Хятадын Эм бэлдмэлийн хяналт удирдлагын үндэсний газар Бээжин дахь Тэншэн Хуачуань эм бэлдмэлийн технологийн ХХК-ийн судалж бүтээсэн коронавирусийг саармагжуулах эсрэг биетийн нэгдсэн эмчилгээний эм болох Амбавиримаб тарилга (BRII-196) ба Ромисвиримаб тарилгын (BRII-198) бүртгүүлэх өргөдлийг яаралтай журмаар хянан зөвшөөрчээ. Энэ бол Хятад улсын бие даан судлан бүтээсэн коронавирусийн эсрэг эмчилгээний эм бэлдмэл юм. 

Хятадын Эм бэлдмэлийн хяналт удирдлагын үндэсний газар "Эм бэлдмэлийн хяналт удирдлагын тухай хууль"-ийн холбогдох заалт, эм бэлдмэлийн зөвшөөрлийн тусгай журмын дагуу, хяналт үнэлгээг яаралтай хийж, дээрх хоёр эмийг өвчтөний шинж тэмдэг нь хөнгөн өвчтөн, биеийн байдал нь хүндрэх, цаашлаад нас барах эрсдэлтэй  насанд хүрэгчид болон өсвөр насныхан (12-17 насны, биеийн жин ≥40кг)-д хэрэглэлийг зөвшөөрчээ. Үүнд халдвар авсан өсвөр насныхан (12-17 насны, ≥40 кг жинтэй) холбогдох нөхцөл болзлыг хангасан байдалд эдгээр эм бэлдмэлийг хэрэглэж болно.

Мин улсын 1368онд Юань улсыг бут цохисноор нанхиадын Мин улс байгуулагдсан юм. Харин НТ-ын 3р зуунд нанхиадын Тан улс байсан.
XV зуунд Хятадын их хаан Юн- Лэ цагаан будааг ард иргэдээс бүлаан авсан үе байв.
Яагаад ингэх болсоны учир.
Хятадын Их цагаан хэрэмийг барьж босгох нөр их аян өрнөж, хэрмийг бат бөх байлгах хамгийн гол хэрэгсэлд цагаан будааны цавуулагийг ашиглах явдал байв.
Хэрэмийн блокийн найрлагад цагаан будаа цавууны найрлагаар асар их хэмжээтэй орсон нь нууц байсаар байжээ.
Нийтийн тооллын 3 р зуунд Мин үлсын үед баригдаж, эринээс эринд их завсар хийгдэж байсан ба энэ засвар хамгийн нууц бөгөөд хамгийн чанартай нь энэ байсан аж.

Хүний угсаа гарлыг тодорхойлох гол зүйл бол Овог. Тийм ч учраас Монголчууд эртнээс ургийн бичгийг хөтөлж ирсэн олон жилийн үүх түүхтэй үндэстэн. Энэ талаар бичигдсэн ном дурсгал ч олон бий. Хүн бүрийн сайн мэдэх  Монголын Нууц товчоон дээр Монгол угсаа нь Бөртэ чоно, Гуамаралаас үүдэлтэй гэх зэргээр олон үеийн нэрсийг агуулсан ургийн бичгийн дурсгал хүртэл байдаг. Харин энэ уламжлал Ардын хувьсгалаас хойшоо алдагдсан гэх боловч сүүлд ургийн овог дахин сэргээх үеэр овгоо мэдэхгүй гэсэн олон хүн гарч ирснээр нэг ижил овогтой олон хүн бий болсон шалтгаантай. Гэхдээ зөвхөн манайд л нэг овог хэт олон байдаг уу гэвэл бас үгүй. Бидний сайн мэдэх Солонгос улсад Ким овог, Оросын холбооны улсад  Иван Иванович, Хятад улсад Ли, Ван гэсэн овог хамгийн түгээмэл байдаг байна.  

Харин “Монголчуудын 21 орчим хувь нь Боржигон овогтой. Угийн язгуур угсааны овог тул  бараг бүх хошуу ноёд, түшмэлүүд энэ овогтой байсан учраас л нутаг бүрт боржигон овогтой хүний тоо олон байгаа юм” хэмээн нэгэн судлаач яриандаа онцлон хэлсэн байдаг.  

