдорт ирсэн хүмүүсийг ахлаж буй Жайна Проудмүүр өөрсдийн зөрчилдөөнөө хойш нь тавих ёстойг ойлгожээ. Малфүрион болон Тирандэ нараар удирдуулсан шөнийн элфүүд ч мөн адил Дэлхийн Модыг хамгаалахын тулд тэд хүчээ нэгтгэсэн нь зөв гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн байна. Нэгэн зорилгоор нэгдсэн Азеротын үндэстнүүд хамтран Дэлхий Модны энергийг хамгаалахаар бүх чадлаараа ажиллажээ. Дэлхийн өөрийн хүчийг нь ашиглан Малфүрион Нордрассилийн уур хилэнг сулласнаас Арчимондыг бүр мөсөн устгаж Мөнхийн Булагт хүрэх гэсэн Легионы зангууг таслан хаяжээ. Сүүлийн тулалдаан Калимдорын эх газрыг тэр чигт нь доргиожээ. Булгаас хүч хуримтлуулах нэгэнт боломжгүй болсон учраас Галт Легион хүн дүрстнүүдийн нэгдсэн хүчний өмнө ийнхүү бутран унажээ.

Урвагчийн хүч

III-аар дайн: Хөлдсөн Хаан ширээ

Легионууд Ашэнвалэн руу довтлох үеэр Илидан 10000 жил хоригдсоны эцэст газар доорхи шоронгоосоо суллагдсан билээ. Тэр хэдийгээр бусаддаа туслахыг зорьж байсан боловч удалгүй өөрийн жинхэнэ төрхөндөө орж улмаар Гул’даны Гавал хэмээх хүчирхэг варлокийн биетийн энергийг өөртөө соржээ. Тэгснээр Илидан чөтгөрийн шинж болон маш их хэмжээний хүч чадлыг олж авчээ. Мөн тэрээр Гул’даны өмнөх дурсамжуудыг сэргээж ялангуяа Харанхуйн Титан Саргэрасын биеийг булшилсан нэгэн арал дээр байрлах бунхны талаар олж мэдсэн байлаа.

Их хүчийг олж аван дэлхийгээр хэрэн тэнүүчлэх эрх чөлөөтэй болсон Илидан өөрийн гэсэн газар нутгийг олж авах агуу төлөвлөгөөтэй замдаа гарчээ. Гэвч Кил’жаэдэн маш ихээр хилэгнэж байсан боловч нэг зүйл түүний санааг өшөө авалтаас илүүтэйгээр зовоож байсан юм. Өөрийнх нь бүтээсэн Лич Хааныг удирдахад хэтэрхий хүчирхэг болж байсан тул Лич Хааныг устгаж андийдын Скоуржэд нь эцсийн цэг тавихыг Кил’жаэдэн Илиданд тушаажээ. Үүнийхээ хариуд Илидан маш их хүчийг олж авах бөгөөд Галт Легионы үлдсэн удирдагчдын дунд өөрийн байр суурийг тогтоох юм.

Лэйди Вашиж

Илидан үүнийг зөвшөөрч тэр даруйдаа Лич Хааны сүнс оршиж буй мөсөн таластат цамхаг болох Хөлдсөн Хаан Ширээг устгахаар явжээ. Гул’даны ой санамжаас олсон мэдээллийг ашиглан Илидан Саргэрасын Бунханыг хайн Харанхуйн Титаны үлдэгдлийг олж авахаар шийдлээ. Тэр эртний Дээд Төрөлтнүүдээс (Highborne) өрөө нэхэн усны Нага нарыг далайн ёроол дахь оромжноос нь дуудан гаргажээ. Зальтай шулам Лэйди Вашижаар (Lady Vashj) удирдуулсан нагачууд Илидианд туслан Саргэрасын Бунхан байдаг гэж яригддаг Хэлтэрхий Арлууд (Broken Isles) дээр аваачжээ.

