Улс төрч - www.Choibalsan.mn

МЗХ залуучууд хөгжлийн “Түдэв танхим” байгуулна

khulan — Tue, 09 Feb 2021 15:52:18 +0800

Өнөөдөр Төрийн соёрхолт, Ардын уран зохиолч, Зууны манлай сэтгүүлч, эрдэмтэн судлаач, зохиолч, залуучуудын байгууллагыг үндэслэгчдийн нэг,соён гэгээрүүлэгч, нийгмийн нэрт зүтгэлтэн Л.Түдэв агсны дурсгалыг хүндэтгэх өдөр.

Энэ өдрийг тохиолдуулан Л.Түдэв агсаны хөшөө дурсгалыг Монголын Залуучуудын Холбооны хоймортоо заллаа. Энэ нь Монголд залуучуудын байгууллага байгуулагдсаны 100 жилийн ойгоо угтан хийж буй ажлуудынх нь нэг бөгөөд Л.Түдэв агсны гуайн нэрэмжит Монголын хамгийн том цахим номын сан болон залуучуудын хөгжлийн танхимыг холбоондоо нээхээр ажиллаж байгаа аж.

Л.Түдэв агсан МХЗЭ-ийн Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, Хүүхэд залуучуудын хэвлэлийн редакцийн удирдагчаар ажиллаж, Хүүхэд залуучуудын нэвтэрхий толийг санаачлан гаргасан соён гэгээрүүлэгч, МХЗЭ-ийн алдартай удирдагчдын нэг.

Тиймээс МЗХ түүний бүтээл, алдар гавъяаг залуучууддаа таниулан, сурталчлах, суралцах, өвлүүлэх ажлыг үе шаттайгаар зохион байгуулахаар ийнхүү хөшөөг нь заллаа. Хөшөөний нээлтэд МХЗЭ-ийн ахмадууд, Монголын зохиолчдын хороо, Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлийн төлөөллүүд оролцож, МХЗЭ-ийн Ахмад ажилтнуудын холбооны гүйцэтгэх захирал С.Батмягмар, Монголын зохиолчдын эвлэлийн төлөөлөл зохиолч, яруу найрагч Н.Пүрэв, МСНЭ-ийн Ерөнхийлөгчийн үүрэг гүйцэтгэгч З.Боргилмаа, Үнэн сонины ахмад сэтгүүлч Н.Бөхдамбий нар баяр хүргэн үг хэллээ.

То вангийн сэрүүн тунгалаг ухаан өнөө үгүйлэгдсээр

tonshuul — Wed, 14 Jun 2017 13:50:05 +0800

Монгол улсын түүхнээ Халхын хэцүү То ван хэмээн мөнхрөн алдаршсан Бат-Очирын Тогтохтөр 1797 оны есдүгээр сарын 15-нд Сэцэнхан аймгийн Илдэнхошууны нутаг "Сангийн далай” гэдэг газарт засаг ноён Бат-Очирын гэр бүлд төржээ. Тухайн цаг үеийнхээ хамгийн сийрэг сэргэлэн ухаантай, төрт ёсны утга зорилгыг дээдлэн эрхэмлэдэг байсан аугаа энэ хүний мэндэлсэний 218 жилийн ой өнгөрсөн жил тохиосон.

Боржигон овогт ван Тогтохтөр хоёр зууны тэртээх Монгол Улсын төрийн болон эдийн засгийн тусгаар тогтнолын үндсийн үндэс нь, "Монгол хүнийг өв тэгш гэгээрүүлэн хөгжүүлж, аж байдлыг нь бүхий л талаар өөд татах явдал" хэмээсэн мэргэн сургаалаа айлдаж, түүнийгээ ард түмний амьдралд хэрэгжүүлэн, мөнхжүүлэх үйлсээрээ дэлхийн нүүдэлчдийн соёл иргэншлийн түүхэнд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан хүн бөгөөд Чингис хааны алтан ургаас гаралтай тухайн үеийн өндөр хэмжээний сэхээтэн соён гэгээрүүлэгч байж ард олондоо То ван хэмээх нэрээрээ алдаршжээ. То ван бол алтан ургийн 35 дахь үеийн, эзэн богд Чингис хааны 27 дахь үеийн хүн агаад төр нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, аугаа соён гэгээрүүлэгч, авъяаслаг зохион байгуулагч, цогтой эх оронч хүн байлаа. Тэрбээр 1797 оны 9-р сарын 15 нд Сэцэн хан аймгийн Илдэн хошууны нутаг, "Сангийн далай" гэдэг газарт, засаг ноён Бат-Очирын гэр бүлд төржээ. 25 настайдаа эцгийн хэргэм зэргийг залган, хошууны ноён болсон ба 1839 онд хэбэй ван, 1859 онд Сэцэн хан аймгийн чуулган даргаар томилогджээ. Дэлхийн хөгжлийн түүхийг сөхөн үзвээс орон бүрийн хөгжил цэцэглэлтэнд, тэрхүү улс гүрний сурвалжит язгууртан, сэхээтнүүд томоохон үүрэгтэй болох нь бэлхнээ харагддаг билээ.

Тэрээр Монгол, манж, төвд, хятад хэл бичиг сайн эзэмшин, гүн сэтгэгч, эдийн засагч, шинэчлэн өөрчлөгч, төрийн зүтгэлтэн, эх оронч болтлоо өөрийгөө гэгээрүүлжээ. Түүнчлэн үе уламжлан газар тариалан эрхэлж их туршлагажсан урд хөршид тариа будаа тарих тухай То вангийн сургаал шиг эдийн засгийн цэгцтэй бүтээл урьд нь гарч байсангүй. Тэрбээр энэ бүхнээ нэгтгэн цэгцэлж Монгол Улсын эдийн засгийн суурь болсон бэлчээрийн мал аж ахуйн сонгодог арга ажиллагааг багтаасан Хэбэй вангийн аж төрөхийг заасан сургаалаа 1853 онд туурвижээ. То ван энэ сургаалдаа бэлчээрийн мал аж ахуй эрхлэх ухааныг арвилан хэмнэх ухаантай хослуулан тавьсанд уг бүтээлийн ач холбогдол орших юм. Үүнд малчин хүний хүнсэнд хэрэглэх зүйлийн хэмжээ хязгаараас авахуулаад өмсөх хувцасны чанар чансаа, үнэ өртөгийг хүртэл нарийн заасан нь бий. Түүнчлэн талын цагаан зээрийг нутагшуулах, Буйр нуур, Халхголын загас бариулах, жимс ногоо түүлгэх, будаа тарьж тээрэмдэн гурил хийлгэх, орон нутгийн ургамал ашиглан цай боловсруулан айл өрхүүдээ хангах, алт олборлох зэрэг үйлдвэрлэлийн үндэс суурийг тавьж, алт мөнгөний дархан, оёдолчин, хивсчин, сийлбэрчин, уран зураач, уран барималч, чулуучин, төмөрчин зэрэг нарийн мэргэжлийн хүмүүс бэлтгэн, гар урлалыг тусгайлан хөгжүүлж байсан нь өнөөгийн бидний эрхэмлэн байгаа жижиг дунд үйлдвэрлэгчдэд үлгэр жишээ байв. Тэрбээр авьяастай л бол лам хар гэлтгүй даалгавар өгч ажиллуулан, жил бүр хийсэн ажлыг нь шалган тэргүүн сайн, сайн, дэд сайн, дунд, адаг зэрэг олгож нягт, хичээнгүй, чадамгай, зоригт, шударга цол шагнаж, газар тариалан гар үйлдвэрлэл хоёрын алиныг билчээрийн мал аж ахуйтай зохистой хослуулан хөгжүүлж болох ирээдүйтэйг урьдаас нарийн тунгаан үздэг байжээ. Иймээс Халх голын үржил шимтэй хөрсийг даган газар тариалан эрхэлдэг иргэдийг өөрийн нутагт үй олноор суурьшуулахыг үл зөвшөөрдөг байсан төдийгүй тараан суулгах шаардлага тавьж байв.

XIX зууны эхэн болоод дунд үед Монголын дорнод тал нутаг их барилгын талбар болж байсан түүхтэй. Тамсагбулагт Утай таван уул нэртэй сүмбэр уулыг хүний гараар сүндэрлүүлж, Халхын голын ойд 21340 ам метр талбайд Жанрайсиг их бурхан бүтээлгэж явсан халхын То ван хошууныхаа дөрвөн жасын үйл ажиллагааг өөрчлөн өргөжүүлж, шинэтгэлийн бодлого явуулахдаа орд харш, сургууль соёл, сүм хийдийн барилгын зураг, бурханы тиг гаргах, ядууст өглөг өгөх ажлыг давхар эрхлүүлж байв.

Наран мандах зүгт хандуулан. налуу газарт хэвтээ байдлаар чулуун бурхан урлан бүтээхэд тал нутагт байгалийн чулуу байсангүй. Үүнийг То ван олох гэж зүдэрсэнгүй, гачигдсан ч үгүй гэдэг. Тэрээр Буйр далайнхаа болор элсийг, Халхын голын хайрга, (Алтан голоосоо элс авч байсан ч байж болох) Хамар давааныхаа тосон шавартай хольж, шар шүүгээр зуураад л хэлбэр оруулан үдийн халуун наранд тавьж хатаахад хад чулуу шиг хатуу болдог байна. Чухам ямар жор горимоор хийж байсан нь хэцүү То вангийн технологийн нууц байсан нь мэдээж биз.