Иргэний улсын бүртгэлийн газрын мэдээллийн санд /2020 оны 3 дугаар сарын байдлаар/ Боржигон овогтой 522,581 иргэн бүртгэлтэй байна. Харин үүний дараа Боржигин овогтой 157,432, Сартуул овогтой 51,664, Тайж овогтой 49,247, Монгол гэсэн овогтой 44,070 иргэн бүртгэгдсэн байна. Дашрамд дурдахад овог бүр өөрийн гэсэн тодорхой нэр хочтой, тэр нь уул овгийн эрхийн хэм хэмжээ, хүчин чадал, мандал бурлын баталгаа болдог байсныг Урианхай, Хиад, Боржигин, Хаучин, Жүрхэн, Торгууд мэт олон овгийн нэрнээс харж, мэдэж болно.Түүнчлэн хамгийн урт ургийн овог нь Гучингуртгурванхайлайлант гэх 25 үсэгтэй ургийн овог байдаг бөгөөд Манхантхалуунусныгөрөөч /23 үсэгтэй/ Цэцэрлэгийнцагаангэрүүд /23 үсэгтэй/ Тэмээнийдондогийнхон /20 үсэгтэй/ Хатанбаатармагсаржав /20 үсэгтэй/ Боржгонымянганхоньт /19 үсэгтэй/ Зүлэгтийнулаановоо /18 үсэгтэй/ гэсэн сонин содон урт ургийн овогтонгууд ч бишгүй олон байгаа нь сонирхолтой.

Манай улсад бүртгэгдсэн хамгийн урт нэр 41 үсэгтэй

О.Дашбалбар агсаны хэлснээр “Надаас нэр, хувцасыг минь авчихвал Би хэн юм бэ?!”...  гэдэгчлэн нэр гэдэг бидний хэн бэ гэдгийг илтгэх хамгийн чухал зүйл. Энгийн мэт боловч олон билгэдэл, олон  утга агуулгыг хадгалж байдаг онцлогтой зүйл бол нэр. Тиймээс нэр өгөх, нэр хайрлах тухай газар газрын ёс уламжлал, зан үйл хүртэл байдаг байна. Дорно дахины ард түмэн нэр өгөхдөө хүүхдийн ирээдүйг өсөн бадрах, хөгжин дэвшихийг ерөөх үүднээс сайн сайхан явуулах нэр сонгож өгдөг байна. Харин халх уламжлалд эцэг эхийн нэртэй ижил юм уу, тэдний нэрийг оролцуулж нэр өгөхийг цээрлэдэг байжээ. Мөн хүүхдийн амь насыг батжих буюу таван нас хүртэл нь өөр нэрээр өхөөрдөн дуудах ёс ч зарим газар бий. Түүнчлэн аав хүн хүүхэддээ насан туршид нь дуудагдах эрхэм нэрийг нь хүү бол баруун чихэнд нь, харин охин төрвөл зүүн чихэнд нь гурвантаа шивнэн хэлдэг байна.

Дээр дурдсанчлан нэр хайрлахдаа өдөр судар хардаг, утга учрыг бодолцдог хүмүүс байхад эдгээрийг үл хайхран, тоомжиргүй байдлаар аль эсвэл тухайн үеийнхээ сэтгэл хөөрлөөр хүүхэддээ нэр өгдөг нь ч цөөнгүй. Энэ нь нийтлэг нэр бий болох хамгийн гол шалтгаан болсоор байгаа юм. Иргэний улсын бүртгэлийн газрын судалгаагаар хамгийн түгээмэл нэр Бат-Эрдэнэ гэх нэр бөгөөд ийм нэртэй 17,482 иргэн бүртгэгдсэн байна. Үүний дараагаар Хулан нэртэй 13,423 иргэн, Тэмүүлэн нэртэй 13,308 иргэн байдаг бөгөөд Отгонбаяр, Номин-Эрдэнэ, Мөнх-Эрдэнэ, Алтанцэцэг, Батбаяр, Билгүүн гэх нэрүүд тус бүр 12 мянга гаруй буюу хамгийн түгээмэл байдаг нэрүүд аж.