Илидиан, Майэв Шадовсонг

Илидианыг Нагачуудтай нийлэн явах үед Харуул Майэв Шадовсонг (Warden Maiev Shadowsong) түүнийг ангуучилж эхлэв. Майэв 10000 жилийн турш Илидианы харгалзагч хийж ирсэн бөгөөд түүнийг барьж авахаар ам тангаргаа өгсөн билээ. Гэсэн ч Илидианы ухаан Майэв болон тэрний сахиулуудаас хол илүү байсан бөгөөд тэдний зүтгэлээс үл хамааран Саргэрасын Нүдийг олж авсан юм. Хүчирхэг Нүдийг өөрийн болгосон Илидан өмнөх шидтэнгүүдийн хот болох Даларан руу явлаа. Хотын ид шидийн хүчээр бэхэжсэн Илидан Нүдийг ашиглан алс холын Нортрэндэд орших Лич Хааны Мөсөн Титэм цайзыг нь нураах хүчирхэг шившлэгийг бүтээжээ. Илидианы дайралт Лич Хааны хамгаалалтыг нураан цамхагийн хүчийг сулруулж байв. Гэвч эцсийн мөчид түүний ах Малфүрион болон Удган Тирандэ нар Майэвд туслахаар ирэн Илиданы хөнөөлт шидийг зогсоожээ.

Хөлдсөн Хаан Ширээг устгах даалгавар нь бүтэлгүйтсэнийг Кил’жаэдэн мэдвэл тийм ч таатай хүлээж авахгүйг Илидиан сайн мэдэж байгаа тул тэр сөнөсөн ертөнц Аутланд (Outland) буюу оркуудын төрөлх нутаг болох Драэнорын сүүлийн үлдэгдэл рүү зугтжээ. Тэрээр тэнд Кил’жаэдэний шийтгэлээс мултарч дараагийн төлөвлөгөөгөө зохиохоор шийдсэн юм. Илидианыг зогсоосныхоо дараа Малфүрион, Тирандэ нар Ашэнвалийн ойд суугаа өөрийн хүмүүс рүүгээ буцжээ. Гэвч Майэв энэ бүхнийг тэгж амархан дуусгахыг хүсээгүй учир Илидианыг шударга ёсны өмнө цээрлүүлэхээр түүний араас Аутланд руу явжээ.

Цуст Элфүүдийн сэргэн мандалт

Санстридэрийн угсааны сүүлчийн залгамжлагч Ханхүү Каэл’тас

Яг тэр үед Скоуржийн үл үхэгсэд Лордаэрон болон Күэл’Таласыг бүхэлд нь тахалд нэрвэгдүүлсэн байлаа. Тэнд зөвхөн Холбоотны цөөхөн хүч л үлдсэн байв. Тэдний нэг Санстридэрийн (Sunstrider) угсааны сүүлчийн залгамжлагч болох Ханхүү Каэл’тасаад (Kael’thas) удирдуулсан хэсэг бүлэг дээд элфүүд байсан юм. Туршлагатай шидтэн Каэл Холбоотнуудын дутагдалтай талыг сайн мэддэг болжээ. Өөрсдийн газар нутгаа алдсан дээд элфүүд маш ихээр уй гашууд автсан бөгөөд амиа алдсан нөхдийнхөө дурсгалыг хүндэтгэн өөрсдийгөө цуст элфүүд (Bloodelf) хэмээн нэрлэх болсон билээ. Тэд Скоуржтой чадахынхаа хирээр тулалдаж байсан ч тэдэнд бүрэн хүчийг нь олгож байсан Санвэлээс (Sunwell) холбоо тасарсанаар ихээхэн хохирол амсжээ. Өөрийн хүмүүсийн ид шидээс бүрэн хараат байдлыг арилгах гэж хамаг аргаа барсан Каэл эцэстээ туйлын бодлогогүй алхам хийж ид шидийн хүчний шинэ эх үүсвэр олж авах горьдлого тээн өөрийн өвөг дээдэс болох Дээд Төрөлтнүүд буюу Илидан болон түүний нагачуудад дагаар оржээ. Холбоотны бусад удирдагчид цуст элфүүдийг буруушааж, тэднийг урвагчид гэж үзэн баривчлах тушаал гаргажээ.