Нүүдэлчин монголчууд маань ийнхүү чулуугүй газарт «чулуу» үйлдвэрлэж байсан нь эзэн богд Чингис хааны маань үеэс улбаатай байж болох. Яагаад гэвэл монголын уламжлалт технологид энэ аргаар чулуу, цемент хийхииг "гяхуур" гэж нэрлэж ирсэн байдаг.

То ван барилгын хүнд хүчир ажилд ердийн хөсөг, хөшүүргийн аргаас аваад гар дамжлагыг хүртэл өргөн ашиглаж байв. Тэр цагт одоогийнх шиг хүчирхэг техник байсан биш дээ. Утай уулыг босгохдоо хөдөлмөрийн чадваргүй хүмүүсийг эгнүүлж суулгаад гар дамжлагаар барилгын материалаа татсан түүхтэй. Бурханы тиг, барилгын хэлбэр, хийцийг дорно дахинаас өөр, өвөрмөц, өөрийнхөө ур ухааныг шингээж, гэр хэлбэрээр барьж байгуулж байжээ. Тэр ч бүү хэл, ой модгүй газарт гяхуур бэлтгэх аргаар хийсэн морины чулуун уяаг нь эдүгээ Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо сумын төв дэх хүндэтгэлийн өргөөний үүдэнд хүндэтгэлтэйгээр байрлуулжээ.

Монголын гайхамшигийг бахадсан Америкийн судлаач хүртэл дэлхийд байхгүй, зөвхөн Монголд л үзэх хоёр гайхамшигийн нэг нь хурдан морины уралдаан, нөгөө нь Халхын голд хоёр зууны тэртээ Монгол хүний бүтээсэн их бурхан бий гэж ярьж байсан сураг бий.

Энэ хоёр гайхамшгийн нэгийг бүтээсэн алтан ургийн сурвалжит язгууртан сэхээтэн нь То ван агаад түүний уран барилгын хөгжил, дэвшилд хийсэн бүтээлч үйлс одоогоор хараахан сайн судлагдаагүй байна.

Сэцэнхан аймгийн Үйзэн гүний хошууны Тавс нутгийн нэгэн буурал эмээгийн бичиж үлдээсэн дурсамждаа Тогтохтөр ноён зэрлэг ан, амьтдыг барьж гэрийн тэжээвэр болгож байсан тухай Соёлын гавъяат зүтгэлтэн Г.Аким өгүүлж байв. Энэ нь одоогийнхоор бол амьтны хүрээлэнтэй байсан гэсэн хэрэг юм байна. Уулын нэг модыг хотод авчирч тарихад түүнийг дагаад ойн амьтад хотын амьдралтай холбогддог нь тэр модонд өндөглөдөг шувууд үүрээ засаж, өглөө үдэшгүй жиргэж байдгаас харагдана. Халхын голд бүтээлгэсэн "Ноёны суух өргөө"-г тойруулан татсан хамгаалалтын 30 км диаметртэй суваг, Толгойтын овооны дэргэд байгуулсан тариаг гурил болгох усан тээрмийн шуудуу, Тамсагийн булагаас Утай уул руу татсан урт усан суваг. Энэ бүхэн То вангийн уран барилгын нэгэн цогц бүтээлд багтаж байв. Хонгирад аймгийн тэргүүн Дай сэцэний охин Бөртүжингийн төрсөн газар болох Данжаалан арлын Дархан сөөгийн бургасыг түлээнд хэрэглэхийг То ван хориглож, зөвхөн уурга, гэрийн мод, араг.савар мэтийг үйлдвэрлэхэд зориулах болгосон нь эдүгээ уламжлал болон үлджээ.

1285 онд Хубилай сэцэн хаан шинжлэх ухааны төрийн байгууллагыг үүсгэн, усан онгоц бариулан, Наран улсыг дайлж байснаас үзэхэд манайд уран гоёмсог хийцтэй их барилгын ажил эцэг дээдсийн эрт цагт үүсч, хөгжиж ирсэн гэлтэй. Хоёр зууны тэртээ халхын хэцүү То ван аж ахуй, соёл боловсрол, урлаг, уран сайхны олон салбарт шинэтгэлийн бодлогоо нэгэн зэрэг хэрэгжүүлж явахдаа уран барилга, их барилгын ажлыг орхигдуулсангүй. Түүний бүтээлч үйл ажиллагааны үр дүнд Тамсагбулагт Илдэн хошууны төв хөдөөгийн төвлөрсөн хот маягийн суурин үүсч цэцэглэжээ.

То вангийн их барилгыг хөгжүүлж үзэл баримтлал нь түүний эдийн засгийн гайхамшигт сургаал дахь аривлан хэмнэлтийн бодлогод суурилж байжээ. Одоо цагт То вангийн ажил үйлсээс судлах, суралцах зүйл манай барилгын салбарынханд их байгаа нь эргэлзээгүй билээ.

Сэтгүүлч Л.Отгонбат

Төр нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, Анхны долоогийн нэг, Маршал Х.Чойбалсан

tonshuul — Sat, 22 Apr 2017 19:08:23 +0800

Чойбалсангийн намтар бол ХХ зууны эхний хагасын Монголын замнал, ялангуяа улс төрийн амьдралын тусгал юм. Энэ бол Монголын түүхэн дахь магадгүй хамгийн ээдрээт үе. Ээдрээтэй түүхийг бүтээлцсэн, басхүү хувь хувьсгалын намтар нь түүнийхээ үндэс нахиа, үр дагавар болсон хүний цадиг шастирыг улстөр-нийгмийн амьдралаас тусгайлан өгүүлэх аргагүй.

Тусгаар тогтнолоо шинэ тутам сэргээсэн Богд хаант Монгол улсын засгийн газраас ирээдүйн залуу үеэ гадаадад боловсрол эзэмшүүлэхээр шийдэж Эрхүүгийн гимназид Чойбалсан нарыг илгээснээс эхлээд Хятадын гамин цэргийн хүчирхийллээс Хаант засгаа хамгаалах үндэсний хөдөлгөөн дугуйлан, ардын хувьсгал, хүчээр тулгагдсан коммунист хүчирхийлэл, албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн тусгаар тогтнол, Кремлийн гарт хөнөөгдсөн монгол удирдагчдийн цувааны сүүлч хүртэлхи тэр түүхийг хамт ярихаас өөр аргагүй юм. Нөгөө талаас сүм хийд, мөргөлийн газар хэсэн бадарчлах хагас хуврагын сурталтай зуйгуул эрсийн хэв шинжээс, нийгмийн амьдралыг сонирхон хуруу хушуу дүрэлцэж эхлэх үе, гэнэт засаглалын оройд гарсан ч иргэншсэн улстөрийн туршлага дутан балмагдах цаг, хүчирхэг этгээдийн бодлогын гар хөл болж хүлэгдэх тавиланг хүртэлх монгол улстөрчийн өсөлтийн ээдрээт замнал ч түүний намтраар дамжин тодроод ирнэ.

Ийм учраас эл Хорлоогийн Чойбалсан хэмээх энэ бүтээл нь Чойбалсангийн намтраар дамжуулан өгүүлэх ХХ зууны монголын эхний 50 жилийн түүх болон бичигдэх учиртай болов. Энэ номондоо ХХ зууны Монголын эхний хагасын түүхийг тэр чигээр нь багтаахыг зорилоо. Энэ үе нь монголчуудын тусгаар тогтнолынхоо төлөөх тэмцлийн баатарлаг, бас эмгэнэлт түүх юм. Энэ түүхэн үе Чойбалсан хэмээх бие хүнгүйгээр хоосон орон зай болно. Учир нь энэ түүхэн зурвас үеийн хамгийн урт хугацаанд голлон тоглогч нь Чойбалсан байсан. Ерөөс Чойбалсангүйгээр өнөөгийн бие даасан тусгаар тогтносон Монгол улсыг төсөөлөхөд нэн бэрх.

1636 онд монголчуудын өмнөд хэсэг тухайн үедээ хүчирхэгжиж байсан манж нарын мэдэлд орсон. Тэднийг Манж Чин улсад хамаарах өөрийн газар нутаг гэсэн утгатайгаар "Дотоод Монгол” гэх болжээ. Энэ үед оросууд Сибирийг колончилж, Байгал нуур орчмын уудам газрыг өөрийн болгов. Санкт-Петрбургт ч, Бээжинд ч үл хамаарах Монголын энэхүү төв хэсгийг манж болон хятадууд өөрт нь хамаагүй буюу гадны нутаг гэсэн утгаар "Гадаад Монгол” гэж нэрлэх болсон нь "Outer Мongolia”, "Вэй Монгу”, "Внешняя Монголия”, "Сото Монгору” гэх мэтчилэн хэл хэлнээ орчуулагдаж 300 шахам жилийн турш олон улсын албан нэршил болж байв. Нэршил тогтсоноос хойш 60 жилийн дараа Халх, 120 жилийн дараа Ойрд нь Манж Чин улсын вассал болсон авч энэ нэр халагдаагүй. Чойбалсан чухамхүү Хятадын ч биш, Оросын ч биш энэ Гадаад Монголыг тусгаар тогтнуулахын төлөө бүхий л ухамсарт амьдралаа зориулсан юм. Гадаад Монголын умарт хэсэг Урианхайн хязгаар буюу Тагна-Тува алдагдсан боловч юутай ч 1946 онд нэг сая таванзуун жаран дөрвөн мянган ам километр нутгаа de juri тусгаар тогтнуулж юун түрүүн хоёр хөршөөрөө, цаашлаад дэлхийн улсуудаар хүлээн зөвшөөрүүлж, дэлхийн хамтын нийгэмлэгийн нэр хүндтэй гишүүн болгож чадсан билээ. Өнөөгийн бие даасан тусгаар Монгол улсыг буй болгоход Богд хаан, Дамбийжаа, Намнансүрэн, Ханддорж, Цэрэнчимэд, Хайсан, Бадамдорж, Унгерн фон Штэрнбэрг, Найдан ван, Цэвээн тэргүүн, Магсаржав, Данзан, Бодоо, Ринчино, Жамсрано, Дамбадорж, Сталин, Гэндэн, Дэмид, Ворошилов, Молотов, Амар зэрэг олон түүхэн хүний оролцоо, чармайлт, зүтгэл хавсарсан ч чухамдаа Чойбалсан л эцсийн барианд хүргэсэн юм.