Түүх сөхвөл шарын шашин түгэн дэлгэрсэн үед буюу XVIII, XIX зууны үеэр түвд, санскрит бурхан шашны нэр их дэлгэрсэн байдаг ч 1930-аад оны үед болсон их хэлмэгдүүлэлтийн дараа шашны нэр багассан байна. Харин үүний дараачаар буюу 1939 оны Халх голын дайн, Дэлхийн II дайны дараагаар цэрэг армийн холбогдолтой буюу Отряд /8/,  Винтов /8/, Дайна /5/, Монголбуу /5/ зэрэг нэрээр мэр сэр нэрлэх болжээ. Мөн  Александр /326/, Коля /141/, Нина /1362/, Октябрь /1140/, Роза /727/, Рина /522/, Володя /150/, Борис /141/, Наташа /99/, Иванов /87/, Иван /77/, Владимир /66/, Пионер /54/, Жуков /53/,  Катя /45/ зэрэг орос нэрүүдээс сонгож өгөх нь түгээмэл байсан байна. Харин 1950-1960-аад оны үед төрсөн хүүхдүүдэд “Энх” цагийг бэлгэдсэн агуулга бүхий Энхбаяр /9744/, Энхболд /6391/, Энхтайван /5469/ гэх нэрүүд өгсөн нь олонтаа. Түүнчлэн сансарт анх хүн ниссэн он жилүүдэд Юрий /7/, Гагарин /34/, Гүррагчаа /747/, Жанибек /674/, Сансар /539/, Санчир /2556/ Эрхэс /4357/, Сансармаа /662/, Мичидмаа /2783/, Сансарбаатар /105/ зэрэг сансарт ниссэн нисгэгчдийн нэр, од, гараг эрхсийн нэрээр нэрлэх нь түгээмэл байжээ. Тэгвэл 1990 оны ардчилсан хувьсгалын дараахнаас түүхэн хүмүүсийн нэрийг хүүхэддээ өгөх нь олширсон байна. Жишээ нь Тэмүжин /566/ , Ану /3081/, Хасар /311/, Есүй /2182/, Үжин /1215/, Тэмүгэ /800/, Бөртэ /683/, Чингүн /1419/, Есүгэн /978/, Чингис /688/,  Бөртэ-Үжин /527/,  Бэлгүтэй /501/, Өгөөдэй /183/, Боорчи /104/, Зэлмэ /101/, Өүлэн /100/, Зэв /79/, Анухатан /78/, Мандарваа /75/ зэрэг түүхэн нэртэнгүүд ихэссэн байдаг. 

Хүүхэддээ лам багшаас нэр залах, эсвэл ураг овгийнхоо хамгийн ахмад настай хүнээс асууж нэр өгөх ёс олон байсан ч орчин үед ихэнхдээ сонголтыг эцэг эхчүүд өөрсдөө хийдэг болсон байна. Монголчууд нэр бүтэн бол заяа бүтэн хэмээн ярьдаг. Үүнтэй холбоотойгоор ч тэрүү, залуу эцэг эхчүүдийн сонголт нэг үетэй буюу нэр нь бүтэн дуудагдах, дуудахад хялбар хэрнээ сонсголонтой бас ямар нэгэн утга агуулга хадгалсан нэрүүдээс өгөх нь элбэгшсэн хандлагатай байна. Аль эсвэл алдартай хүмүүсийн нэрийг хүүхэддээ өгөхийг илүүд үздэг эцэг эхчүүд ч байна. Эдгээрээс нэг үетэй нэрсийг сонирхвол Ананд /7755/ Анар /6344/, Аялгуу /2451/, Эгшиглэн /5643/, Тэргэл /4634/, Эмүжин /2696/, Сондор /4684/, Гарьд /1080/, Танан /390/, Ивээл /1666/, Ангараг / 1297/, Тэлмэн /2350/, Үйлст /72/ Удвал /2903/, Индра /1352/ Амундра /104/  гэсэн нэрүүд байна. Жишээ нь эцэг эхчүүд сүүлийн үед хүүхэддээ их өгөх болсон Ананд гэдэг нэр нь төвд үг бөгөөд хотол баясгалант гэсэн утгатай. Түүнчлэн бурхан багшийн хамгийн эрдэм, оюун ухаан төгс нэгэн шавийн нэр юм. Энэ мэтчилэн манай нэрний хувьсал нийгэм өөрчлөгдөхийн хэрээр даган өөрчлөгдөж, сонирхолтой байдлаар хувирсаар байна.