Гишгэх газаргүй болсон Каэл болон тэрний цуст элфүүд Лэйди Вашжийг даган Аутландад очин Илиданыг барьж авсан Майэвтай тулалдахаар болжээ. Нага болон цуст элфүүдийн нэгдсэн хүч Майэвийг ялсанаар Илиданыг гяндангаас нь суллаж чаджээ. Аутландад өөрийн баазыг байгуулсан Илидан бүх хүчээ цуглуулж Лич Хаан болон түүний Мөсөн Титэмдэх цайз руу нь дахин нэг удаа довтлохоор бэлтгэж байлаа.

Талахт нутаг дахь иргэний дайн

Нэл’зул буюу Лич Хаан өөрт нь тийм ч урт хугацаа үлдээгүйг ухаарчээ. Мөсөн Хаан Ширээнд хоригдсон тэрээр Кил’жаэдэн өөрийг нь устгуулахаар элчээ илгээнэ гэдгийг тэр мэдэж байлаа. Мөсөн Хаан Ширээг нь сүйрүүлэх шахсан Илиданы шившлэгээс болж Лич Хаан өөрийн хүчээ өдөр ирэх тусам алдаж байлаа. Тэр өөрийгөө хамгаалуулахаар хамгийн хүчирхэг албат болох үхлийн хөлөг баатар хунтайж Артасыг дууджээ.

Лич Хаан доройтох тусам Артасын хүч суларч байсан боловч тэр Лордаэронд байхдаа иргэний дайнд татагдан оржээ. Банший болсон Силванас Виндраннэр нийт андийдын талыг өөрийн мэдэлдээ оруулсанаар үл үхэгсэдийн хаант улсыг гартаа авахаар дайн зарласан байлаа. Лич Хаан Артасыг яаралтай дуудсан болохоор тахалт нутагт дэгдсэн дайны үеэр Скоуржийг өөрийн туслах Кэл’Тузадын галт үлдээжээ.

Эцэст нь Силванас болон түүний бослого дэгдээгч андийдууд Лордаэроны сүйрсэн нийслэлийг эзлэн өөрсдийн мэдэлд авчээ. Өөрсдийн шинэ цайзыг нурсан балгасын дунд барьж байгуулсан Дүрвэгсэд Скоуржийг ялж Кэл’Тузад болон түүний цэргүүдийг эх газраас шахан зайлуулна хэмээн тангараглажээ.

Харьцангуй сул дорой болсон хэдий ч өөрийн эзнийг хамгаалахаар эрс шулуудсан Артас Нортрэндэд очих үед Илиданы нага болсон цуст элфүүд түүнийг хүлээж байлаа. Тэрээр нэрүбиануудтай нэгдэн Мөсөн Титэмд хүрч Хөлдсөн Хаан Ширээг хамгаалахаар Илиданы армитай маш хүнд тулааныг хийжээ.

Лич Хааны ялалт

Артас хэдийгээр маш их сульдаж доройтсон байсан боловч эцсийн мөчид Илиданыг ялж мөсөн цамхагт түрүүлж хүрчээ. Артас өөрийн шидэт илд Фростмоурнаар Лич Хааны мөсөн шоронг хагалан Лич Хааны хуяг дуулгыг суллажээ. Төсөөлшгүй их хүчийг агуулсан тэрхүү дуулгыг зүүснээр Артас тийнхүү шинэ Лич Хаан болсон билээ. Нэл’зул яaг төлөвлөж байснаараа өөрийн сүнсийг хүчирхэг артасын сүнстэй нэгтгэжээ. Тийнхүү Артас ертөнц дээрхи хамгийн хүчирхэг биетүүдийн нэг болсоноор Илиданы цэргүүд гутамшигт ялагдлаа хүлээн Аутландруугаа буцлаа.

Артас шинэ Лич Хаан

Шинэ, үхэшгүй мөнхийн Лич Хаан болсон Артас Нортрэндэд үлдэн Мөсөн Титмийн цайзуудаа сэргээн барих ажилд шамдан оржээ. Тэр өөрийн үнэнч туслах Кэл’Тузадад тахалт нутаг дахь Скоуржийг хариуцуулан даатгажээ. Силванас болон тэрний Дүрвэгсэд дайнд нэрвэгдсэн хаант улсын өчүүхэн хэсэг болох Тиришфалын ойн цоорхойд бүгэн нуугдацгаах болсон юм.