Нэг талаас ХХ зууны эхний хагасын түүх бичлэг болсон энэ номд "чойбалсангүй” хэсэг маш их бий. Чойбалсангийн намтрыг туурвихын тулд гол дэвсгэр нь болсон тухайн үеийн нийгэм-улс төрийн нөхцөл болон байдлыг тодотгож өгөхгүйгээр хэтэрхий өрөөсгөл, дэндүү уялдаагүй болно гэж зохиогч үзсэн юм. Чойбалсан 1934 он хүртэл Монголын удирдлагын хүрээнд үргэлж хоёрдугаар зэрэглэлд явж байжээ. Энэ үе хүртэл Монголыг Коминтерн удирдаж байсан юм. Тэдний хувьд Монгол нь коммунист туршилт тавих талбар байлаа. Гэвч энэ туршилт эмгэнэлтэйгээр төгссөөн. Ард түмэн энэ туршилтын эсрэг бослого гаргаж, улмаар иргэний дайнд хүрэв.

Ингээд 1932 оноос Монголын асуудалд бүтэл муутай Коминтернийг дахиж оролцохыг Сталин тас хориглож асуудлыг өөрөө гардахаар шийджээ. Ийнхүү Монголын асуудлыг большевик намын Улс төрийн товчооны мэдэлд шилжүүлж, товчооны гишүүн Ворошилов биечлэн хариуцах болов. Сталин Монголыг коммунист туршилтын талбар гэхээсээ ЗХУ-ыг Хятад, Японоос тусгаарлах жийргэвч бүс гэж харсан юм. Ийнхүү монголчууд туршилтын туулай байснаа больж, хүчирхэг гүрнүүдийн геополитик өрсөлдөөний хараанд өртлөө. Хорвоогийн байдал улам улмаар хурцдаж, дэлхийн дайн ойртож байсан цаг.

Сталин эхнээсээ Монголыг өөртөө нэгтгэхийг хүсээгүй. Тэнхлэгийн гүрнүүдийн гол төлөөлөгчийн нэг болох Японтой байлдаж буй Хятад нь Гадаад Монголыг өөрийн алдагдсан нутаг гэж үзэж байсан. Харин Сталины хувьд өмнө талд нь буй Хятад, дорно талд нь буй Японоос тусгаарлан жийрэглэсэн тусгаар тогтносон Монгол улс хэрэгтэй байлаа. Гэхдээ тэр шинэ хөрш нь өөрийнх нь үнэнч холбоотон төдийгүй ижил үзэл сурталтай, гарынх нь дохиогоор хөдөлдөг боол байх учиртай. Шанд нь монголчуудад тусгаар тогтнол бэлэглэнэ. Сталины энэ зорилго, энэ логикийг Монголын удирдагч Гэндэн, Амар нар ойлгосонгүй. Чухам иймээс л түүний сонголт Чойбалсан дээр туссан юм.

Чойбалсан Сталиныг ойлгосон гэхээсээ түүнд барьцаалагдсан. Үүнд түүний хувийн зан чанар ч их нөлөөлсөн юм. Тиймдээ ч гар хөлөө эргэлт буцалтгүйгээр цусан далайд гүнзгий дүржээ. Эхэндээ тэрээр үүнийг өөрийг нь басамжилсан этгээдүүдээс хариугаа авах сайхан далим гэж харж байв. Дараа нь Монголын төлөөх ариун зорилго нүгэлт үйлдлийг нь зөвтгөнө гэж итгэх болсон. Эцэст нь нүглээ ойлгож сэтгэлдээ гүн шарх авсан. Чойбалсан бол эсрэг тэсрэг зөрчлийн золиос. Тэрээр нэг талаас эмгэнэлт цаг үеийн цуст золиос, нөгөө талаас түүхэн цаг үед тодорсон баатар. Цөөхөн хүн амтай Монгол улсын эрчүүдийн тав тутмын нэгийг егүүтгэсэн аюумшигт хядлагын шийдвэрлэх биш гэхэд голлох үүргийг гүйцэтгэсэн түүнийг яаж ч өмөөрөөд зөвтгөх аргагүй. Гэхдээ тусгаар тогтносон бүрэн эрхт Монгол улсыг байгуулахад шийдвэрлэх биш гэхэд голлох үүрэг гүйцэтгэсэн түүний түүхэн гавъяаг яаж ч харлуулаад баллуурдаж чадахгүй. Чойбалсан бол ял, гавъяа хоёроо хойч үедээ үлдээсэн түүхэн хүн.

Хорлоогийн Чойбалсан

Хорлоогийн Чойбалсан
Хорлоогийн Чойбалсан (Жамц эцгийн хүү боловч Хорлоо гэж эхийнхээ нэрээр овоглогджээ, төрөхдөө Дугар гэсэн нэртэй байсан, 1895 оны 2 сарын 8 — 1952 оны 1 сарын 26) 1930-аад оноос нас барах хүртлээ Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсыг удирдаж байлаа. Х.Чойбалсан олон хүнийг хэлмэгдүүлэн алсан, Монгол улсын тусгаар тогтнолыг олон улсад хүлээн зөвшөөрүүлсэн гээд гай гавьяа ихтэй хүн байв.

Халхын хэцүү То ван буюу Бат-Очирын Тогтохтөр

tonshuul — Sun, 27 Nov 2016 21:11:45 +0800

Хятадуудыг алъя гээд алавч алж барагдахгүйн учир
Хятадуудаас зугтъя гээд зугтавч зугтах аргагүйн учир
Хятадуудаас гурав дахин илүү ухаантай бай

Хүнийхээ тоогоор хэзээ нэгэн цагт
Хятадууд Халхыг нөмрөн ирэх аюул бий тул
Монгол хүн бүр дор бүрнээ хичээж яв

Халхын хэцүү То ван буюу Бат-Очирын Тогтохтөр

Р.Бурмаа Халх гол сумын удирдлагуудыг АТГ-т шалгуулахаар өгчээ

zulaa — Wed, 04 Nov 2015 15:30:50 +0800

Өнгөрсөн долоо хоногт Хүнс хөдөө аж ахуйн сайд Р.Бурмаа Дорнод аймгийн Халх гол суманд ажиллаад ирсэн.

Манлай ван, баатар Жамсрангийн Дамдинсүрэн

tonshuul — Sun, 06 Sep 2015 18:13:08 +0800

Дорнодчуудын төдийгүй Монголын бахархал, Манлай ван, баатар Жамсрангийн Дамдинсүрэн

Маршалын мэндэлсний 120 жилийн ойд

tonshuul — Sun, 22 Feb 2015 11:35:03 +0800

Маршалын мэндэлсний 120 жилийн ойд

Эрхэмлэж яваарай хэмээн машид итгэн

Эрх чөлөө тусгаар тогтнолыг та нарт үлдээв...

Р.Малиновский, маршал X.Чойбалсан

tonshuul — Sun, 22 Feb 2015 11:15:51 +0800

Өмнөд Монголоо чөлөөлсөн 2 дахь дайн 1945/08 сар Ө.Байгалын фронт командлагч Р.Малиновский, маршал X.Чойбалсан.

Монгол улсын төр нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, өрлөг жанжин, маршал Хорлоогийн Чойбалсаны 120 жилийн ой тохиож байна

tonshuul — Wed, 14 Jan 2015 10:37:28 +0800

Монгол улсын төр нийгмийн нэрт зүтгэлтэн, өрлөг жанжин, маршал Хорлоогийн Чойбалсан Дорнод аймгийн Чойбалсан сумын нутагт 1895 оны хоёрдугаар сарын 8-нд төржээ. энэ оны хоёрдугаар сард түүний мэндлсэний 120 жилийн ой тохиож байна.

С.Зоригийг дурсахад: Тэр үхсэн ч амьд мэт

tonshuul — Tue, 07 Oct 2014 12:19:28 +0800

Засгийн газрын сайд, цагдаагийн дарга нарын байрны гаднах замын уулзварт ЗЦГ, ЭЦГ-ийн хэв журам, автын эргүүлийн машин зогсоох нь 1998 оны өмнө эхэлжээ. 1998 оны 10-р сарын 2-ны 22 цагаас 2 хоногийн өмнө 1-р сургуулийн урд уулзварт Автын шөнийн эргүүлийн салааны машинтай постын цагдаа зогсдог байлаа.