Түрүүнд хэлсэнчлэн хүүхдээ муу зүйлээс хамгаалах, эрүүл энх байлгах, урт наслахыг бэлгэдэхийн тулд янз бүрийн хачирхалтай нэр өгдөг байжээ. Иймэрхүү нэрнээс сонирхуулбал, Тэнэмэл /1/, Тахиахүү /1/,  Гөлгөө /196/, Дэмүүл /193/ Хүүхэн /183/, Тогтуур /182/, Соль /180/, Алзахгүй /179/,  Арай /170/, Хүүхнээ /167/, Ухнаа /163/, Хүнбиш /162/, Идэш /147/, Ухна /145/, Манар /117/, Хулгана /104/,  Иш /102/, Охин /101/, Үрчгэр /98/, Баавгай /88/, Хад /87/, Монгол /87/, Улаанбаатар /89/ Зулзага /81/, Тогтоол /80/, Алмас /60/, Адууч /59/,  Сонин /58/, Хорхой /53/ маш цөөн буюу ганц хоёрхон байдаг Шөл, Өмд, Шон, Чих, Унь, Урт, Шар, Хар, Хаг гэсэн хачирхалтай нэрсүүд ч бас байна. Эдгээрээс гадна тухайн үйл явдал, тэмдэглэлт баяруудыг санагдуулам Наадам /31/, Наадамбаяр /15/, Наадамхүү /13/, Баярнаадам /9/, Наадамцэцэг /5/, Наадамсайхан /2/, Сонгууль /92/, Цагаансар /11/, Шинэсар /164/, Шинэжил /216/, Атарбаяр /96/, Ёлка /171/, Ёлк /3/, Марта /170/, Шинэтөр /143/,  Зулсар /244/  тэр бүү хэл Цэрэг /35/, Цэрэгбаяр /14/ гэсэн сонин содон нэртэнгүүд ч цөөнгүй. АНУ-ын Ерөнхийлөгч асан Жорж Бушийг Монголд айлчлах үеэр төрсөн хоёр ихэр хүүхэддээ Буш, Лора гэж нэр өгсөн тохиолдол ч байдаг. Бас нэгэн хачирхалтай зүйл нь Хөвсгөл аймагт байдаг нэгэн гэр бүл таван хүүхэддээ Хөвсгөл, Аймаг, Тосон, Цэнгэл, Сумаа гэж өөрийн нутгийн нэрийг өгч байсан гэсэн олны яриа ч бий.

Иргэний улсын бүртгэлд бүртгэгдсэн, монгол Улсын хэмжээнд ганц хоёрхон байдаг содон нэрүүдээс сонирхуулбал, Баясалжин, Энгүүнлэн, Цэцүүжин, Халгиа, Эвтүвшин, Сүлдхүч, Дэвжихзаяа, Хансудар, Хурмастбаяр, Хурбайгаль, Ирмүүншагай, Минжиншагай, Эрхмаргад, Чинхалиун, Хөгжөөмэргэн, Хонинцагаан, Хүслэнтзаяа, Учралтхулан, Алтан-Үзэм, Амгалан–Ирээдүй, Оддын-Од, Баян-Оргих, Номуундара, Гэгээн-Эгшиг, Цэлмүүнсаран, Хатанбүргэд, Өсөххүү, Бороохүү, Гообаатар, Амгаланмэнд, Дөлт, Зотол, Сувдмөрөн, Үжинбилэг, Тайванбилэгт, Төгөлдөр-Орших, Учиртай, Мотор, Төгсмарал, Үүлэнномин, Тэнгэртэн, Хөвч, Ижилшагай, Тэгштэмүүлэн, Бөөрөнхүү, Сониндэлгэр, Тэнгэр-Ивээл, Цовообаатар, Чинхур, Азтэгш зэрэг сонин содон олон нэрүүд байна. Түүнчлэн ганц болон хоёр, гурван үсэгтэй нэрүүд байгаа нь хачирхалтай. Зөвхөн ганц үсэгтэй А, Б, Х, Ц, М гээд... бас Ёл, Юм, Ён, Үг, Өд, Ух, Эв, Эс, Эх, Иг... гэсэн хоёр үсэгтэй,  Гул, Үен, Өнө, Өөш, Энх, Шүр, Шар, Цэц, Цэс, Чаг, Хүж, Цом, Хүч, Хув, Урь, Хаг, Тэг, Тод... гээд эдгээр нэрс үргэлжилнэ.   

Харин манай улсад бүртгэгдсэн хамгийн урт нэр 41 үсэгтэй буюу Номинчулуунухаанзаяамөнхэрдэнээнхтөгөлдөр гэсэн хачирхалтай нэр байдаг байх нь. Дараа нь Мөнхмайнбаярпүрэвсайхантунгалагсүхгомбо гэдэг нэр байх ба түүний нэрэнд нийт  39 үсэг багтдаг.