Эртний өш хонзон ба Калимдорын колоничлол

Ялалт хэдийгээр хүмүүсийн талд байсан боловч дайны дараах дэлхий ямар байдаг тийм л байлаа. Скоурж болон Галт Легионууд Лордаэроны соёл иргэншлийг бараг тэр чигт нь сүйрүүлсэн бөгөөд Калимдорыг яг адилхан болгоход ганц хуруу дутсан билээ. Шатаж хувхайрсан ой мод, дүрэлзсэн их уур хилэн, сэргээн засварлах шаардлагатай газар нутаг хаа сайгүй байлаа. Дайны гал бүх л үндэстэнд хор нөлөөгөө учруулсан хэдий ч тэд харилцан зөвшилцсөний үндсэн дээр бүхнийг шинээр эхлэхээр шийдэн Холбоотнууд болон Хордын дунд эвийн гэрээ байгуулжээ.

Тралл оркуудаа дагуулан Калимдорын эх газраар хэрэн тэнүүчилсэний эцэст шинэхэн ах дүүс болох таурэнчуудын тусламжтайгаар шинэ нутаг олжээ. Траллын өөд болсон эцгийн дурсгалд зориулан Дуротар (Durotar) гэж нэрлэгдсэн тэр газарт оркууд өөрсдийн шинэ нийгмийг цогцлоон бүтээхээр суйршсан билээ. Чөтгөрийн хараал нэгэнт алга болсон учир Хордууд дайнд дуртай зэрлэгүүд байхаа больж чөлөөтэй, эвсэг ард түмэн болсоноор эзлэн түрэмгийлэхээс илүүтэйгээр амар тайван амьдралыг чухалчлах болжээ. Эелдэг таурэнчүүд болон Даркспийр овгийн троллуудтай нэгдсэн Тралл болон оркууд энх тайван зонхилсон шинэ эрин үеийг бүтээхээр зүтгэж байлаа.

Жайна проудмүүрийн захиргаанд байгаа Холбоотны үлдсэн хүч Калимдорын өмнөд зүг рүү хөдөллөө. Дастваловын (Dustwallow) намагт хөндийн зүүн эрэгт тэд Тэрамодэ (Thernadore) хэмээх боомт хотыг байгуулжээ. Тэнд хүмүүс болон дварфууд гадны халдлагаас өөрсдийгөө хамгаалахаар хамтран ажиллаж байлаа. Хэдийгээр Дуротар болон Тэраморийн хамгаалагчид хоорондоо энхийн хэлэлцээр байгуулсан ч тэрхүү эв найрамдалтай байдал нь тийм ч удаан үргэлжлээгүй юм.

Холбоотны их хэмжээний усан флот Калимдорт бууснаар орк болон хүмүүсийн хоорондох энх тайван харилцаа дуусгавар болжээ. Жайнагийн аав Ерөнхий Адмирал Даелин Проудмүүрээр (Daelin Proudmoore) удирдуулсан хүчирхэг флот Артас хаант улсыг нь сөнөөхөөр өмнө Лордаэроныг орхисон байжээ. Олон сарын турш далайг туулж өнгөрүүлэхдээ Адмирал Проудмүүр Холбоотноос амьд үлдэгсдийг чадах чинээгээрээ хайж явжээ.

Адмирал Проудмүүр

Проудмүүрийн усан цэргийн хүч тогтвортой нийгэмд том аюул учруулж байлаа. Хоёрдугаар дайнд өөрийн биеэр оролцож явсан алдартай баатар болох Жайнагийн аавын хувьд Хорд бол үүрдийн дайсан байсан бөгөөд тэрээр оркуудыг түрүүлж хөдлөхөөс нь өмнө Дуротарыг устгахаар төлөвлөсөн байжээ.

Ерөнхий Адмирал Жайнаг өөрт нь туслан оркуудтай байлдаж тэднээс урвах, эсвэл Холбоотон болон Хордын дунд байгуулсан ахархан настай эвийн гэрээгээ хадгалан үлдэхийн тулд төрсөн эцэгтэйгээ тулалдах гэсэн маш хүнд шийдвэр гаргахыг тулган шаарджээ. Маш удаан бодсоны эцэст Жайна Хоёрдохыг нь сонгож Траллтай хамтран солиотой эцгээ дарж авчээ. Харамсалтай нь Жайна аавтайгаа эвлэрэн оркуудыг дахин цусанд шунасан мангасууд байхаа больсон гэдгийг итгүүлж амжихаас өмнө Адимрал Проудмүүр тулалдааны үеэр нас барсан билээ. Жайнагийн шударга занг хүндэтгэн оркууд түүнийг Тэраморлуу нь эсэн мэнд буцаажээ.

“Бидний бодлоор аврагч” сэдэвт гар зургийн уралдааны дүн гарчээ

zulaa — Fri, 28 Mar 2014 15:04:58 +0800

Монгол улсад Шинэ цагийн Онцгой байдлын алба үүсэн байгуулагдсаны 10 жилийн ойн баярын хүрээнд, хүүхэд залуучуудад энэхүү албаны ойн түүхэн үнэ цэнэ, аврагч, гал сөнөөгчдийн байгуулсан түүхэн гавьяаг таниулах, Онцгой байдлын асуудал эрхэлсэн байгууллагыг сурталчлах, эх орноо хайрлан хамгаалах эх оронч үзэл хүмүүжлийг төлөвшүүлэх, Монгол улсын үндсэн хуулиар хүлээсэн иргэний үүргээ биелүүлэх хүсэл эрмэлзлийг бий болгох зорилгоор ерөнхий боловсролын сургуулийн 10-11-р ангийн сурагчдын дунд "Онцгой байдлын хэлтэс бидний амьдралд” сэдэвт эссе бичлэгийн уралдаанд нийт 18 сурагч оролцож 1-р байрыг 8-р сургуулийн 11в ангийн сурагч Д.Ану, 2-р байрыг 8-р сургуулийн 10б ангийн сурагч Э.Энэрэл, 3-р байрыг 12-р сургуулийн 11б ангийн сурагч Э.Батцэцэг нар, 7-9-р ангийн сурагчдын дунд "Бидний бодлоор аврагч” сэдэвт гар зургийн уралдаан зохион байгуулж нийт 14 сурагч оролцсоноос 1-р байрыг 1-р сургуулийн 9д ангийн сурагч Д.Намуун, 2-р байрыг 6-р сургуулийн 9б ангийн сурагч Э.Банзарбат, 3-р байрыг 1-р сургуулийн 8г ангийн сурагч Б.Эрдэнэхүү нар тус тус шалгарлаа.

Маршал Х. Чойбалсангийн тухай баримтат кино

zulaa — Fri, 14 Feb 2014 12:39:02 +0800

Маршал Х. Чойбалсангийн төрсөн өдөр тохиож байгаатай холбогдуулан түүний тухай баримтат киног толилуулж байна.

Х. Чойбалсан 1995 оны 2-р сард төржээ.

1917 оны Оросын хувьсгал хөрш зэргэлдээ орнуудын үндэсний ухамсрыг сэрээж байлаа.

Залуу хөвүүн Х. Чойбалсан 17 насандаар Монгол улсын Гадаад яамнаас эрхлэн байгуулсан Орос, монгол хэл бичгийн сургуульд орж суралцжээ.

1914-1917 онд Орос улсын Эрхүү хотноо 8 хүүхдийн хамтаар суралцжээ.

Богдын Засгийн газрын гадаад яамнаас Орос улсад онц сайшаалтай суралцсан Х. Чойбалсанд дэд зэрэг тогосын отгоор шагнаж байжээ.

Тэрээр 1917 оны Оросын хувьсгалын улмаас нутаг буцан ирж цахилгаан мэдээний түр сургууль дүүргэсэн байна.

Яг энэ үеэр буюу 1919 оны 10-р сард Сү Шү Жан Монголд их цэргийн хүчээр цөмрөн орж ирж Их хүрээг эзлэн авч улмаар Монголын автономитийг устгажээ.

Тэд Монголын цэргийн зэвсгийг нь хурааж гарыг нь мухарласан байна.

"Маршал Хорлоогийн Чойбалсан"баримтат киног

https://www.youtube.com/watch?v=M2tqOXNI9-8
Хаягаар орж үзнэ үү. Нийтлэгч

Хорлоогийн Чойбалсангийн ховор зурагууд /46 фото/

zulaa — Wed, 29 Jan 2014 11:23:29 +0800