Бүтэн зунжин, намаржин зогссон. Гэтэл яагаад гэнэт аллага болохын өмнө хамгаалалтын цагдаа алга болов оо гэдэг нь тэр хавийн оршин суугчдад сонин санагдах болсон. Хаачив яачив гэж асуухад Автын шөнийн эргүүлийг бүтцийн хувьд алга болгожээ.

Ингээд С.Зориг хэмээх Монгол улсын Засгийн газрын гишүүн, Дэд бүтцийн яамны сайд бөгөөд 2 өдрийн дараа Ерөнхий сайдад нэр дэвшээд батламжлагдах гэж байсан, Монгол-Оросын парламентийн бүлгэмийн дарга, МоАХ-ны ерөнхий зохицуулагч асан, Бүгд найрамдах намын дарга, Ардчилсан холбоо эвслийн гол лидер, УИХ-ын гишүүн, 36 настай, залуу эх орончийг 10-р сарын 2-ны 22 цагт 1-р сургуулийн урьдах гэртээ ороход дотроос нь хоёр хулгайч 16 удаа хутгалан амь насыг нь бүрэлгэжээ.

Харин Эхнэрийг нь алсангүй. 1996 онд МоАХ эвсэл сонгуульд ялаад 2 жил болоод байлаа. Ерөнхийлөгч Багабанди засгийн газрын ерөнхий сайдад нэр дэвшигч олон хүнийг эсэргүүцэн буцааж байв. Ерөнхий сайдын үүрэг гүйцэтгэгчээр Ц.Элбэгдорж зургаан сар болоод байлаа.

...Мөн тэр халуун намар дээд ял-цааз авсан хулгайчийг шоронгоос хатуу хамгаалалтай авч, Элсэн тасархай орчимд аваачин хүүхэндүүлж, архидуулж байгаад үүрэг гүйцэтгүүлж буцааж шоронд нь аваачсан мэдээ тарж байсан юм.

...Одоо шоронд 5 сая, 50 сая төгөргөөр +...хүн алах захиалагч байнга ирдэгтухай наранд гарсан хулгайч нар ярьж явна.
...С.Зоригийг алсан хулгайч өөрийгөө боож алсан тухай мэдээ цацагдсан.

..С.Зоригийн хэрэг бол илэрсэн хэрэг, 10 гаруй портер материал цугларсан. Гэвч олон хүнийг хөлдөө чирэх тул зарлаж болохгүй гэдэг.

..Мөрөн хурандаа УИХ-д сонгогдсоны дараа С.Зоригийн хэргийг нийтэд илчилнэ гэсэн ч амаа таглуулсан.

1998 оны тэр намраас хойш Монгол улсын засгийн газар оршуулгын комиссын ажлыг дэндүү их хийжээ. Шадар сайд Пүрэвдорж, УИХ-ын гишүүн О.Дашбалбар, М.Зэнээ, О.Энхсайхан, Ш.Отгонбаяр, Л.Энэбиш, Ж.Наранцацралт, С.Зориг... Тэд бүгд л Монгол улсынхаа газар шороо, тусгаар тогтнолын төлөө тэмцсэн хүмүүс.
-МоАХ-ны анхдагч 13-ын С.Зориг, Баасан лам, Галсандорж, Цэгмэд нар залуудаа тэнгэрт халилаа.

МоАХ-ны анхдагч идэвхтэй тэмцэгч маш олон хүн учир битүүлгээр ид сайхан залуу насандаа нас баржээ. Тэдний тухай хэн ч юу ч дурсахгүй байна. Тэд үхсэн ч амьд мэт байна.

Хөдөө орон нутагт олон хүн учир битүүлгээр нас баржээ. Монголын Ардчилсан намын анхны удирдах зөвлөлийнхөн бараг бүгд алга байна. С.Зоригийнх чимээтэй, дуулиантай аллага байсан бол чимээгүй дуулиангүй олон аллага болжээ. Хүмүүс мартаж болох ч түүх тэднийг мартахгүй.

Жанжин Д.Сүхбаатарыг оросууд алсан тухай архивын материалаас ТВ-ээр ярьсан.
1920-иод оноос өмнө Ханддорж, Намнансүрэн, Дамдинсүрэн Манлайбаатар болон Алтан ургийнхныг алж дуусгасан. Дараа нь Оросууд Монголыг колоничлосон 70 жилд Лосол, Догсом, Данзан, Шагдаржав, Бодоо, Гэндэн, Амар,.. Дэмид, Чойбалсан, Цэдэнбал гээд ерөнхий сайд, 2 маршалыг нь Москвад аваачиж устгажээ.
Английн хатан хааны удирддаг "300-ын хороо’’-ны тухай ном Монголд хэвлэгджээ.

Түүнд бичихдээ, Италийн ерөнхий сайд Альдо Моры, Пакистаны Бхуто, Аль Хамир нарыг АНУ-ын төрийн нарийн бичгийн дарга буюу гадаад явдлын сайд Киссенжер-өгсөн зөвөлгөө дагахгүй бол маш муу зүйл та нарт тохиолдоно гэж заналхийлжээ. Тэгээд ч удахгүй хөлсний этгээдүүдийн гарт алагдсан.

Тэр "300-ын хороо” нь НҮБ, Социнтерн, Нато, Интерпол, Дэлхийн Банк, Америкийн банк, олон сангууд, банкууд, институтууд... Манай Оюутолгойг авсан Рио-Тинто, Ирээдүйн нийгэмлэг... Англи, Америк, Канад болон дэлхийн орнуудын засгийн газар гээд бүгдийг удирддаг. Тэд Их наймаас бусад улсын үндэсний хөгжлийн бодлого үйлдвэрлэлийг боог-дуулж, үндэсний удирдагчдыг нь захиалж устгасаар байна.

Манай С.Зориг хэний дургүйг хүргэв, хэний сонирхолд нийцэхгүй байснаас хар баасан гаригт алагдав. Багабанди яагаад МоАХ-ны эвслийг, нэр дэвшигчдийг ерөнхий сайдаар байлгачихгүй татгалзаж байсан тухайгаа 16 жилийн дараа тайлбар хийх болсон үед тэр тодорхой хариулт өгөх учиртай.

Бас нэг мэдээ; 1998 оны 10-р сарын 2-ны өдөр Хүүхдийн ордонд МоАХ-ны ЕЗЗ-ийн хурал хуралдаж эвслийн удирдлага, М.Энхсайхан бусад нөхдийн дунд ширүүн маргаан хэрүүл болсон тухай журмын нөхөд нь гэрчилдэг. Аллага болсон хар баасан гаригт УБ хотоос урагш Төв аймаг руу Зэнээ, Дархан руу Энхбаатар, хойшоо лагерь луу Бат- Үүл, цагдаагийн хурандаа Ганболдтой явсан тухай хэвлэлээр бичэгдэж, өөрсдөө ярьцгаасан. Тэр өдөр УБ-т ямар нэг юм болох тухай олон гишүүд сонсч хотоос гарч байжээ гэж болно.

Зарим хүмүүс амьд мөртлөө үхсэн мэт, гэтэл С.Зориг үхсэн ч амьд мэт амьдарсаар байна. Дорнодын Дашбалбар сумын сургууль С.Зоригийн нэрэмжит, Монголын төв цэгт түүний хөшөө амьд мэт ордоны зүгт гараараа заан "Би амьд шүү гэнэ”.

Түүний тухай олон ном, дурсамж, кино гарах болно. Одоо шинэ монголчууд "Биеэ засаад, гэрээ зас, гэрээ засаад төрөө засна” гэдэг.
Түүхийг эргэн санавал: Чингис, Сүхбаатар ч, Чойбалсан ч, С Зориг ч гэрээ зассангүй. Төрөө засах, улсаа засах гэж явж бүлээн цус, халуун амиа алджээ. Нэгэнт өнгөрсөн андыг дурсахад хүрэл зүрх ч хайлна.

Ардчилалынхан бидэнд эрх мэдэл байхгүй, эрх мэдэл аваад өг, тэгвэл авилгыг чинь илрүүлнэ, аллагын эзнийг ч илрүүлнэ гээд байсан хаа байна аа. Харин ч чив чимээгүй. ..

МоАХ-ны ууган гишүүн Б.Галаарид

Эх сурвалж: "Хөх толбо" сонин

С.Зориг агсны фото

zulaa — Thu, 02 Oct 2014 00:25:22 +0800

Маршал Хорлоогийн Чойбалсан Баримтат кино

zulaa — Fri, 18 Jul 2014 19:17:58 +0800

Маршал Х.Чойбалсан

zulaa — Fri, 16 May 2014 17:07:32 +0800

Маршал Х.Чойбалсангийн хүү НЭРГҮЙ, тэрээр иргэний нисэхэд нисэгч байсан, Х.Чойбалсангийн 100 жилийн ойн өмнөхөн 40 мянгатад байх гэрт нь энэ зургийг авсан юм. Маршал Х.Чойбалсангийн хувийн бэлэгний буун дээрх бичээс

Маршалын мөрдөс

Маршалын хэрэглэж байсан бичгийн машин

Б.Батцэрэн

Ю.Цэдэнбалын ажил, амьдралыг кинонд мөнхөлнө

munkhbat — Wed, 14 May 2014 13:17:54 +0800

Төр засгийн нэрт зүтгэлтэн Ю.Цэдэнбал агсны төрсний 100 жилийн ой энэ жил тохиож байгаа билээ. Ойн хүрээнд баримтат кино хийсэн талаар хэсэг уран бүтээлчид мэдээлэв. Киноны зохиолыг Ц.Жамбасүрэн бичиж, найруулагчаар Алтанчулуу ажилласан аж Монголын төр засгийг 44 жил удирдсан тэрбээр амьдралдаа өгсч, уруудахын баяр гунигийг ханатлаа амссан гэдгийг уг киноны уран бүтээлчид онцолсон юм.

"Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд багагүй гүтгэлэг доромжлолыг амссан Ю.Цэдэнбал чухам хэн байсан бэ гэдгийг болон Монгол Улсын хөгжилд оруулсан түүхэн гавьяаг нь тодотгохыг хүссэн" хэмээн киноны уран бүтээлчид хэлж байна.

О.СҮЛД /ӨДРИЙН ШУУДАН/

Монголын төр олон нийтийн зүтгэлтэн, дипломатч , зохиолч, амьтан судлаач, анхны гавъяат багш Д.Цэвэгмид

zulaa — Fri, 02 May 2014 22:24:11 +0800

Монголын төр олон нийтийн зүтгэлтэн, дипломатч , зохиолч, амьтан судлаач, анхны гавъяат багш /1915-1991/

Д.Цэвэгмид нь Баяндун сумынд төрсөн, Бага дунд сургуулийг орон нутагтаа төгсөж улмаар Москвагийн В.И.Ломоносовын нэрэмжит Их сургуулийг биологич мэргэжлээр төгссөн. Москва хотод "Сравнительный эколого-морфологический анализ организаций пищух Монголий”/1950/ сэдвээр Биологийн ухааны дэд эрдэмтэий зэрэг хамгаалсан. Түүний "Үхэр оготоно ба туулайн жишил анатомын судалгаа нь биологийн шинжлэх ухааны салбарт анх түрүүн хийгдсэн бөгөөд үхэр, огтоно, туулай хоёр угаас нэг гаралтай ч дэлхийн мөстлөгийн нөлөөгөөр амьдралын өөр өөр орчинд дасан зохицож хоёр өөр амьтан болсоныг нотолсон юм. Энэ нь дэлхийн биологийн шинжлэх ухааны салбарт цоо шинэ нээлт болжээ. Цэвэгчмид 1953-1957 онд МУИС-ын ректор, 1960-1962 онд Гадаад явдалын яамны орлогч сайд, 1962-1967 онд БНМАУ-аас БНХАУ-д суугаа бүрэн эрхт элчин сайд, 1967-1969 онд МУИС-ын ректор, 1962-1972 онд Ардын Их Хурлын дарга, 1972-1987 онд СнЗ-ийн орлогч дарга бөгөөд Соёлын яамны сайд зэрэг алба хашиж байв. Түүнд гавъяат багш (1942), профессор(1957), ШУА-ийн сурвалжлагч гишүүн(1961), Биологийн шинжлэх ухааны доктор(1972), Москвагийн Их Сургууль, Германы Гумбольдтын Их сургуулийн хүндэт профессор(1972), Онц, бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд(1981) цол, эрдмийн зэргийг олгожээ.
Цэвэгмид нь Гадаад явдалын яамны орлогч сайд байхдаа 1961 онд БНМАУ-ыг НҮБ-д бүрэн эрхт гишүүнээр элсүүлэх бүрэн эрхт төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнийг тэргүүлж,(бүрэлдэхүүнд нь Халх гол сумын харъяат, дипломатч, Б.Жаргалсайхан, Б.Дашцэрэн нар оролцсон) ихээхэн хүчин чармайлт гаргаж БНМАУ-ыг НҮБ-ын гишүүнээр элсүүлсэн юм. Тухайн үед Гадаад Аарилцааны Яамны хэвлэл, мэдээллийн зөвлөх байсан, дипломатч зохиолч Чойбалсан сумын харъяат Дамдины Бямбаа бичихдээ: " Д.Цэвэгмид 1962 оны 06 дугаар сараас 1967 оны 08 дугаар сарыг дуустал БНМАУ-аас БНХАУ-д суугаа онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайдын алба хашжээ. Дипломат дагнан хаасан энэ 7 жилийн үйл явдалыг Гадаад Харилцааны Яамны архиваас үзэж зарим зүйлийг тодруулахыг миний бие оролдсон билээ. ГЯЯ-ны 1 дүгээр орлогч сайд, элчин сайдын гарын үсэг бүхий 1200 гаруй ярианы тэмдэглэл, утсаар ярьсан тэмдэглэл, танилцуулах мэдээ, илтгэх хуудас, түүний оролцоотойгоор гарсан Засгийн газрын болон ГЯЯ-ны тэмдэглэл нот бичиг меморандум, санамж хуудас зэрэг дипломат баримт бичиг, олон арван гэрэл зураг архивт хадгалагдан үлджээ” гэсэн байдаг. Энэ нь түүний дипломат албанд зүтгэсэн нэгэн хугацааны ажлын тайлангийн товч гэж үзэж болно. Цэвэгмид зохиолчын хувьд "Хоньчин Найдан” (1935), "Сурагч Ганбат” (1940), "Булшин дээр” (1941), "Алтайд” (1963), "Анхны багш” (1982), тууж, найраглал роман туурвижээ. Тэрээр өөрийнхөө амьдралын замыг зохиолч хүний ёгт үгээр нэгэнтээ хэлэхдээ:
Хулганы гэдэс хагалж эрдэмтэн болж үзлээ
Хувилгаан багшийгаа шоолж зохиолч болж үзлээ гэж бичсэн бол
Эр хүний мөрөн дээр
Элдвийг үзсэн толгой бий
Төрийнхөө далбааг НҮБ-д мандуулж үзлээ
Төрийнхөө далбааг Бээжинд шатаалгаж ч үзлээ гэж хошигножээ.

Маршал Х.Чойбалсангийн оршуулгын арга хэмжээ /нэн ховор 31 фото/

zulaa — Mon, 21 Apr 2014 10:42:52 +0800

БАРДАМ ШҮЛЭГ

munkhbat — Thu, 03 Apr 2014 13:46:44 +0800

"Монголоо муулж, харийханд бөхөлзөгсдөд"

Монгол минь мөхөхийг чи үзэхгүй
Морь минь цуцахыг чи үзэхгүй
Мэргэд минь цөөрөхийг чи үзэхгүй
Мэлмий минь цавчрахыг чи үзэхгүй
Түүх минь мартагдахыг ч үзэхгүй
Түмэн минь мохоыг чи үзэхгүй Үнэн минь алдрахыг чи үзэхгүй
Үлгэр минь дуусахыг чи үзэхгүй
Төрөл минь тасрахыг чи үзэхгүй
Төрхөн минь доротойхыг чи үзэхгүй
Соёмбо минь бүдгэрэхийг чи үзэхгүй
Соёл минь солигдохыг чи үзэхгүй
Онон маань ширгэхийг чи үзэхгүй
Олон минь зовохыг чи үзэхгүй
Хэнтий минь намсахыг чи үзэхгүй
Хэрлэн минь тасрахыг чи үзэхгүй
Хийморь минь доройтохыг чи үзэхгүй
Хоймор минь ханхайхыг чи үзэхгүй
Сүлд минь унахыг чи үзэхгүй
Сүнс минь дээшлэхийг чи үзэхгүй
Сэтгэл минь сэвтэхийг чи үзэхгүй
Сэрэмж минь алдрахыг чи үзэхгүй
Ухаан минь самуурахыг чи үзэхгүй
Учирсан минь салахыг чи үзэхгүй
Эв минь эвдрэхийг чи үзэхгүй
Эзэн минь залрахыг чи үзэхгүй
Дуу минь саарахыг чи үзэхгүй
Дуулиан минь тасрахыг чи үзэхгүй
Нулимс минь урсахыг чи үзэхгүй
Нутаг минь доройтхыг чи үзэхгүй
Төр минь төгсөхийг чи үзэхгүй
Төгөл минь хувхайрахыг чи үзэхгүй
Дээл минь гандахыг чи үзэхгүй
Дээдэс минь мартагдахыг чи үзэхгүй
Нэр минь хугарахыг чи үзэхгүй
Нэг минь урвахыг чи үзэхгүй
Хил минь сэтрэхийг чи үзэхгүй
Хэл минь мартагдахыг чи үзэхгүй
Айраг минь сулрахыг чи үзэхгүй
Адуу маань цөөрөхийг чи үзэхгүй
Үрс минь цөөрөхийг чи үзэхгүй
Үйлс минь цөвтөхийг чи үзэхгүй
Уулс минь нурахыг чи үзэхгүй
Удам минь тасрахыг чи үзэхгүй
Бардамхан хэлэхэд бидний мууг хэн ч үзэхгүй
Бадран сэргэх нууцыг минь та нар мэдэхгүй
Тангараглан хэлэхэд Бидний мөхлийг хэн ч үзэхгүй
Тарнийн ёсны нууцыг тал, хангай, говь хадгалдаг юм.
О. Дашбалбар /1998-2-15/

Дорнод аймгийн дарга нар: М.Намсрайгаас С.Ганбат хүртэл

zulaa — Fri, 28 Mar 2014 12:49:55 +0800

Дорнод аймгийн Яамны анхны дарга Магсарын Намсрай
Ажилласан хугацаа: 1931-1932.09 сар

Аймгийн анхны дарга Магсарын Намсрай нь Эрхэм бейсийн хошууны гаралтай. Энэ хошуу нь Халх нөмрөгөөс баруун тийш нарийн зурвас нутагтай, хошуу байсан. Манжийн ноёрхлын үед /1691-1911/ Сэцэн хан аймгийн "Халх дорно замын зүүн гарын өмнөт хошуу” нэртэйгээр 1691 онд Сэцэн ханы хошуунаас тасарч "Эрхэмсэг бейсийн хошуу нэртэйгээр байгуулагдаж, Богд хаант Монгол улсын үед /1911-1921/- онд Сэцэн хан аймгийн "Эрхэмсэг бейсийн хошуу” нэртэй болжээ.

Дорнод аймгийн Яамны дарга Сүхбаатарын Баяр
Ажилласан хугацаа: 1932.09-1934.07

Энэ үе бол МАХН-ын III онц бүгд хурлын шийдвэрийг сурталчлан хэрэгжүүлэх, намын дотор гарсан "Зүүний” алдаа завхрал, ард түмний сүсэг бишрэлийг ашиглан харгис феодол лам нарнаас 1932 оны 4 сард өдөөн хатгасан эсэргүү бослого гарсныг 1932 оны 7 сард бут цохисон үе.

-1932 -1934 онуудад мал аж ахуй, тариалан, морин өртөө, хамтрал, гар үйлдвэр хөгжүүлэх талаар гаргасан тогтоол, шийдвэрийг хэрэгжүүлэх үе байлаа.

Дорнод аймгийн Яамны дарга Оригийн Шагдар
Ажилласан хугацаа: 1934.07-1937 он

Дорнод аймгийн Яамны даргаар Оригийн Шагдар 1934-1937 онд ажиллаж байсан.
Матад сумын 1 дүгээр багийн харъяат, ам бүл 9.
Дорнод аймгийн даргаар ажиллаж байгаад Тува улсад элчингээр томилогдон явах гэж байгаад баригдсан.
Тэрээр 1937 оны 10 дугаар сарын 21-ний өдрийн Дээд Шүүхийн Тамгын газрын 39 дүгээр тогтоолоор 10 жил хорих ялаар шийтгэгдсэн байна. Харин 1962 оны ЦАЭК-ын 80 дугаар хурлын тогтоолоор цагаатгажээ.
Энэ үе бол 1934 оны 9 дүгээр сард хуралдсан МАХН-ын IХ их хурлын шийдвэр үндэсний соёл
боловсролыг хөгжүүлэх талаар гаргасан шийдвэрийг хэрэгжүүлэх үе юм.
Японы империалистуудээс эх орноо батлан хамгаалах хүчийг зузаатгах, ЗХУ-тай найрамдлаа бэхжүүлэх үе,
Хуучны үзэл суртлын эсрэг тэмцэхдээ хувьсгалт агуулгатай, үндэсний хэлбэртэй соёлыг хөгжүүлэн, бичиг үсэг сургах ажлыг тэргүүн зэрэгт тавьж байсан үе байв.

Дорнод аймгийн Яамны дарга Дамбын Чагдаржав
Ажилласан хугацаа: 1937-1938 он

Дорнод аймгийн Яамны даргаар Дамбын Чагдаржав 1937-1938 онд ажиллаж байсан.
Энэ үе бол 1936 оны 3 дугаар сард хуралдсан МАХН-ын Төв хорооны 2 дугаар бүгд хурлаас тус улсын гадаад дотоод байдлын тухай ялангуяа батлан хамгаалах хүчнийг зузаатгах, ЗХУ-тай найрамдлыг бэхжүүлэх талаар дэвшүүлсэн зорилт, лам нар сүм хийдийн талаар Намын төв хороо, Засгийн газраас авсан арга хэмжээг хэрэгжүүлэх үе байжээ. 1937-1939 онд төмөр зам тавигдаж, сургууль соёл хөгжиж эхэлсэн үе байлаа.

Энэ үед лам нарын талаар авсан хатуу бодлого хавтгайрч нийт лам хувраг, хуучин төрийн угсаатан зүтгэлтнүүд, үзэл бодол зөрсөн, ардын төрийн зүтгэлтүүдийг ч хувьсгалын эсэргүү, гадаадын дайсны холбоотон мэтээр элдэв нэр өгч үй олноор нь хэлмэгдүүлж байсан онцгой хүнд хэцүү үе байсан.

Дорнод аймгийн Яамны дарга Цэрэнгийн Лхамжав
Ажилласан хугацаа: 1938-1940 он

Дорнод аймгийн Яамны даргаар Цэрэнгийн Лхамжав 1938-1940 онд ажиллаж байсан.

Энэ үеийн нэг онцлог нь Халхголын дайнд ялалт байгуулахын тулд дотоод гадаадын хамтын хүчээр батлан хамгаалах хүчийг өргөтгөх, үзэл суртлын болон эд материалын бэлтгэлийг хангахад фондын болон бат бэх ар талыг бэлтгэхэд бүх ард түмэнд ойлгуулж "Бүхнийг фронтод, бүхнийг ялалтын төлөө” гэсэн эх оронч хөдөлгөөнийг өрнүүлж зохион байгуулах ажилд нам төрийн бүх бодлогыг чиглүүлж байсан онцлогтой.

Дорнод аймгийн Яамны дарга Намжилын Гунгаажав
Ажилласан хугацаа: 1940-1942 он

Дорнод аймгийн Яамны даргаар Намжилын Гунгаажав 1940-1942 онд ажиллаж байсан. Энэ үед 1939 оны 5-8 сарын хооронд үргэлжилсэн Халхголын дайн Монгол-Зөвлөлтийн армиудын баатарлаг тэмцэл, бат бэх ар талын хамтын хүчээр ялалтаар төгсч, энхтайван амьдралд шилжсэн.

1940 оны 3 сард МАХН-ын Х их хурал, 6 дугаар сард болсон улсын VIII их хурлуудын шийдвэрийг хүлээн авч, Намын их хурал, шинэ үндсэн хуулиа сурталчилж хэрэгжүүлэх ажил өрнөсөн онцгой үе байсан.

1942 онд мал сүргээ төрөл бүрээр нь өсгөж, ноос бэлтгэлийн төлөвлөгөөг давуулан биелүүлж өндөр амжилт гаргасны учир "Хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугийн одон”-гоор шагнагдсан нь аймгийн түүхэнд гараагүй өндөр үнэлэлт байлаа.

Дорнод аймгийн яамны дарга Даваагийн Дандар
Ажилласан хугацаа: 1942-1945

Дорнод аймгийн Яамны даргаар Даваагийн Дандар 1942-1945 онд ажиллаж байсан.

Энэ үе бол бүхэлдээ эх орны дайны үе байсан учир манай нам засаг 1936 оны Монгол Зөвлөлтийн харилцан туслалцах протокол гэрээгээр ЗХУ-д бүхий л бололцоогоороо туслах эх орны хөдөлгөөн өрнөсөн онцлогтой жилүүд байлаа.

1945.05.08 нд Герман бууж өгөх актанд гарын үсэг зурснаар дэлхийн 2-р дайн төгсч, даян дэлхийн энх тайван цаг ирсэн нь энэ үеийн онцлог юм.

Дорнод аймгийн Яамны дарга Намжилын Гунгаажав
Ажилласан хугацаа: 1945.12-1948.07

Дорнод аймгийн Яамны даргаар Намжилын Гунгаажав 1945-1948 онд 2 дахь удаагаа ажиллаж байсан.
Энэ үе бол дэлхийн II дайны дараа дэлхий дахины хүчний харьцаа болон монгол орны гадаад харилцаанд онцгой өөрчлөлт гарч дэлхийн II дайны өмнө ЗХУ, БНМАУ хоёр л капиталист ертөнцөөс ангид байсан бол дайны дараа Европ, Азийн арван нэгэн орон капитализмаас салж социалист системд орж, дэлхийн улс орнууд капиталист-социалист гэсэн хоёр системд хуваагдах болсон нь олон улсын түүхэнд гарсан онцгой үйл явдал байлаа.

1947 оны 12 сард МАХН-ын ХI их хурал болж БНМАУ-ын ардын аж ахуй, соёлыг 1948-1952 онд хөгжүүлэх анхдугаар 5 жилийн төлөвлөгөөний хяналтын тоог баталсан нь манай улсын түүхэнд, удаан жилийн төлөвлөгөөтэй ажиллах ажлын эхлэл байлаа.

Чойбалсан аймгийн Хөдөлмөрчдийн Депутатуудын Хурлын Гүйцэтгэх Захиргааны дарга Бадралын Тойсом
Ажилласан хугацаа: 1948.07-1950.12

Чойбалсан аймгийн ХДХ- ын гүйцэтгэх захиргааны даргаар Бадралын Тойсом 1948-1950 онд ажиллаж байсан.

Энэ 1948-1950 оны үеийн онцлог нь анхдугаар таван жилийн төлөвлөгөө бий болсон, Улсын 9 дүгээр их хурлын шийдвэрээр сонгуулийн шинэ систем тогтсон,

морин өртөөний албанаас ардын аж ахуйтныг чөлөөлсөн, ардын аж ахуй бүр заавал биелүүлэх хуульчилсан хатуу төлөвлөгөөт даалгавартай болгосон үе.

Чойбалсан аймгийн АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны дарга Төмөрийн Содномдаржаа
Ажилласан хугацаа: 1950.11-1954.11 сар

Чойбалсан аймгийн АДХ-ын захиргааны даргаар Төмөрийн Содномдаржаа 1950-1954 онд ажиллаж байсан. Энэ үе бол анхдугаар 5 жилийн төлөвлөгөөний сүүлийн 2 жил юм.

Монголын ард түмэн сонгуулийн шинэ системийн үндсэн дээр 1951 оны 6 сард УИХ-ын сонгууль, орон нутгийн засаг захиргааны сонгуулийн дүн нь нам засаг ард түмний бат нэгдэл нягтралыг харуулсанаараа онцлог үйл явдал болжээ.

Газар тариалан, аж үйлдвэрийг хөгжүүлэн бүх хүүхдийг сургуульд хамруулж бүх нийтээр анхан шатны боловсролтой болгох зэрэг зорилтуудыг тавьж хэрэгжүүлсэн энэ үеийн онцлог байлаа.

Чойбалсан аймгийн АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны дарга Баатарын Дугар
Ажилласан хугацаа: 1954.2-1956.1 сар

Чойбалсан аймгийн АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны даргаар Баатарын Дугар 1954-1956 онд ажиллаж байсан. Энэ үеийн онцлогийг 1967 онд хэвлэгдсэн МАХН-ын товч түүх номын 28-р талд " 1954-1961 он бол монголын ард түмэн социализмын үндсийг байгуулж дуусгах түүхэн зорилтыг үндсэнд нь шийдвэрлэж, БНМАУ. МАХН-ын үйл амьдралд үлэмж ач холбогдолтой шинэ үйл явдал гарсан үе гэж тодорхойлсон.

Өөр нэг онцлог нь Монгол улс дэлхийн социалист орнуудтай харилцаагаа бататган, эдийн засгийн харилцааг өргөтгөж соёлын талаар улам нягт хамтран ажиллах болсон үе.

Чойбалсан аймгийн АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны дарга Байрангийн Батсүх
Ажилласан хугацаа: 1956-1959 он

Чойбалсан аймгийн АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны даргаар Байрангийн Батсүх 1956-1959 онд ажиллаж байсан. Товч намтар:

1921 онд Сүхбаатар аймгийн Баяндэлгэр сумын нутагт төрсөн.
1949-1953 онд Намын боловсон хүчний дээд сургууль төгссөн.
Чойбалсан аймгийн АДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны дарга Байрангийн Батсүхийг ажиллаж байсан үеийн онцлог /1956-1959 он/

Энэ үеийн онцлог нь 1954-1956 оны Б.Дугар даргын үеийн онцлогтой адил юм.
ЗХУКН-ын 20 дугаар их хурал 1956 оны 2 сард болж "Социализм”-д орсон хүрээнээс гарч дэлхий дахины систем болон хувирсан явдал эрин үеийн гол шинж болов гэж дүгнэсэн нь энэ үеийн онцлог юм.

Чойбалсан аймгийн ХДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны дарга Амаагийн Норовсамбуу
Ажилласан хугацаа: 1959.4.1960.4

Чойбалсан аймгийн ХДХ-ын гүйцэтгэх захиргааны даргаар Амаагийн Норовсамбуу 1959-1960 онд ажиллаж байсан.
1959 онд хоршооллын хөдөлгөөн бүх орныг хамарч бүх баг, сум, аймгаараа ХАА-н нэгдэлд элсэж нийт аймгуудын ардын аж ахуйтныг 90-100% хоршоололд орж нэгдэлжих хөдөлгөөн яллаа.

Улаанбаатар ба аймгийн төвүүдэд гар үйлдвэр барилга тээвэр, хувийн жижиг өмчтөнгүүдийг хоршоолж дуусчээ. Хоршоолох ажил төв, хөдөөд дууссанаар улс ардын аж ахуйн нэгдсэн социалист систем бий болсон нь онцлог ололт юм.

1959 оны 3 сард МАХН-ын Төв хорооны 3 дугаар бүгд хурал болж БНМАУ-ыг 1958-1960 онд хөгжүүлэх төвлөгөөнд зарим өөрчлөлт оруулах тухай хэлэлцэж, атар газрыг эзэмших аргаар үр тариалан аж ахуйг хөгжүүлэх шийдвэрийг гаргажээ.

Нэгдэлжих хөдөлгөөн ялснаар багуудыг татан буулгаж сумын засаг захиргааг үндсэн нэгж болгов.
Дорнодын Гурилын үйлдвэрийн ажилчид анхны социалист хөдөлмөрийн төлөө бригадыг санаачлав. Энэ бүхэн шинэ үеийн онцлог байлаа.

Чойбалсан аймгийн ХДХГЗ-ны дарга Монголжавын Лувсанчойбал
Ажилласан хугацаа: 1960.04-1962.04 сар

Чойбалсан аймгийн ХДХГЗ-ны дарга Монголжавын Лувсанчойбал 1960-1962 онд ажиллаж байсан. 1916 онд Улаанбаатар хотод төрсөн.
1923-1933 онд бага, дунд, Багшийн сургуулиудад суралцаж төгссөн.

Түүний удирдаж байх үеийн нэгэн онцлог нь 1960 онд Москвад болсон олон улсын коммунист ажилчин намуудын зөвлөгөөнд МАХН—ын төлөөлөгчид оролцлоо. Тус зөвлөгөөний мэдэгдэлд "Социализм дэлхийн социалист системийн бүх оронд шийдвэрлэх ялалт хийж хөгжлийнхөө шинэ үед орсныг онцлон тэмдэглэв”.

НҮБ-ын ерөнхий ассамблейн 13 дугаар чуулган 1963 оны 10 сарын 27-нд БНМАУ-ыг НҮБ-ын гишүүнээр батлан авчээ. Энэ бол монголын түүхэнд гарсан нэгэн онцлог үе юм.

Дорнод аймгийн АДХГЗ-ны дарга Чимэдийн Жалцаны ажиллаж байсан үеийн онцлог
Ажилласан хугацаа: 1962-1965 он

Дорнод аймгийн АДХГЗ-ны даргаар Чимэдийн Жалцан 1962-1965 онд ажиллаж байсан.
Энэ үе бол 1961 онд хуралдсан МАХН-ын ХIV их хурлын шийдвэр, III 5 жилийн төлөвлөгөөний өндөр зорилтуудыг хэрэгжүүлэн биелүүлснээр тус оронд социализмын материал
Дорнод аймгийн АДХГЗ-ны дарга Чимэдийн Жалцаны ажиллаж байсан үеийн онцлог /1962-1965 он/
техникийн баазыг байгуулах талаар чухал алхам хийгдэх болно гэж их хурал заасан нь энэ үеийн онцлогийг тусгажээ.

Дорнод аймгийн АДХГЗ-ны дарга Янжингийн Жигжид
Ажилласан хугацаа: 1965-1970 он

Дорнод аймгийн АДХГЗ-ны даргаар Янжингийн Жигжид 1965-1970 онд ажиллаж байсан.
Энэ үеийн нэг онцлог нь 1961-1965 онд Польш Чехословак ЗХУ-ын удирдагчид манайд зочилж найрамдал хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх талаар хэлэлцэж шийдвэрлэсэн

Ю.Цэдэнбал тэргүүтэй манай төлөөлөгчид 1965 онд ЗХУ-д албан ёсны айлчлал хийж хоёр орны хоорондын улс төр эдийн засаг соёлын хамтын ажиллагааг цаашид хөгжүүлэх үндсэн асуудлыг шийдвэрлэж 1966 онд Л.И.Брежнев тэргүүтэй ЗСБНХУ-ын нам засгийн төлөөлөгчид манайд
айлчилж, 1966 оны 1 сард БНМАУ, ЗСБНХУ-ын хооронд найрамдал хамтын ажиллагаа харилцан туслалцах тухай гэрээ байгуулжээ.

Мөн энэ хугацаанд Бүгд Найрамдах Нэгдсэн Араб улс, Ардын ардчилсан Бүгд Найрамдах Алжир улс, Афганистан, Цейлон, Лаосын Вант улс, Пакистан зэрэг Ази, Африкийн орнууд болон Их Британи, Франц, Австри, Швейцари, Финлянд, Швед зэрэг Еворпын хэд хэдэн орнуудтай дипломат харилцан тогтоосон зэрэг манай гадаад харилцаа энэ үеийн нэгэн онцлог байлаа.

Дорнод аймгийн АДХГЗ-ны дарга Балжирын Цэдэвсүрэн
Ажилласан хугацаа: 1970-1972 он

Дорнод аймгийн АДХГЗ-ны даргаар Балжирын Цэндсүрэн 1970-1972 онд ажиллаж байсан.

Энэ үеийн онцлог бол 1971 оны 6 сард МАХН-ын 13 дугаар их хурал болж 4 дүгээр 5 жилийн төлөвлөгөөний дүн гаргаж 1971-1975 оны улс ардын аж ахуйг хөгжүүлэх 5 дугаар 5 жилийн төлөвлөгөөний удирдамжийг баталсан үе.

Энэ үеийн өөр нэг онцлог нь: 1971 онд болох Ардын хувьсгал, МАХН, МХЗЭ-ийн 50 жилийн ойг амжилт бүтээлээр угтаж, тэмдэглэх онцгой үе байлаа.

Дорнод аймгийн АДХГЗ-ны даргаар Доржийн Лхаасүрэн
Ажилласан хугацаа: 1972-1983 он

Энэ үе бол улс ардын аж ахуй соёлыг хөгжүүлэх 4 дүгээр 5 жилийн төлөвлөгөөг дуусч, 5 дугаар 5 жилийн төлөвлөгөөний сүүлийн 3 жил, 6 дугаар 5 жилийн төлөвлөгөөний бүтэн үе, 7 дугаар 5 жилийн төлөвлөгөөний эхний 3 жилийн урт хугацааны үе байлаа.

1971 онд Намын 50 жилийн ойгоор МАХН-ын Төв хорооноос гаргасан "Нийгмийг өөрчлөн байгуулалтын түүхэн үе бүрт тохирсон 4 удаагийн программын биелэлтийг дүгнэж цаашдын зорилтыг тодорхойлсон үе байлаа.

Дорнод аймгийн АДХГЗ-ны даргаар Даашинхүүгийн Баатархүү
Ажилласан хугацаа: 1983-1991 он

Дорнод аймгийн АДХГЗ-ны даргаар Даашинхүүгийн Баатархүү 1983-1991 онд ажиллаж байсан.
1940 онд Завхан аймгийн Сантмаргаз сумын нутагт малчин ардын гэр бүлд төрсөн.
1969 онд МАХН-ын гишүүнд элссэн. ХАА-н эдийн засгийн мэргэжилтэй.

Түүний удрдаж байсан үе бол 1987 онд хуралдсан МАХН-ын 18 их хурлаас баталсан 7 дугаар 5 жилийн төлөвлөгөөний сүүлчийн 2 жил, Монгол улс 5 жилийн төлөвлөгөөтэй ажиллаж ирсний сүүлчийн 5 жил буюу 8 дугаар 5 жилийн төлөвлөгөөг хэрэгжүүлсэн үе,
"МАХН-ын 18 их хуралд амжилт бүтээлээ хэн урьдчилан рапортлах вэ?” сэдэвт аян зохион байгуулсан үе байлаа.

Манай улсын гадаад харилцаа улам өргөжиж ЗХУ-аас үзүүлсэн ах дүүгийн тусламж Монгол-Зөвлөлтийн эдийн засаг, соёлын хамтын ажиллагаа улам бэхжиж, 6 дугаар 5 жилийн төлөвлөгөөний жилүүдэд ЗХУ-ын тусламжаар улс ардын аж ахуйд 150-иад барилга байгууламжийг ашиглалтанд оруулсан үе байлаа.

Дорнод аймгийн АДХГЗ-ны дарга Догдомын Дагвасүрэн
Ажилласан хугацаа: 1991-1992 он

Дорнод аймгийн АДХГЗ-ны даргаар Догдомын Дагвасүрэн 1991-1992 онд ажиллаж байсан .

1947 онд Дорнод аймгийн Дашбалбар суманд төрсөн. Хүнсний үйлдвэрийн машин аппаратын инженер механик мэргэжилтэй. Энэ үеийн нэгэн онцлогийн тухай " МҮАН-ын түүхэн тэмдэглэл” номын 105 -р талд тэмдэглэхдээ " 1990-1992 онд” ажиллаж байсан эвслийн засгийн газрын үед Монгол орны нийгэм эдийн засгийн байдал хамгийн гүн гүнзгий хямралын үеийг туулсан юм” гэжээ.

Энэ үед Монгол Улсын Засгийн газар өмч хувьчлалыг цаг алдахгүй яаралтай хийх хууль гаргасан. Мөн чөлөөт үнийн тогтолцоонд шилжүүлэх явдал байлаа. 1992 оны 2 сарын 20-нд ЧХН, БНН, МАН-ын иргэний ардчилсан жигүүрүүд нэгдэж 1992 оны 3 сарын 23-нд Нэгдсэн нам байгуулжээ.

1992 оны 4 сарын 15,16 нд МоАН-ын 2 дугаар их хурал болж УИХ-ын сонгуулийн бэлтгэл ажил, зохион байгуулалт, бусад намуудтай эвсэл байгуулах талаар хэлэлцэж, УИХ-ын сонгуульд МҮДН, НН тэй нэг эвсэл болж оролцох болсон тухай шийдвэр гаргаж, 1992 оны 4 сарын 23нд МоАН, МҮДН, НН –уудын удирдлагууд нэг эвсэл болохоор гэрээ байгуулж байсан зэрэг онцлог үе байлаа.

Д.Дагвасүрэн 1992-1996 оны хооронд Монгол улсын Их Хурлын гишүүнээр ажилласан.

Дорнод аймгийн Засаг дарга Дамдинжавын Батсүх
Ажилласан хугацаа: 1992-1996 он

Дорнод аймгийн Засаг даргаар Дамдинжавын Батсүх 1992-1996 онд ажиллаж байсан.
1946 онд Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн сумын нутагт малчны гэрт төрсөн.
Хүнсний үйлдвэрийн инженер-технологич мэргэжилтэй.

Энэ үе бол Монголын нам төрийн түүхэнд олон чухал үйл явдлууд болж Монголын ардчилсан нам, Монголын үндэсний дэвшлийн нам, Монголын социалдемократ нам, Нэгдсэн намын их хурлууд болж намууд нэгдэхийг санал нэгтэй дэмжиж Монголын үндэсний ардчилсан нам болж анхдугаар их хурлаа хийсэн үе. 1993 онд ерөнхийлөгчийн сонгууль болж МҮАН, МСДН-ын эвслээс ерөнхийлөгч Пунсалмаагийн
Очирбатын нэр дэвшсэн.

1996 оны 6 сарын 30-нд болсон УИХ-ын сонгуулиар УИХ-д МҮАН, МСДН-ын ардчилсан холбоо эвсэл 50, МАХН 25, МУНН 1 суудал авч 1996 оны 7 сарын 18-нд болсон их хурлын сонгуулийн анхдугаар хурал сонгогдсон гишүүдийн бүрэн эрхийг зөвшөөрч тангараг өргөснөөр МҮАН, МСДН-ын ардчилсан холбоо эвсэл анх удаа төрийн эрх мэдэлд шилжсэн онцлог үйл явдал үе байлаа.

Дорнод аймгийн Засаг дарга Лувсангомбын Сүхбаатар
Ажилласан хугацаа: 1992-1996 он

Дорнод аймгийн Засаг даргаар Лувсангомбын Сүхбаатар 1992-1996 онд ажиллаж байсан.

Дорнод аймгийн Засаг дарга Доржийн Одбаяр
Ажилласан хугацаа: 2000-2004 он

Дорнод аймгийн Засаг дарга Доржийн Одбаяр 2000-2004 онд ажиллаж байсан.

Дорнод аймгийн Засаг дарга Цэвэгсүрэнгийн Жанлав
Ажилласан хугацаа: 2004-2013 он

Дорнод аймгийн Засаг даргаар Цэвэгсүрэнгийн Жанлав 2004 оны 11 сараас 2013 оны 12-р сар хүртэл ажиллаж байсан.

Дорнод аймгийн засаг дарга Сосорбарамын Ганбат

Дорнод аймгийн засаг даргаар Сосорбарамын Ганбат 2013 оны 12-р сараас өнөөг хүртэл ажиллаж байна.

Аймгийн архивын материал ашиглав.

Монгол улсын маршал Хорлоогийн Чойбалсан

zulaa — Mon, 24 Mar 2014 10:58:08 +0800

Монгол улсын маршал Хорлоогийн Чойбалсан.
Машины дугаарыг нь анзаараарай.

Чойбалсан бол Монголын Мэйж

zulaa — Tue, 11 Mar 2014 17:53:45 +0800

Энэ бямба гаригт цуврал 25 лекцийн хамгийн сүүлчийн өдөр. Лекцийн сэдэв "орчин үе ба гоо сайхан". Монгол хүн Түвдийн шарын шашинд олон зуун жил доромжлуулсаны эцэст орчин үетэй золгосон.
Япон оронд Мэйж \Meiji\ гэж нэртэйгээр тэр үеийн кайзэр орчин үеийг авчрах гэж үйлээ үзжээ. Мэйж гэсэн үг соён гэгээрсэн удирдагч гэсэн агуулгатай ажээ.

Тэгвэл түүнтэй адил Чойбалсан эх орондоо орчин үеийг авчрах гэж бүр ч их зовжээ.

Орчин үеийг босгоход тийм ч амар байсангүй. Эмнэлэг, сургуулиуд, цэцэрлэг, улстөр болон хуулийн байгууллагууд анх удаа байгуулагдаж Монгол хүн анх удаа гэр оронтой цалин мөнгөтэй мэдлэг мэргэжилтэй золгосон.

Монгол хүнийг сайн сайхан амидралаар амидруулахгүй гэсэн Түвдийн шарын шашин Монгол хүний тархийг дэндүү гэмтээсэн байсан. Оюуны гэмтэлээс гаргах тийм ч амар байсангүй. Чойбалсан энэ л их хэцүү үйл хэргийг 40, 50 иад онд хийжээ. Тэр үед дэлхий тэртэй тэргүй дайнуудаар дүүрэн улс орнууд маш их улс төр эдийн засгийн хямралтай байсан үе шүү дээ.

Гэтэл өнөөдөр Майдар бурханы хөшөө босгож Чойбалсангийн байгуулсан орчин үеийг устгаж буцаад л Монгол хүнийг оюуны гэмтэлд оруулах гэсэн хүмүүсийн үйлдэл улам л их хүчээ авсаар. Энэ зурагт харуулсантай адил Монгол хүнийг газар ""элгээр нь" хэвтүүлж мөргүүлж эзлэн авахыг л оролдож буй бололтой.

Ар Монголд орчин үе үгүйлэгдэнэ.

С.Молор-Эрдэнэ