Эдгээрийг удаалж Лимбэнэгшигмичигболджалбааданзанравжаа /38 үсэгтэй/  Доржсүрэнжанцанхорлоонэргүйбаатар /33 үсэгтэй/,

Адетанжикэмбелэрдэнэбатисеолува /31 үсэгтэй/

Албертоарсланбаатарбеттенкоурт /30 үсэгтэй/

Александрмакфарлэйнхазелвүүджр /30 үсэгтэй/ гэсэн сонирхолтой нэрсүүд жагсана. Жишээ болгон Мөнхмайнбаярпүрэвсайхантунгалагсүхгомбо нэрийн түүхийг сонирхвол аав ээж нь Мөнхмайнбаяр /12 үсэгтэй/  нэр өгсөн боловч хүү их бие муутай байсан учраас байнга өвдөж, эмнэлэгт очих тоолондоо тэнд ажилладаг эмч, сувилагчийн нэрийг нэг нэгээр нэмсээр байгаад ийм урт нэртэй болчихсон хэмээн ярьсан байдаг. Угаас Монголчууд өвчин ороодог, сул биетэй хүүхдийн нэрийг хүндэдсэн хэмээн үзэж, зөөлөн утгатай нэр хайрлаж эсвэл нэрийг нь дахин өөрчилдөг нь цөөнгүй тохиолддог зүйл. Ер нь тухайн нэр ямар ч утга учиртай байсан тухайн тэр цаг мөчид хүүхэддээ өгөх ямар нэгэн шалтаг шалтгаан байсан учраас л өгсөн хэрэг. Тиймээс хүний нэрийг шүүх, дүгнэх элдэв янзаар хэлэх нь зохисгүй. Мэдээж ихэнх аав, ээжүүд хүүхэддээ нэр өгөхдөө ямар нэгэн утга учир, билэг ерөөл бодолцсон нь лавтай. Сайн нэрийг хүсэвч олохгүй, муу нэрийг хусавч арилахгүй гэдэг ардын үгийг санан нэрээ хайрлаж, бүтэн авч явах нь хүн бүрийн  үүрэг юм.

Харри ба Уильям гэсэн нэрүүд Британий шилдэг 10 нэрсийн жагсаалтад багтдаг

Төгсгөлд нь, шинэ төрсөн хүүхэддээ нэр хэрхэн өгдөг талаарх орон орны сонирхолтой уламжлалыг танд  хүргэе.  

Их Британд эцэг эхчүүд нь уламжлалт буюу хатан хааны угсааны нэр өгөхийг илүүд үздэг байна. Тухайлбал 2019 онд хааны угсааны нэрс болох Харри ба Уильям гэсэн нэрүүд Британий шилдэг 10 нэрсийн жагсаалтад багтжээ. Британичууд хүү төрвөл Харри эсвэл Уильям, охин төрвөл Виктория эсвэл Элизабет зэрэг нэрүүдийг хааны гэр бүлийн уламжлалыг хүндэтгэсэн төгс нэр хэмээн санал болгодог байна.

Хятадад аав нар нь хүүхдийн нэрийг өгдөг байна. Зөв нэр олох нь туйлын чухал, басхүү төвөгтэй. Учир нь ихэнх гэр бүлийн уламжлал таван элемент буюу мод, шороо, ус, гал, металл зэргийг чухалчлан үүн дээр нэмээд хүүхдийн төрсөн огноог харгалзан үздэг аж. Эцсийн шийдвэр нь хүүхэд төрсний дараа гарах бөгөөд тухайн хүүхдийн төрсөн огноо нь маш чухал байдаг байна. Уламжлал ёсоор нярай хүүхдэд овог нэр, үеийн нэр (ах, эгч, үеэл), өөрийн нэр гэсэн гурван нэр өгдөг.

Арабын орнуудад шашны уламжлал нь хүүхэд нэрлэхэд чухал хүчин зүйл болдог. Лалын шашинтай эцэг эх нь ариун журамтай нэрсийг хайж, Мохаммед, Али, Ибрахим зэрэг зөнч хүмүүсийн нэрийг хүндэтгэн өгдөг байна. Мохаммед бол эрэгтэй хүүхдүүдэд өгдөг хамгийн түгээмэл нэр, харин эмэгтэй хүүхдүүдэд Нур, Нурул зэрэг нэрийг их өгдөг байна.

Латин Америкийн орнуудад ч гэсэн хүүхэд нэрлэхэд шашин чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Испанийн олон гэр бүл Библи болон католик шашны итгэлээс нэрсийг сонгодог. Гэр бүлийн уламжлал нь хүчтэй нөлөөлдөг тул хөвгүүд ихэвчлэн аав, өвөөгийнхөө нэрээр нэрлэгддэг. Гэхдээ цаг үе өөрчлөгдөж, урлаг соёлын нөлөө улам бүр нэмэгдсэн орчин үед Латин эцэг эхчүүд хүүхэддээ алдартнуудын нэрийг ихээр өгдөг болжээ.

Германд нярай хүүхдийн нэрийг маш нарийн зохицуулдаг бөгөөд эцэг эхчүүд "батлагдсан" нэрийг л сонгох ёстой. Бүртгэлийн газар тухайн нэр хууль ёсны эсэх, хүүхдийн эрхийг зөрчиж буй эсэхийг шийднэ. Герман эцэг эхчүүд нэр өгөх уламжлалыг дагаж мөрдөх шаардлагатай байдаг. Үүнд: Хүүхдийн хүйсийг илэрхийлсэн нэрийг сонгох, доромжилсон эсвэл инээдтэй мэт харагдах нэрсээс зайлсхийх, хүүхдийн нэрийг таваас хэтрэхгүй байхаар сонгох зэрэг заавал мөрдөх дүрэм журамтай.

Энэтхэгт эцэг эхчууд нялх хүүхдээ “төрсөн од”-нд нь тохируулан нэрийг нь сонгодог. 27 төрсөн од байх бөгөөд тус бүр нь хүүхдийн нэрийн эхний үсэг байх ёстой аж. Эцэг эхчүүдэд хүүхдийнхээ нэрийг өгөхөд нь зөв үсгээр эхэлсэн нэрсийг олоход тусладаг “Baby Center India” гэсэн байгууллага ч байдаг.

Африкийн нэрлэх уламжлал нь улс орон, соёлын хувьд өөр өөр байж болох ч бүх тивд байгаа олон эцэг эхчүүд хүүхдийн нэр нь хүүхдийнхээ итгэл найдвар, түүнчлэн өнөөгийн үйл явдалд тусгагдах ёстой гэж үздэг. Мөн шинэ төрсөн хүүхдийн нэр нь хүүхдийн амьдралд төдийгүй гэр бүлийн амьдралд нөлөөлдөг гэж үздэг. Африк хүүхдүүдэд хоёр нэр өгдөг: Нэгийг нь төрөхөд нь, нөгөөг нь дараа нь ямар нэг чухал үйл явдлыг тэмдэглэх үед нь өгдөг байна.

АНУ-д эцэг эхчүүд нялх хүүхдийнхээ нэрийг олохын тулд нэлээд их судалгаа хийдэг байна. Хүүхдүүдийн 75 хувь нь төрөхөөсөө өмнө нэрийг нь сонгосон байдаг. Америк эцэг эхчүүд гэр бүлийн уламжлал, соёл, мөн түүнчлэн толь бичигнээс хүртэл нэр хайхад ба АНУ-д нэр ямар нэг байдлаар хязгаарлагддаггүй байна. 

УБЕГ-ын Хамтын ажиллагаа, сургалтын хэлтэс

Монголд сүүлийн үед амиа хорлох үзэгдэл ихсээд байна. Юу гэнэв? Өдөрт 1-2 хүн.
Мэдээж олон л шалтгаан байдаг байх, хэцүү амьдрал, стресс, бүтэлгүй үерхэл, бэлгийн дарамт, донтолт интэр гээд л .
Гэхдээ цөөхүүлээ бидэнд арай их тоо биш үү

“Ковид-19” цар тахал дэлхий нийтийг сандаргаж байна. НҮБ-ын зүгээс энэ долоо хоногт гаргасан мэдэгдэлдээ коронавирусыг дэлхийн II дайны дараа орох хамгийн хүнд хямрал болохыг тодотгожээ.  Түүнчлэн зарим улс  орнууд өвчнийг намжаах, урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авахын зэрэгцээ коронавирусын дараа дэлхий ямар байдалд орох тухай судалгаа шинжилгээг эхлүүлж, хариу арга хэмжээ аваад эхэлсэн байна.  Тэгвэл “Ковид-19”-ийн дараа дэлхий яах вэ” гэх асуудалд олон улсын шинжээч нар ямар байр, суурь илэрхийлснийг хүргэж байна.

Америк судлаач Ц.Баатар:

АНУ-Д ТӨВЛӨРСӨН ДАЯАРЧЛАЛ ХЯТАДАД ТӨВЛӨРНӨ

-Цар тахлын дараах дэлхий ертөнцийн тухай өргөн мэтгэлцээн шинжээчдийн дунд ид өрнөж байна. Тэд дэлхийн засаглалын стратеги өөрчлөгдөх үү. Хүнлэг бус дэлхий ертөнцөд өөрчлөлт гарах уу.  Трамп, Путин нар тахал дэгдэж дууссаны дараа худалдааны дайн эсвэл уур амьсгалын өөрчлөлтөөс татгалзах зэргээр дур зоргоороо шийдвэр гаргахаа зогсоож чадах уу.  Тэд цэнхэр гаригийн хувь заяаг тодорхойлох үйлсэд эргэн нэгдэж чадах уу.  Дэлхийн эдийн засгийн сэргэлт, эрэлт нийлүүлэлтийн гинжин сүлжээний тасалдлыг хэрхэн нөхөх вэ гэх мэт өргөн цар хүрээтэй асуудлыг хамарч байна. Зарим шинжээчдийн үзэж байгаагаар COVID-19 тахал нь дэлхийн эдийн засгийн чиглэлийг үндсээр нь өөрчлөхгүй. Энэ нь аль хэдийнэ эхэлсэн өөрчлөлтийг хурдасгаж, АНУ-аар төвлөрсөн даяарчлалаас Хятадад төвлөрсөн даяаршил руу шилжинэ гэж үзэж байна. Тийм учраас харилцан хамаарал улам нэмэгдэж байгаа энэ цаг үед  АНУ өмнөө тавьсан зорилго нь ард түмний сайн сайхан байдлыг сайжруулах явдал юм бол Хятадтай хамтарч ажилласнаар л хэрэгжинэ гэж үзэж байна. Америк дангаараа ямар ч асуудлыг шийдвэрлэж чадахгүй.

Бусад улс оронтой хамтын хүчин чармайлтаа нэгтгэж байж цааш явна гэж үзжээ. Шинжээчид нийгмийн шударга ёс, экологийн хувьд найдвартай ирээдүйг бий болгохын тулд өнөөгийн эдийн засгийн тогтолцооноос өөр төрлийн эдийн засаг хэрэгтэй гэдэгтэй санал нэг байна. Цар тахал дэлхийн хэмжээнд урт хугацаанд эдийн засгийн үр нөлөө үзүүлэх төдийгүй илүү суурь өөрчлөлт хийхэд хүргэнэ гэж тэд үзэж байна. Цар тахлын дараа бидний амьдралын хэв маягт өөрчлөлт гарч, зохистой хэрэглээнд шилжинэ гэсэн өөдрөг дүгнэлт хийсэн байна.  Судлаачид  төрийг бэхжүүлж, үндсэрхэг үзэл газар авч томоохон хэмжээний цагаачлалын эсрэг илүү их эсэргүүцэлтэй тулгарна.

ШУА-ийн Олон улсын харилцааны хүрээлэнгийн захирал Д.Золбоо:

ИХ ГҮРЭН БАЙЛАА Ч ӨВЧИН ЗОВЛОН ИЖИЛ ГЭДГИЙГ ОЙЛГУУЛЖ БАЙНА

-Хүн төрөлхтний туулж өнгөрүүлсэн түүх, өнөөгийн нөхцөл байдал хэрхэн өөрчлөгдөх магадлал байж болохыг харж байна.  Нэгдүгээрт, энэ бол цоо шинэ зүйл биш, дахин давтагдаж байсан түүхэн хөгжлийн нэг мөчлөг. Хоёрдугаарт, яг хэзээ дуусах вэ гэдгийг ч өнөөдөр хэлэхэд хэцүү.

Өмнөх үеэ бодвол шинжлэх ухаан, технологи хөгжсөн учраас анагаах болон бусад салбарынхан тоймлож чадах болсноороо давуу. Өөрчлөлт бол нийгмийн бүх салбарыг хамрах нь тодорхой. Хүний өдөр тутмын амьдрал, эдийн засаг нийгмийн бүхий л харилцаа төдийгүй олон улсын харилцааны түвшинд ч ихээхэн өөрчлөлтийг авчрах нь. Тухайлбал, олон улсын харилцаанд их гүрэн байсан ч бүх нийтийг хамарсан өвчин зовлонгийн өмнө бүгд ижил гэдгийг ойлгож эхэлж байна. Аливаа зүйлд хэт өрөөсгөлөөр хандвал арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах мэт сөрөг үйлдэл амархан газар авах хандлагатай гэдгийг бүгдээрээ харлаа.

Хятад судлаач Б.Анхбаяр:

УЛС ОРНУУДЫН ХҮЧНИЙ ХАРЬЦААНД ӨӨРЧЛӨЛТ ОРНО

-Коронавирус бүхий л салбарыг хамарч байна. Ялангуяа улс орнууд эрүүл мэндийн салбараа нэгдсэн байдлаар зангидахгүй бол болохгүй гэдгийг ойлгууллаа. Улс төр, эдийн засаг, соёлын харьцаандаа анхаардаг шигээ энэ салбараа ч хаямааргүй байна. Дэлхий гэдэг нэг тосгон бий болчихоод байхад эрүүл мэндийн салбар нь уялдаа холбоогүй, улс орон болгонд хөгжлийн өөр төвшин ялгаатай байгаа нь илт  байна. Мөн цаашдаа ардчилсан улс орнуудад ганцаарчилсан үндэсний үзэл нэлээд дэлгэрнэ. Энэ нь баруун эсвэл хэт зүүн төвийн үзэл баримтлалтай намуудад ашигтай.  Ялангуяа европын орнууд цагаачлалын бодлогоо чангатгах болов уу. Ардчиллын үнэт зүйлд ч нөлөөлөхөөр байна. Давхар Ази хүмүүсийг гадуурхах үзэл нэлээд гарч ирнэ.  Одоогоор БНХАУ-аас илүү гадаг­шаа­гаа чиглэсэн бодлогыг явуулж байна. Энэ нь коронавирус бол Хятадынх биш гэсэн ойлголтыг өгөхийг хичээж байгаатай ижил утгатай харагдаж байна.  Мөн цар тахлын дараа улс орнуудын хүчний харьцаанд тодорхой хэмжээнд өөрч­­лөлт орно.  БНХАУ ч энэ цаг үеийг сайн ашиглаж чадвал илүү хүчирхэг орон гэд­гээ харуулах боломж байж магадгүй.

Хятад судлаач Х.Баатархүү:

ДЭЛХИЙН ЭДИЙН ЗАСГИЙН БҮТЦЭД ДӨРВӨН ТӨРЛИЙН ӨӨРЧЛӨЛТ ГАРНА

Коронавирусын цар тахлын нөлөөгөөр дэлхийн эдийн засгийн өсөлт 18-24 сарын хугацаанд нэлээн саарах бололтой. Тэр дундаа Хятадын эдийн засгийн өсөлт нэгдүгээр улиралд хасах есөн хувь, гуравдугаар улиралд дунджаар 5.5 байна. Харин дэлхийн хамгийн том эдийн засагтай АНУ эхний хагас жилдээ хасах 0.1 хувийн уналттай байгаа бол 2020 оны эцсийн байдлаар тэг хувийн өсөлттэй гарна гэж мэдээлж байна. Мөн дэлхийн эдийн засгийн өсөлт 3.2-оос 0.5 хувь болж буурах хандлагатай байгааг Европын судлаачид танилцуулж байна. Хямралаас сэргийлж эдийн засгийг идэвхижүүлэхээр G20-ын улс орнууд нийтдээ таван их наяд ам.доллар гаргах амлалт өгсөн. Гэхдээ энэ нь хангалттай хэмжээнд биш юм. Дэлхийн эдийн засгийн 2008-2009 оны хямралаар 22 сая хүн ажилгүйдэлд өртөж байсан бол энэ удаагийн хямралаар ойрын зургаан сард 25 сая хүн ажилгүй болох тооцоолол яригдаж байна. Хямралын дараа дэлхийн эдийн засгийн бүтцэд нийгмийн байгууллын хувьд дөрвөн төрлийн томоохон өөрчлөлт орно гэж эрдэмтэд үзэж байна. 

Солонгос судлаач И.Энхболд:

АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛЫН САЛБАР ХҮНД СОРИЛТОД ОРНО

-Коронавирусын тархалтын дараагаас интеграцийн асуудал хүндрэхээр байна. Ялангуяа Европын холбооны улсууд хилийн заагуудаа хаагаад эхэллээ. Манай улсын хувьд Зүүн хойд Азийн интеграцид нэгдэхийн тулд ихээхэн хүчин чармайлт гаргаж байв. Энэ нь удаашрах хандлагатай болчихлоо. Мөн улс орнууд худалдааны хамгаалалтыг эсэргүүцдэг байсан бол одоо больж эхэлнэ. Дотооддоо хүнсний бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэх нөөц бололцоог хайж эхэлнэ.  Мөн дэлхий нийт бөөгнөрсөн хотуудыг тараах тэр байдал руу орох болов уу гэж таамаглаж байна. Аль болох тааруу амьдралын хэв маягийг эрэлхийлнэ. Манайх ч гэсэн  ганц Улаанбаатар гэсэн төвтэй биш ядаж хоёр төвтэй болох хэрэгтэй.  Түүнчлэн дэлхий нийтээр аялал жуулчлалын салбар хүнд сорилттой тулна. Энэ жилдээ бараг өндийхгүй.  Тэгэхээр энэ салбарыг дагаж хөгждөг зочид буудал, агаар, төмөр замын тээврийн орлого ч багасна.  Харин нөгөө талаар цахим ертөнц, хиймэл оюун ухаан  хөгжинө.  Цахим худалдааны эрин үе албан ёсоор эхэлж байна.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин