Ингэснээр Ц.Лхагвасүрэнг Эрүүл мэнд спортын сайдад дэвшүүлэх боломжгүй болж байна. Мөн Эрүүл мэнд спортын сайд Г.Шийлэгдамбыг 81.8 хувийн саналаар чөлөөлсөн юм. 

О.Түвшин

Тэр дундаа тамын тогооны үлгэр шиг нөхдүүд болох АН-ынхан түлхүү хуралдаж байгаа талаар сошиал ертөнцөд ойрын үед цацагдах болсон билээ,  гэтэл саяхан нам дамнасан нөхдүүд нийлж сэм уулзалдах боллоо. Энэ хүмүүс хэн бэ гэвэл  УИХ-н гишүүн Женко Х.Баттулга, УИХ-н гишүүн Фенг Шүй С.Ганбаатар, МАН-н нарийн бичгийн дарга Т.Гантулга, ХАҮТанхимын тэргүүн Б.Лхагважав, сайд асан Барсболд, Иргэний Альянс төвийн тэргүүн Ж.Занаа  нар юм.

Эдгээр хүмүүсийг харахад уулзалтын сэдвүүд нь тааварлахад хялбар юм шиг. Мэдээж  УИХ -н Гишүүн С.Ганбаатар өөрийн топ сэдэв Оюутолгойн асуудлаар мөн Х.Баттулга гишүүн мэдээж алдарт Тавантолгойн төмөр замын асуудлаар ярилцсан байх магадлал өндөр.

Ядаж байхад Ерөнхий сайд маань нэг захирлын гэрт нь гэлүү Дубайд очоод гарын үсэг зурсан гэдэг мэдээлэл нь нийгмийг ихээхэн бухимдуулаад амжсан, Тавантолгойн хувьд гэвэл шийдэлд хүрэлгүй теннисиний бөмбөг шиг л бие биерүүгээ шидсээр хөрөнгө оруулагчидаа үргээгээд явуулсан.

Ингэж явсаар 2016 онд золгох нь үүнийг дагаад жижиг дунд гэлтгүй үндэсний компаниуд дампуурлаа зарлахад хүргэж байна. Эдгээр улс орны өмнө тулгамдсан асуудлууд  мөн нөгөө айхтар бондын өр төлөх хугацаатай ч холбогдуулан  бусад  нам эвслийн хүмүүс оролцож байгаагийн шалтгаан гэж тааварлах төдий байна үүн дээр мэдээж төрийн тэргүүний хоригийг хүндэтгэлтэйгээр аваад байгаа  засгийн газрын хэл ам татлуулсан Н.Энхбаярт гэх тодотголтой өршөөлийн хуулийн талаар санал солилцож таараа,  гэвч эцсийн дүндээ одоогийн засгийн газрын тэргүүн Ч.Сайханбилэгтэй энэ бүх асуудлууд огтлолцож байгааг  харахад  дараагийн засгийн газрын тэргүүний талаар ч ярисан гэх таамаглал харагдах, хэний хэн гэдэг аавын хүү торгон жолоо өргөн эл хүмүүсийн дэмжлэгийг авахын бол?  Тэгэхлээр удахгүй улс төрийн халуун тогоонд  нэгэн зүйл болох нь тодорхой болж байх шиг харин яг юу болохыг  хүлээх л үлдлээ.

Д.СҮХ

Гэтэл энэ он гараад л ёстой шар үхрийн зурхайг Шийдлийн засгийн газраас гаргаж эхлэв бололтой. Ингэж хэлэхийн учир нь төсвийн тодотгол хийх хэмээн нэрийдсэн 2015 оны санхүү мөнгөний асуудлыг УИХ-д оруулж ирэхдээ эхчүүд, хүүхдүүдийн мөнгө халамжаас хумслахаар, мөн төрийн албан хаагчдыг 15 хувь хүртэл цомхотгох шийдвэртэй орж ирсэн нь зурхайн ёсоор бол хүүхэд эмэгтэйчүүдэд халгайтай, болон төрийн албаныханд халгайтай жил гарах шинжтэй хэмээн шинжигдэж буй.

Мөнхүү засгийн газрынхаа бүтэц бүрэлдэхүүн яам, агентлигуудын удирдлагад нилээдгүй анхаарч холио солио хийсэн нь басхүү төрд ард түмнийхээ төлөө гэсэн сэтгэл зүрх гаргаж ажиллах нэгнийг хавчин зайлуулах нэг ёсондоо ард түмэнд элэгтэй нэгнийг төрийн албанаас зайлуулах хавчилгын жилийн өнгө буусан гээд л зурхайн хэлээр ярьвал энэ он маань нилээдгүй хатуу жил болох шинжтэй.

Энэхүү зурхйан шар зурлагийг эрхэм ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэг өнөөдөр Засгийн газрын төв индэр дээрээс зурж сууна.

Ард түмэнд яагаад бодит байдлыг хэлж ойлгуулж, ийм шийдвэрүүдийг бага багаар гаргаж, асуудалд нухацтай хандаж байгаагүй юм бэ гэж улстөрчдөөс асуумаар байна. Хэрэв эдгээрийг эдийн засгийн нөхцөл байдал хүндрэхээс өмнө хийгээд шийдвэрлээд явсан бол өнөөдөр ийм байдалд хүрэх байсан уу, үгүй юу гэдгийг бодох л хэрэгтэй. Төсвийг үнэн төрхөөр нь мэдрэх энэ мэдрэмж битгий удаан үргэлжлээсэй билээ. Ерөнхий сайд хэлсэн. Тэр эдийн засгийн нөхцөл сайжирсны дараагаар эх, хүүхэд, одонтой эхчүүд, оюутнуудад олгож байгаа мөнгийг дахин олгож болно гэсэн. Ингэхийн тулд өнөөдөр тэвчиж, Засгийн газрыг дэмжиж, төсвийг нь батлуулахыг УИХ-ын гишүүдээс хүсэж байсан юм.

УИХ-ын чуулганы хуралдаанаар төсвийн тодотголыг хэлэлцэх үеэр зарим гишүүн Засгийн газарт баярлаж байгаагаа хэлж байв. Зарим нь анх удаа ийм төсөв орж ирж байна гэж гайхав. Гэсэн ч төсвийн тодотголыг дэмжиж байгаа хэллээ. Гагцхүү зарим нэг таналтыг хүлээж авахгүй байна гэх шүүмжлэлийг ч ярьж байлаа. Тэд төсвийн бодит байдлыг мэддэг хэрнээ нуусан. Ийм байдаг тухай ярьдаг хэрнээ батлаад л явуулдаг. Үүнд тэдний ч буруу бас бий.

Төсвийн тодотголоор 2015 оны төсвийн орлогыг 905 тэрбум төгрөг, урсгал зардлыг 550 орчим тэрбум төгрөгөөр танахаар тусгасан. Түүнчлэн Засгийн газрын өрийн хязгаарыг ДНБ-ий 70 хувьд хүргэх асуудлыг тодотголд тусгаад байгаа юм. Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэгийн чуулганы хуралдаан дээр хэлсэн гол асуудал бол Засгийн газар дахин арилжааны зээл авахгүй гэдэг үг байлаа. Ерөнхийлөгч мөн үндэсний үйлдвэрлэгчидтэй уулзах үеэрээ "Хамгийн муу Засгийн газар арилжааны зээл авдаг” гэж байв. Засгийн газрын тэргүүн өрийн асуудлаар гишүүдэд хандан "Өрийн хязгаарыг түр хугацаанд нэмэгдүүлээд ажлаа урагшлуулах уу, эсвэл хөл гараа тушуулчихсан юм шиг зүгээр суух уу гэдгээ л бодох цаг ирээд байна. Тиймээс аль нэг нам эвсэл гэж ярилгүй УИХ-ын гишүүд бүгд нэг зүйл дээр ойлголцох ёстой юм” гэдгийг хэллээ. Төсвийн бодит байдлыг бодитойгоор нь харах боломж 2015 оны төсвийн тодотголоор харагдаж байгаа энэ юм.

Ц.Гэрэл /uls.mn/

ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ХЭРЭГ ЭРХЛЭХ ГАЗРЫН ДАРГА С.БАЯРЦОГТ
Н.БАТБАЯР: -С.Баярцогт гишүүн яах аргагүй Оюутолгойн гэрээтэй холбогддог. Энэ орд газар Эрдэнэтээс хэд дахин илүү ашиг өгөх ёстой. Гэтэл одоо хэзээ ашгаа өгөх нь тодорхой бус байна. Тиймээс Оюутолгойтой холбоотойгоор таныг дэмжих боломжгүй байна.
Г.УЯНГА: -Баасан гаригийн чуулган дээр Х.Болорчулуун гишүүн нэг асуудлыг хөндсөн. Энэ бол Хятадын Монгол гэсэн таны анкеттай холбоотой асуудал. Та үүнийг тайлбарлахдаа хайхрамжгүй байдлаасаа болоод гарын үсэг зурчихсан гэсэн. Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга гэдэг бол олон чухалбичиг баримт дээр гарын үсэг зурдаг албан тушаал. Тиймээс та гарын үсэг зурахдаа хайхрамжгүй хандаж болохгүй шүү.

БАЙГАЛЬ ОРЧИН, НОГООН ХӨГЖИЛ, АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛЫН САЙД Д.ОЮУНХОРОЛ
О.БААСАНХҮҮ: -Хэдхэн сарын өмнө танай намын гишүүд С.Оюун сайдыг давхар дээлээ тайлах ёстой гээд талбай дээр жагсч байсан. Та одоо сайд болж байгаа учраас нэг дээлээ тайлж дан дээлтэй болох уу. Сонгууль болохоор л улстөрчидтэй холбоотой асуудал манддаг. Өнгөрсөн сонгуулиар таныг Завхан аймгийн Жижиг, дунд үйлдвэрлэлийн газрын дарга нөхрөөрөө дамжуулан төсвийн мөнгөнөөс завшсан гэсэн мэдээлэл гарсан. Энэ асуудал юу болсон бэ?
Д.ОЮУНХОРОЛ:-Хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа хуулийн дагуу намайг нэр дэвшүүлэн оруулж ирж байгаа гэж үзэж байна. Мөн манай намын бүлэг "давхар дээл"-тэй холбоотой асуудлыг хэлэлцэж байх үед үндсэн чиглэлийн яамдын сайд нар нь УИХ-ын гишүүн байж болно гэсэн байр суурьтай байсан. Энэ зарчмынхаа дагуу нэр дэвшүүлсэн гэж ойлгож байна. Би бол жагсаалтаар сонгогдоогүй, Завхан аймгаас сонгогдсон гишүүн. Тиймээс цаашдаа Завханы ард түмний төлөө үргэлжлүүлээд ажиллах ёстой. Манай нөхөр олон улсын байгууллагад ажилладаг. Тухайн үед гарч байсан мэдээллийн дагуу шүүх хяналтын байгууллагад шалгуулж гэм буруугүй гэдгээ тогтоолгосон.

ГАДААД ХАРИЛЦААНЫ САЙД Л.ПҮРЭВСҮРЭН
Р.АМАРЖАРГАЛ: -Ерөнхийлөгчийн зөвлөхөөр ажилласан хүний хувьд асуух асуулт байна. Ерөнхийлөгч ОХУ-д бие төлөөлөгчөө томилсон. Энэ нь хэр зөв зүйтэй алхам гэж үзэж байгаа вэ. Ингээд бие төлөөлөгч томилоод байх юм бол Элчин сайдтай байхын хэрэг байна уу. Цаашдаа энэ бодлогыг үргэлжлүүлэх үү?
Л.ПҮРЭВСҮРЭН -ОХУ-ын Ерөнхийлөгч манай улсад айлчилж, хоёр улсын харилцаа улам эрчимжиж байгаатай холбоотойгоор Ерөнхийлөгч тус улсад бие төлөөлөгчөө томилсон. Л.Хангай бол туршлагатай дипломатч хүн учраас зөв шийдвэр гэж үзэж байгаа. Бие төлөөлөгч томилсноор Элчин сайдын ажилд ямар нэгэн сөрөг үр дагавар гарахгүй.

Ц.НЯМДОРЖ: -Ганцхан Гадаад харилцааны сайд төдийгүй, томилогдохоор орж ирсэн бүх нэр дэвшигчид хандаж үг хэлье. Үнэндээ холион бантангийн Засгийн газар байгуулж байна. Мэргэжлийн хүмүүсийг оруулж ирээгүйд харамсч байна. Яамандаа сууж ажлаа хийдэггүй, гадаад, дотоодод зугаалдаг сайд нар олон байсан. Харин одоо шинээр томилогдох сайд нар даруухан байж ажлаа сайн хийгээрэй. Өчигдөр сайтуудын мэдээ харж байтал цэргийн хувьцастай нэг нохой хөтөлсөн нэр дэвшигчийн зурагтай "Засгийн газарт ганц түшиг болох хүн" гэсэн гарчигтай мэдээ гарсан байна лээ. Ингэж өөрсдийгөө рекламдах хэрэггүй шүү. Бас худлаа битгий хэлцгээгээрэй. Мөн өөрсдийнхөө хооллож байгаа тогооноос битгий хумслаарай. Тендерээс хол байгаарай. Танхимын чинь Гишүүн хууль зөрчсөн тохиолдолд шууд хөөж явуулаарай, Ерөнхий сайд аа.

САНГИЙН САЙД Ж.ЭРДЭНЭБАТ
Д.ЛҮНДЭЭЖАНЦАН: -Эдийн засгийн бодлого чинь төсвийн бодлоготойгоо хэрхэн уялдаж явах юм бэ. Цаашдаа ямар бодлого хэрэгжүүлэх нь зөв гэж үзэж байгаа вэ?
Ж.ЭРДЭНЭБАТ: -Эхлээд эдийн засаг яагаад хямрав гэдгийг сайн дүгнэх ёстой гэж үзэж байна. Улмаар тэр дүгнэлтийнхээ дагуу бодлогоо тодорхойлох нь зөв. Мөн төсвөө сайн төлөвлөж тооцдог болох ёстой гэсэн бодолтой байна.
Б.ГАРАМГАЙБААТАР: -Хамтраад Засгийн газраа байгуулаад ажиллах болтол танай намын бүлгийн дарга мэдээлэл хийхдээ гуйсан учраас аргагүйн эрхэнд, шахалт дарамт дор хамтарч байгаа мэтээр ярьсан. Та АН гуйсан учраас Засгийн газарт орж ажиллаж байна гэж бодож байгаа юу. Мөн эдийн засаг хямарсан гэж үзэж байгаа юу, эсвэл хүндэрсэн гэж дүгнэж байна уу?
Ж.ЭРДЭНЭБАТ: -Би намынхаа удирдах дээд байгууллагын шийдвэрийн дагуу Засгийн газарт орж ажиллахаар болсон. Эдийн засаг хүндэрчихсэн байгаа. Үүнийг бүх гишүүн, нам, эвсэл хүлээн зөвшөөрсөн гэж үзэж байна.

Ө.ЭНХТҮВШИН: -Ж.Эрдэнэбат гишүүн тун хэцүү яамыг хүлээж авлаа. Сангийн яам нэртэй боловч сангүй, хоосон яаманд очлоо. Ер нь хамтарч байгаа нэрээр их л хэцүү айлын хашаанд буулаа. Жаахан бяртай үедээ муухай аашлаад шахаад эхэлдэг, тэвдэхээрээ гуйгаад гүйгээд ирдэг айл шүү. Ж.Эрдэнэбат гишүүн ажлаа авсан даруйдаа ямар зүйл дээр очиж байгаагаа сайн судалж, мэдээлээрэй. Тэгэхгүй бол дараа нь энэ хамтарч байгаа хүмүүс чинь чамайг очоод л бүх зүйлийг орвонгоор нь эргүүлчихсэн мэтээр ярина шүү. Мөн АН-ынхны аманд орж болохгүй. Өрийн таазыг нэмэх санал оруулж ирээд чамаар дамжуулж МАН-аас дэмжлэг авахыг хүснэ. Сангийн сайд ухаантай юм бол намынхандаа танилцуулаад дэмжүүлээд ир гэж шахна. Засгийн газар еөрөө гадаадаас өр зээл авахгүйгээр хувийн компаниудын авч байгаа зээлд баталгаа гаргаж өгнө гэсэн яриа гарч байгаа. Энэ бол буруу.

ХУУЛЬ ЗҮЙН САЙД Д.ДОРЛИГЖАВ
А.ТЛЕЙХАН: -Тойргийн шүүх байгуулж иргэдийг шүүхээс холдуулснаар чирэгдэл учруулж байгаа. Үүнийг өөрчлөх үү. Мөн сүүлийн үед хууль, шүүхийн байгууллагын удирдлагууд хоорондоо их зөрчилдөх болсон. Үүнийг та юу гэж харж байгаа вэ?
Д.ДОРЛИГЖАВ: -Давж заалдах шатны шүүхийг тойргийн шүүх болгож өөрчилсөн нь буруу. Энэ асуудлаар Цэцэд гомдол очсон гэж сонссон. Иргэд давж заалдахын тулд өмгөөлөгчөө дагуулан хол газар руу явахад хэцүү байгаа. Замын зардал, буудаллах газраас эхлээд төвөгтэй асуудал их бий. Хоёр дахь асуултый хувьд хувь хүмүүсийн ааш зан, бусадтай харилцаж байгаа байдал нь тухайн салбарын үйл ажиллагаа, ажлын чанарт нөлөөлдөг гэж үздэг.
Ц.НЯМДОРЖ:   -Давж заалдах гомдол багасч байгаа." Знэ нь шүүхийн шинэчлэлийн давуу тал гэх мэтээр Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийнхөн хэлж байгаа. Яг үнэндээ иргэд аймгаас аймаг дамжин хол очиж давж заалдахаас төвөгшөөгөөд давж заалдах шатны шүүхэд гомдол гаргахаа больсон. Үүнийг залруулаарай.
Ө.ЭНХТҮВШИН: -Сүүлийн үед хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр гараад байгаа дөрвөн сая ам.долларын асуудалд таны нэр холбогдсон. Үүнд тайлбар хийнэ үү. Мөн Б.Билэгтээс хойш ЦЕГ-ын дарга олон удаа солигдлоо. Одоо та бас ажлаа аваад халаа сэлгээ хийх үү?
Д.ДОРЛИГЖАВ: -Намайг та Хууль зүйн сайдаар очих хэрэггүй гэж ятгах хүмүүс байсан. Сүүлдээ хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр энэ мөнгө төгрөгтэй холбоотой асуудалд нэр холбоод эхэлсэн. Үүнийг Х.Тэмүүжин сайд хийсэн. Хууль зүйн сайдаар ажиллаж байгаа хүн мэдээлэл орж ирэхэд үнэн зөвийг нь нотлохгүйгээр цацсан нь буруу. Би энэ асуудлыг шалгуулна. Олон удаа гүтгүүлж, доромжлуулж байсан. Гэхдээ энэ удаагийнх арай хатуудаж байна. Тиймээс шалгуулах нь зөв гэсэн бодолтой байгаа. Дараагийн асуултын тухайд би нэг л зарчим баримталдаг. Эхлээд ажлаа сайн хийх үүрэг өгдөг. Харин ажлаа сайн хийж чадахгүй бол "Та ажлаа өг" гээд шуудхан хэлчихдэг. Тиймээс би ажлаа авангуутаа учиргүй халаа сэлгээ хийхгүй.
Ц.НЯМДОРЖ: -Сүүлийн үед хууль хяналтын байгууллагууд бие биедээ итгэхээ больсон. Нэг нэгнээ тагнадаг, чагнадаг боллоо. Үүнийг болиулаарай. Бас улстөрийн зорилгоор ажиллахыг нь зогсоогоорой.

АЖ ҮЙЛДВЭРИЙН САЙД Д.ЭРДЭНЭБАТ
Ё.ОТГОНБАЯР: -АН-ын бүлэг 2016 оноос Засгийн газрын гишүүд "давхар дээл"-гүй байх ёстой гэсэн шийдвэр гаргаж байсан. Энэ шийдвэрийг гаргахад та бүлгийнхээ даргаар ажиллаж байсан хүний хувьд одоо өөрөө "давхар дээл"-ээ тайлахуу?
Д.ЭРДЭНЭБАТ:  -Үндсэн хууль болон Засгийн газрын тухай хуулийн дагуу ажиллана.

БАРИЛГА, ХОТ БАЙГУУЛАЛТЫН САЙД Д.ЦОГТБААТАР
Түүнээс асуулт асууж, саналаа хэлэх гишүүн олон байсан ч цаг хэмнэх үүднээс УИХ-ын дарга санаачилга гаргаж нэрсийг нь татуулсан юм. Улмаар шууд санал хураалт явуулж, Д.Цогтбаатарыг Барилга, хот байгуулалтын сайдаар томиллоо.

БАТЛАН ХАМГААЛАХЫН САЙД Ц.ЦОЛМОН
Ц.ДАВААСҮРЭН: -Бид Засгийн газраа байгуулж байна. Тиймээс хариуцлагатай байя, гишүүд ээ. Ногоон гэрлээр батлаад явчихаж болохгүй. Батлан хамгаалах үзэл баримтлалыг юу гэж үзэж байна вэ. Өөрчлөлт оруулах ёстой гэж үзэж байна уу. Зэвсэглэлийн хувьд та юу гэж боддог вэ. Шинэчлэл хийх ёстой гэж боддог уу?

Ц.ЦОЛМОН: -Манайх батлан хамгаалах үзэл баримтлалаа сүүлийн үед гадаад нөхцөл байдал өөрчлөгдсөнтэй холбогдуулан шинэчлэхээр мэргэжлийн хүмүүс тодорхой төсөл гаргасан. Түүнийгээ Зэвсэгт хүчний ерөнхий командлагчийн төвшинд дахиж боловсруулсан. Байнгын хороогоор удахгүй орж ярих юм билээ. Би энэ үзэл баримтлалыг шинэчлэн батлахад хичээн зүтгэж ажиллана. Зэвсэглэлийн хувьд зэвсэгт хүчин чадварлаг, цомхон байх ёстой гэж үздэг. Зэвсэглэлээ шинэчлэх, сайжруулах тал дээр анхаарч ажиллана.

БОЛОВСРОЛ, СОЁЛ, ШИНЖЛЭХ УХААНЫ САЙД Л.ГАНТӨМӨР

Су.БАТБОЛД:-Та үргэлжлүүлэн ажиллахаар дөрвөн жил сайдаар ажиллах юм байна. Дөрвөн жил тасралтгүй ажиллана гэхээр тодорхой юм хийх боломж гарна гэсэн үг. Дээд боловсролын салбарыг яах ёстой юм бэ. Ө.Энхтүвшин сайдын үед багахан цэгцэрсэн. Одоо яаж байна. Ажилгүйчүүдийн арми бэлдээд байдаг. Хойч үеэрээ тоглоод байдаг энэ салбарыг яах ёстой юм бэ. Энэ дөрвөн жилд ахиц гарахгүй бол таны сайд хийсэн үеийг дурсахад хэцүү. Сү.Батболд Ерөнхий сайдын үед Кэмбрижийн боловсролыг хэрэгжүүлж эхэлсэн. Өмнөх Засгийн газрынх болохоор өөрийнх нь биш болчих гээд байгаа юм шиг дуугүй байгаад байх юм. Кэмбрижээ үргэлжлүүлээд яваарай гэж хэлмээр байна.
Л.ГАНТӨМӨР: -Дээд боловсролын бүтээмж гэхээс илүүтэй чанарт анхаарах цаг болоод удаж байна. Чанарын ахиц гаргах зайлшгүй шаардлага байсан. Чанартай холбоотой асуудал дээр байсан нэг зүйл бол шударга бус байдал байсан. Ямар ч дүнтэй байсан их, дээд сургуульд орж болдог байсан. Тэгвэл бид хамгийн эхэнд босго оноо тогтоосон. Анх 400-гаар тавьсан, үүнийг ирэх жил 500-600 болгоно. Өөрөөр хэлбэл, дээд боловсрол эзэмшүүлэхийн тулд суурь боловсролын үнэлгээгээ нэмнэ. Кэмбрижийн их сургуультай байгуулсан гэрээний дагуу ажил үргэлжилж байгаа.

ЗАМ, ТЭЭВРИЙН САЙД Н.ТӨМӨРХҮҮ
О.БААСАНХҮҮ: -Таныг намын байр барьж өгсөн гэж шагнаж, эсвэл сонгуульд шударга бусаар ялагдсан гэдэг гомдлыг чинь тайлахаар оруулж ирэв үү, эсвэл бодлогоор оруулж ирэв үү. Төмөр замын асуудалд анхаарлаа сайн хандуулаарай. Энэ том салбарт очиж байгаа хүнээс асуух зүйл их байна. Харамсалтай нь миний дээр хэлсэн үндэслэлүүдийн дагуу орж ирж байгаа сайд учраас хариулт авах Хүсэлт алга.
Б.ГАРАМГАЙБААТАР: -Таны анкет Байнгын хорооны санал дүгнэлттэй зөрөөд байна. 17 жил төрийн албанд ажилласан ч юм шиг. Энэ ямар учиртай юм бэ. Мөн Зам, тээвэр, барилга, хот байгуулалтын сайдын зөвлөхөөр ажиллаж байсан юм байна. Хэзээ энэ албан тушаалд ажиллаж байсан юм бэ. Төмөр зам тавих асуудалд яаж анхаарлаа хандуулах вэ. Одоо хөрөнгө оруулалтын асуудал хүндрэлтэй байгаа.
Н.ТӨМӨРХҮҮ: -Би 17 жил төрийн албанд ажиллаж байгаагүй. Энд алдаа гарсан юм шиг байна. Харин Ц.Дашдорж гишүүнийг Зам, тээвэр, барилга, хот байгуулалтын сайдаар ажиллаж байх үед зөвлөхөөр нь ажиллаж байсан юм. Төмөр замын асуудалд анхаарлаа хандуулж ажиллана. Яаманд төмөр зам тавих хөрөнгийн талаар тодорхой саналууд ирсэн юм билээ. Тухайлбал, БНХАУ өөрийн хөрөнгөөрөө бариад тодорхой хугацаанд ашиглачихаад Монголын Засгийн газарт өгөх санал. Мөн манай дотоодын аж ахуйн нэгжүүд хөрөнгө оруулалт хийх саналаа ирүүлсэн юм билээ.

УУЛ УУРХАЙН САЙД Р.ЖИГЖИД
А.БАКЕЙ:-Асгатын мөнгөний ордыг хэзээ ашиглаж эхлэх вэ. Та энэ яамандаа өмнө нь ажиллаж байсан хүний хувьд энэ талаар тодорхой мэдээлэл өгнө үү. Хайгуулын лиценз олгох асуудыг аль эрт долдугаар сард шийдсэн. Одоо хүртэл яагаад үүнийг хэрэгжүүлэхгүй байна вэ?
Р.ЖИГЖИД: -Асгатын мөнгөний ордын лиценз нь ОХУ, Монголын хамтарсан компанид байдаг. Манай талаас хамтран ашиглах хүсэлтээ илэрхийлсэн. Цаад тал хамтарсан компани байгуулж ашиглах асуудлыг судлах ажлын хэсэг байгуулсан байгаа. Хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгох асуудал удааширч байгаа нь үнэн. Энэ зөвшөөрлийг сонгон шалгаруулалт болон өргөдлийн дагуу олгоно.

ХӨДӨЛМӨРИЙН САЙД С.ЧИНЗОРИГ
З.БАЯНСЭЛЭНГЭ:-Ажилгүйдлийг яаж бууруулах вэ. Мөн эдийн засаг хүндэрсэнтэй холбоотойгоор олон аж ахуйн нэгж хаалгаа барьж байна. Тиймээс ажилтай байгаа хүмүүсийн ажлын байрыг хадгалах нь их чухал. Энэ чиглэлд яаж ажиллах вэ?
С.ЧИНЗОРИГ:-Хөдөлмөр эрхлэлтийг нэмэгдүүлэх нь ганцхан Хөдөлмөрийн яамны ажил биш. Бүх яамны анхаарах асуудал. Тиймээс би сайдаар томилогдсон тохиолдолд бусад салбарын сайд нартайгаа нягт хамтран ажиллана. Ажилтай байгаа хүмүүсийн ажлын байрыг хамгаалах нь чухал гэдэгтэй санал нэг байна. Үүний төлөө олон арга хэмжээ авч болно. Тухайлбал, аж ахуйн нэгжүүдийн нийгмийн даатгал төлөх хугацааг нь түр хугацаагаар хойшлуулах гэх мэтээр дэмжлэг үзүүлж болох юм.
Ц.ДАВААСҮРЭН: -Таныг энэ салбарыг аваад явчих хэмжээний чадвартай хүн гэж үзэж байна. Уг нь та энэ танхимд сууж байх ёстой хүн. Гэтэл нэг л өглөө өөр хүмүүс орж ирээд суучихсан. Та ажлаа аваад хөдөлмөрийн зах зээлийн судалгааг сайн хийх хэрэгтэй гэсэн саналтай байна. Ингэхгүй бол одоо ярьж, хэрэглээд байгаа судалгаанууд хуучирчихлаа.
С.ЧИНЗОРИГ: -Хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт, нийлүүлэлтийг судлах ёстой гэдэгтэй санал нэг байна. Хөдөлмөр эрхлэлтийг зуучлагчид эрэлтийнхээ дөнгөж 40 хувийг хангадаг гэдэг юм билээ. Таны хэлсэн эхний асуудлыг өөрийн чинь байр суурь гэж ойлголоо. Би ч бас байр сууриа хэлье гэж бодлоо. Ардчилсан хувьсгалын 25 жилийн ойн түүхэнд сонгуулийн ардчиллыг хойш нь татсан шийдвэр болсон гэж үздэг. Сонгогдсон гээд тойргийн хорооноосоо батлахаа авчихсан байсан хүмүүсийн эрхийг шүүхийн шийдвэрээр зөрчсөн үйл явдал болсон.

ХҮН АМЫН ХӨГЖИЛ, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН САЙД С.ЭРДЭНЭ
Нэр дэвшигчээс асуулт асууж, саналаа хэлэх гишүүн байсангүй. Энэ нь түүнийг улираан томилж байгаатай холбоотой бололтой.

ХҮНС, ХӨДӨӨ АЖ АХУЙН САЙД Р.БУРМАА
Ё.ОТГОНБАЯР:-Газар тариалангийн бодлогыг өнгөрсөн хавар УИХ-д оруулж ирсэн боловч одоо болтол хэлэлцээгүй байгаа. Үүнийг батлуулахад анхаарлаа хандуулаарай. Одоогийн бодлогоор бол тариаланчдаа бус гурил үйлдвэрлэгчдээ дэмжиж байгаа шүү. Мөн таны очих яам мэргэжлийн бус болсон. Үүнийг өөрчилж, мэргэжлийн хүмүүсээр багаа бүрдүүлэх хэрэгтэй.
Г.УЯНГА: -Р.Бурмаа гишүүнийг "давхар дээл"-тэй сайд нарын эсрэг байр суурьтай байсан хэрнээ өөрөө "давхар дээл"-тэй сайд боллоо гэж шүүмжлэх хүн байгаа байх. Манай эмэгтэйчүүдийн албан бус бүлэг энэ шүүмжлэлийг үл харгалзан хуралдаж хоёр эмэгтэй нэр дэвшигчээ дэмжсэн гэдгийг хэлье. Та өөрийг чинь баалж байгаа хүмүүст хариуцаж хийх ажлаараа хариулт өгөөрэй.
З.БАЯНСЭЛЭНГЭ: -Р.Бурмаа гишүүнийг дэмжиж байгаа. Харин энд нэг зүйлийг хэлмээр санагдлаа. Та АН, МАХН-тай байгуулсан гэрээг тухайн үед эсэргүүцэж, шүүмжилж байсан. Үүнд би харамсч байсан. Өнөөедөр бүх нам хамтраад ажиллаж байгаа нь тэрхүү гэрээ зөв байсан гэдгийг илэрхийлж байна.

Ё.ОТГОНБАЯР: -Эрүүл мэндийн салбар дампуурчихсан байгаа шүү. Тиймээс эрчтэй ажиллаж салбараа өөд нь татаарай. Мөн шүүмжлэл сайн сонсч ажиллаарай. Өмнөх сайд чинь шүүмжлэл сонсохгүй явсаар салбараа унагачихсан.
Л.ЭНХ-АМГАЛАН: -Сүүлийн үед элэгний С вирусийг эмчлэх эмийг оруулж ирэх асуудлаас болж маргаан үүсээд байсан. Н.Удвал сайд "Манай дэд сайд үүгээр бизнес хийх гээд яаман дээрээ элэгний С вирустэй хүмүүсийг бүртгээд суудаг болсон. Тиймээс зөвшөөрлийг нь өгөхгүй байгаа" гэж хэлсэн. Ийм хариуцлагагүй мэдэгдэл хийж болохгүй. Монголд 480 мянган хүн элэгний С вирустэй байгаа гэсэн мэдээлэл бий. Тиймээс таны хамгийн ахны шийдвэр энэ эмийг оруулж ирэх шийдвэр байгаасай гэж хүсч байна.

ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ САЙД Д.ЗОРИГТ
Ж.БАТСУУРЬ: -Төвийн эрчим хүчний шугамд холбогдоогүй хэдхэн сум бий. Энэ хэдэн сумыг эрчим хүчний шугамд холбоорой. Лав л Дорноговь аймгийн Хатанбулаг, Мандах, Говь-Алтай аймгийн нэг сум холбогдоогүй байгаа. XXI зуунд цахилгаан эрчим хүчгүй байна гэдэг эмгэнэл шүү.

МОНГОЛ УЛСЫН САЙД М.ЭНХСАЙХАН
Д . ЛҮНДЭЭЖАНЦАН: -Монголын Улсын сайд гэдэг хүн яг ямар төсөл хөтөлбөрийг хариуцах юм бэ гэдгийг Ерөнхий сайдаас асууя?
Ч.САЙХАНБИЛЭГ: -Үүнийг өмнө нь дэлгэрэнгүй ярьсан. Тухайлбал, Оюутолгойн асуудал байна. "Рио Тинто"-гийн төлөөлөгчид Улаанбаатарт ирчихсэн байгаа. Бид өнөөдөр Засгийн газрынхаа анхны хуралдааныг хийчихээд энэ хүмүүстэй хэлэлцээ хийнэ.
Н.БАТЦЭРЭГ: -Бусад салбарын сайд нарын үйл ажиллагаатай яаж давхцахгүй байх юм бэ. Сайд нарыг байгаа дээр үүнийг Ерөнхий сайдаас асуух нь зөв гэж үзлээ. Мөн нэр дэвшигчээс асуух асуулт байна. Та яамгүй сайд ч гэлээ тодорхой хэмжээний ажлын албатай байна байх. Үүнийг ямар бүтэцтэй байх ёстой гэж үзэж байгаа вэ?
Ч.САЙХАНБИЛЭГ: -Бид энэ асуудлыг танхим дээр яриад шийдчихнэ.
М.ЭНХСАЙХАН: -Та бүхний сэдсэн яамгүй сайдын албан тушаалд томилогдохоор боллоо. Салбарын сайд нартайгаа нягт холбоотой ажиллах болно. Том төслүүд дээр салбар хоорондын уялдаа тааруу байгаа гэж үзээд Ерөнхий сайд ийм албан тушаалыг бий болгож байгаа гэж ойлгож байна. Ямар алба, бүтэцтэй байхыг Засгийн газар дээрээ яриад шийднэ биз дээ.
Д.ТЭРБИШДАГВА: -Оюутолгойн нөгөө талд бол нэг компани бий. Бид анх гэрээ байгуулахдаа төрийн гурван өндөрлөг гишүүдтэйгээ суугаад тэр компанийг хөөргөж, өөрсдийгөө жижигрүүлсэн. Харин шинэчлэлийн Засгийн газрын үед тэр компанитай энэ асуудлыг эрхэлсэн компани нь л харилцаж байя гэж шийдсэн. Гэтэл одоо буцаад Засгийн газрын төвшинд харилцдаг болох нь. Ер нь Оюутолгойгоос бусад ямар төслийг М.Энхсайхан сайд хариуцах юм бэ. Тодорхой бус зүйлд томилчихоод дараа нь хүнийг эвгүй байдалд оруулчих вий гэдгээс болгоомжилж байна.
Ийнхүү шийдлийн гэх тодотголтой Засгийн газрын гишүүд томилогдож, өнөөдрөөс ажилдаа орлоо.

С.ШИЙЛЭГТӨМӨР /ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН/

ЧОЙ

Засгийн газрын бүрэлдэхүүнд Монгол Улсын Ерөнхий сайд, Монгол Улсын Шадар сайд, Монгол Улсын сайд, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга болон дор дурдсан асуудал эрхэлсэн зэрэг нийт 19 гишүүн ажиллуулах саналтай байгаагаа танилцууллаа. Мөн Засгийн газрын бүрэлдэхүүнд доорх сайдууд ажиллахаар төсөлд тусгасан байна.

1. Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд;

2. Гадаад хэргийн сайд;

3. Сангийн сайд;

4. Хууль зүйн сайд;

5. Аж үйлдвэрийн сайд;

6. Батлан хамгаалахын сайд;

7. Барилга, хот байгуулалтын сайд;

8. Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны сайд;

9. Зам, тээврийн сайд;

10. Уул уурхайн сайд;

11. Хөдөлмөрийн сайд;

12. Хүн амын хөгжил, нийгмийн хамгааллын сайд;

13. Хүнс, хөдөө аж ахуйн сайд;

14. Эрчим хүчний сайд;

15. Эрүүл мэнд, спортын сайд;

16. Монгол Улсын сайд.

Монгол Улсын хөгжилд чухал ач холбогдолтой, үндэсний хэмжээний бүтээн байгуулалтын тодорхой, цөөн тооны томоохон төсөл, хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэх асуудлыг эрхэлсэн Монгол Улсын сайдыг Засгийн газрын бүрэлдэхүүнд ажиллуулах нь зүйтэй гэж үзжээ. Монгол Улсын сайд нь үндэсний хэмжээний томоохон төсөл, хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах хөрөнгө оруулалтын асуудлыг шийдвэрлэж, төслийн хэрэгжилтийн явцыг бодлогын удирдамж, чиглэл, зохицуулалтаар байнга хангаж ажиллах бөгөөд ингэснээр эдгээр төсөл, хөтөлбөрүүдийн хэрэгжилтэд зохих үр дүн гарах боломж нэмэгдэнэ гэж үзэж байгаагаа илэрхийллээ. Монгол Улсын сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд яам ажиллахгүй юм байна.

Засгийн газар нь 15 яамтай ажиллах бөгөөд үүнээс Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам, Гадаад хэргийн яам, Сангийн яам, Хууль зүйн яам ерөнхий чиг үүргийн яам байна. Аж үйлдвэрийн яам, Барилга, хот байгуулалтын яам, Батлан хамгаалах яам, Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам, Зам, тээврийн яам, Уул уурхайн яам, Хөдөлмөрийн яам, Хүн амын хөгжил, нийгмийн хамгааллын яам, Хүнс, хөдөө аж ахуйн яам, Эрчим хүчний яам, Эрүүл мэнд, спортын яам нь чиглэлийн яамд байна.

Засгийн газрын бүтэц, бүрэлдэхүүний талаарх саналаа Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлж байгаатай холбогдуулан "Төрийн захиргааны байгууллагын тогтолцоо, бүтцийн ерөнхий бүдүүвчийг шинэчлэн батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг боловсруулсан байна. Улсын Их Хурлаас 2012 оны 8 дугаар сарын 17-ны өдөр баталсан "Төрийн захиргааны байгууллагын тогтолцоо, бүтцийн ерөнхий бүдүүвч”-д өнгөрсөн хугацаанд 2013 онд 3 удаа, 2014 онд 1 удаа өөрчлөлт оруулж байсан бөгөөд Засгийн газрын бүтэц, бүрэлдэхүүн өөрчлөгдөхтэй уялдуулан, Хууль, Улсын Их Хурлын бусад шийдвэрийн төсөл боловсруулах, өргөн мэдүүлэх журмын тухай хуулийн 15.8.1-д заасан шаардлагад нийцүүлэн уг тогтоолыг шинэчлэн найруулах нь зүйтэй гэж үзжээ. Ингэснээр тогтоолын бүтэц, уялдаа хангагдах ажээ.

Шинэчлэн боловсруулсан "Төрийн захиргааны байгууллагын тогтолцоо, бүтцийн ерөнхий бүдүүвч”-д Засгийн газрын тохируулагч агентлаг 10, Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг 18 ажиллахаар тусгасан бөгөөд Засгийн газрын тохируулагч агентлаг-Цөмийн энергийн газар, Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг-Тахарын ерөнхий газрыг тус тус татан буулгах нь зүйтэй гэж үзсэн байна.

"Төрийн захиргааны байгууллагын тогтолцоо, бүтцийн ерөнхий бүдүүвч”-д Засгийн газрын бүтцийн тухай, Засгийн газрын бүрэлдэхүүний тухай, Засгийн газрын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдтэй уялдуулан сайд нарын эрхлэх асуудлын хүрээнд ажиллах Засгийн газрын агентлагуудыг тодорхойлсон байна. Тухайлбал, гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын хэмжээ сүүлийн 3 жил манай улсад тасралтгүй буурч байгаа хүнд үед хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг сэргээж, хөрөнгө оруулалтын хэмжээг нэмэгдүүлэх, төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн үйл ажиллагааг идэвхжүүлж, төрийн болон орон нутгийн өмчийн үр ашгийг нэмэгдүүлэх, шинэчлэн сайжруулах, өөрчлөн байгуулах зэрэг асуудлыг Ерөнхий сайдын шууд удирдлагад хариуцуулан ажиллуулах нь зүйтэй гэж үзэн, холбогдох өөрчлөлтийг хуулийн төслүүдэд тусгажээ.

Ирэх оны төсөлд энэ оны эдийн засгийн үзүүлэлтийг тусгаж, түүнд дүгнэлт хийж дараа оны төсөөллийг гаргасан байна.

 ГУРИЛ, МАХ, БАРИЛГЫН МАТЕРИАЛЫН ҮНИЙГ ӨСГӨХГҮЙ

Засгийн газар 2012-2016 оны хөтөлбөртөө өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний өсөлт буюу инфляцийг дунд хугацаанд нам, тогтвортой байлгах зорилтыг дэвшүүлсэн. Үүнийхээ хүрээнд ирэх оны төсөвт инфляцийг хазаарлах бодлого баримтална гэдгээ Ерөнхий сайд 2015 оны төсвийн төслийг танилцуулахдаа онцоллоо. Ирэх онд хэрэглээний гол бүтээгдэхүүн болох мах, гурил, барилгын материал, шатахууны үнийг тогтвортой байл­гахад төрөөс анхаарч ажиллахаар болжээ. 

Тухайлбал, мах, махан бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэхээр махны нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх, жилийн турш хүн амын махны хэрэгцээг тогтвортой хангах, үйлдвэрийн аргаар боловсруулж, аюулгүй байдлын шаардлага хангасан махны хэмжээ, махны экспортыг  нэмэгдүүлэх аж. Мөн "Гол нэрийн бараа, бүтээгдэхүүний үнийг тогтворжуулах” дунд хугацааны хөтөлбөрийг үргэлжлүүлэхээр болжээ. Ингэснээр инфляци дунд хугацаанд харьцангуй тогтвортой байна гэж тооцоолж байгаа юм. Өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнийн өсөлтийг 2015-2017 онд долоон хувиас хэтрүүлэхгүй байх үүргийг ирэх оны төсөв хүлээжээ. Энэ сарын эхний байдлаар инфляцийн төвшин 13 хувьд хүрсэн юм.

 ВАЛЮТЫН ХАНШИЙГ ОЮУТОЛГОЙД "ДААТГАВ”

 Ирэх онд "Чингис Бонд”-ын хөрөнгийг дэд бүтэц, үйлдвэрлэлийн томоохон бүтээн байгуулалтад зарцуулахаар төлөвлөсөн тул импортыг орлох дотоодын үйлдвэрлэлийг дэмжих төсөл, барилгын материалыг дотоодод үйлдвэрлэх зэрэг ажлуудыг төрөөс төлөвлөжээ. Мөн Оюутолгойн далд уурхайн хөрөнгө оруулалтын асуудал шийдэгдэж, хоёр дахь шатны хөрөнгө оруулалт орж ирснээр валютын урсгал нэмэгдэнэ. Ингэснээр валютын ханш энэ оных шиг тэнгэрт хадахгүй гэж төрөөс төсөөлж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, ам.долларын ханш 2000 төгрөгт хүрэхгүй байх найдлагыг  Оюутолгойн далд уурхайн санхүүжилт төрүүлж байгаа гэж төр тайлбарлаж байна. Ямар ч байсан ирэх онд валютын ханш дунд хугацаанд харьцангуй тогтвортой байлгах амлалтыг төсөв санаачлагчид өгөөд байна.

 ДНБ 7.1 ХУВИАР ӨСӨХ ҮҮ?

 Ирэх оны ДНБ-ий төсөөлөлд Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй бүтээн байгуулалтын төслүүд тогтвортой, хэвийн үргэлжилнэ гэж тооцоолжээ. Энэ тооцоог энэ оны хоёрдугаар улирилд эдийн засгийн өсөлт 5.3, аж үйлдвэрлэл 38.4, уул уурхай, олборлох аж үйлдвэрийн салбар 45.5 хувийн өсөлтөд тулгуурлан гаргасан байна. Мөн олон улсын шинжээчид 2014-2015 онд дэлхийн зах зээлд голлох түүхий эдүүдийн үнэ бага байхаар таамаглаж байгааг ирэх оны төсвийн төсөлд ашиглаж, ирэх онд ДНБ-ий өсөлт 7.1, 2016 онд 9.1, 2017 онд 10.8 хувь байна гэж үзжээ.

 ЭРСДЭЛ ДАГУУЛСАН ЗЭС, НҮҮРС

 Экспортын гол бүтээгдэхүүн болох нүүрс, зэсийн үйлдвэрлэл, үнийн хөдөлгөөн төсвийн орлогод хамгийн том эрсдлийг дагуулдаг. Тиймээс ирэх оны төсвийн эрдсэлд  дэлхийн зах зээлийн зэс, нүүрсний хэрэглээ, үнийн хандлагыг тусгайлан авч үзжээ. Олон улсын судалгааны байгууллагуудаас гаргасан таамаглалаар ирэх онд зэсийн үйлдвэрлэл хэрэглээнээс илүү гарах төлөвтэй байгаа аж. Мөн зэсийн хамгийн том хэрэглэгч БНХАУ-ын эдийн засгийн өсөлтийг ирэх  онд 0.9 пунктээр буурч 6.8 хувьд хүрнэ гэж Олон улсын валютын сангаас таамаглаж байгаа нь ирэх онд зэсийн эрэлт  тийм ч хангалттай биш. Үүнийг дагаад үнэ нь буурах төлөвтэй байгаа нь төсвийн нэг эрсдэл болж байгаа аж. Оюутолгойг ирэх онд 819.1 мянган тонн зэсийн баяжмал экспортлохоор төсөвт төлөвлөжээ. Харин нүүрс экспортлогч томоохон улс орнууд нүүрсний нийлүүлэлтээ нэмэгдүүлсэн, эрэлт буурснаар олон улсын зах зээл дээрх нүүрсний үнэ буурч 120 ам.долларт хүрээд байгаа. Мөн манай улсын нүүрсний гол хэрэглэгч Хятад улс нүүрсний хэрэглээгээ хумиж байгаа нь төсөвт тусгасан нүүрсний орлогыг бууруулж болзошгүйг Засгийн газар онцоллоо. Тиймээс нэг үе төсөвт гол байр суурь эзэлж байсан зэс, нүүрсэнд найдлага тавих хэрэггүй болсныг ирэх оны төсөвт тусгажээ.

Э.СОЛОНГО

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ" сонин

Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо өчигдөр үдээс хойш хуралдаж, Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн "Монгол-Оросын "Эрдэнэт үйлдвэр” хязгаарлагдмал хариуцлагатай компанийн үйл ажиллагааны тухай Монгол Улсын Засгийн газар, ОХУ-ын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр”-т өөрчлөлт оруулах тухай, "Монгол-Оросын "Монголросцветмет” хязгаарлагдмал хариуцлагатай компанийн үйл ажиллагааны тухай Монгол Улсын Засгийн газар, ОХУ-ын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр”-т өөрчлөлт оруулах тухай хэлэлцээрийн төслүүдийг зөвшилцөх тухай” асуудлыг хэлэлцэв.

МАН-

-Танай намынхан өнгөрсөн долоо хоногт 2015 оны Төсвийн тухай хуулийн төслийг Засгийн газар шинэ бүтэц, бүрэлдэхүүнтэй ажиллах болсонтой холбогдуулан эргүүлэн татан авч сайжруулахыг Засгийн газрын тэргүүнээс шаардсан. Тэд татаж аваад өөрчилсөн. Одоо юу нь бас болохгүй байна вэ?

-Бидний шаардлагыг хүлээж авсан нь үнэн.  Засгийн газар ч өөрөө төслөө татан авлаа гэж мэдэгдсэн. Хамгийн гол нь Засгийн газар хэлснээ хэрэгжүүлэх нь бүү хэл өргөн барьсан төслийнхөө ганц хоёр хуудсыг сольж өөрчлөх тухай ярьж байгаад харамсч байна.

Хэрэв ирэх оны төсвийн төслийг эргүүлэн татаж авахгүйгээр ганц хоёр хуудас сольсон байдлаар өөрчилбөл Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга Ч.Сайханбилэг, УИХ-ын дарга З.Энхболд нар хууль зөрчсөн асуудал үүснэ. Яагаад эсэргүүцэв гэхээр ийм учиртай.  Засгийн газрын өргөн барьсан ирэх оны төсвийн хуулийн төсөл нь ард түмний нуруун дээр ачаа нэмсэн, "тонуулч” төсөв болсон учраас төсөлд засвар оруулж, дахин өргөн барихыг эрх баригчдаас шаардаж байна. Ер нь эдийн засгийн хямралтай үед аль болох ард иргэдийнхээ бодит орлогыг дэмжсэн төсөв оруулж ирэх ёстой. Гэтэл Засгийн газар гаднаас авсан "Чингис”, "Самурай” бондын зээлээ төлөхийн тулд татвар нэмэх замаар ард олныхоо халаас руу гар дүрж болохгүй. Өнөөдөр эрх баригчдын үгэнд цадвал цадахаар боллоо. Харамсалтай нь цаддаггүй юм байна. Сэтгэл, нүд, чихээр минь бага тоглооч ээ. Гэдэс, толгой маань хоосорч дууслаа шүү дээ.  Ерөнхий сайд нь худалч, одоо бүр танхимын сайд нь хүртэл улаан цайм иргэдээ хуурсан мэдэгдэл хийж байгааг ойлгохгүй байна. 

-Татвар нэмэгдүүлэхээр оруулсан гээд байгаа. Үүнийг тодруулахгүй юу?

-Ирэх оны төсвийн төсөлд дөрвөн төрлийн татварыг нэмэгдүүлэхээр оруулж ирсэн нь гишүүдэд тараасан төсвийн төслийн багц номонд тодорхой бий.  Ард түмний амьдрал хүнд, бараа бүтээгдэхүүний үнийн өсөлтөд нэрвэгдсэн, ажилгүй иргэдийн тоо өссөн үед энэ байдлыг засах уу, үгүй юу гэдгийг шийддэг зүйл бол төсөв. Энэ хоёр бодлогын бичиг баримт сарын дотор УИХ-аар батлагдах ёстой. Гэтэл хуулийн төсөлд эдийн засгийн хүндрэлт байдлыг даван туулах арга хэмжээг тусгаагүй. Зөвхөн монголчуудын өрийг нэмэгдүүлэх, иргэдээс дөрвөн төрлийн татвар нэмж авах санал оруулж ирсэн. Эдийн засаг хямралтай, ард түмний амьдрал хүнд үед татвар нэмэгдүүлнэ гэсэн бодлого гаргадаг эрх баригч дэлхийн аль ч улсад байхгүй. Татвар төлнө гэдэг бол ард түмэн, аж ахуйн нэгжүүдийн халааснаас авна л гэсэн үг. Ард түмэн ирэх оны төсөв бидний амьдралд яаж наалдах вэ, аж ахуйн нэгжүүд бидэнд ямар ахиц дэвшил авчрах вэ гэж хүлээж суугаа. Гэтэл ард түмний нуруун дээрх татварыг хоёр дахин нэмнэ гэсэн бодлогын баримт бичиг оруулж ирж байгаа учраас МАН-ын бүлэг энэ төсвийн хуулийн төслийг эсэргүүцэж байна.

-Гэхдээ татвар нэмэгдүүлэх асуудалд намын бүлгүүд өөр, өөр байр суурьтай байна. АН-ынхан бол татвар нэмэхгүй гэж хэлж байна. Ойлголтын зөрүү байгаа юм биш үү?

-Ийм учиртай. Ирэх онд дөрвөн төрлийн татварыг нэмэгдүүлэхээр төсвийн төсөлд тусгасан байна. Тодруулбал, газар, орон сууц, тээврийн хэрэгслийн татварыг хоёр дахин, малын хөлийн татварыг 1000 төгрөгөөр нэмэгдүүлж, хотод амьдардаг иргэнээс татвар шинээр авахаар оруулж ирсэн. Нэгдүгээрт, малчин өрх, мал бүхий этгээдийн албан татвар. Малын хөлийн тоогоор хонин толгойд шилжүүлэн татварыг 0-1000 төгрөгийн хязгаарт багтаан  аймаг, нийслэлийн ИТХ-аас тогтоохоор төсөлд тусгажээ. Нэг хонинд 500 төгрөгөөр тооцоход гурван ам бүлтэй, 250 хоньтой айл жилд 95000 төгрөгийн татвар төлж таарах нь. Хоёрдугаарт, үл хөдлөх хөрөнгийн татварын дээд хязгаарыг хоёр дахин нэмэгдүүлэхээр тооцжээ. Өмнө нь 0.6- 1.0 хувьтай татвар байсныг 0.6-2.0 хувь хуулийн төслөөр болгож байгаа. Жишээлбэл, хотод 80 сая төгрөгийн үл хөдлөх хөрөнгөтэй хүн жилд 800 мянган төгрөгийн татвар төлж байсан бол 1.6 сая төгрөг төлнө.

-Үлдсэн нь ямар татвар билээ?

-Тээврийн хэрэгслийн татварыг Улаанбаатар, Дархан-Уул, Орхон аймгийн төвүүдэд ногдуулж, татварын дээд хэмжээг хоёр дахин нэмэгдүүлэхээр төслийг боловсруулчихаж. Жишээлбэл, манай ард иргэдийн нийтлэг унадаг "Pruis” суудлын автомашины татвар 36 мянгаас 72 мянган төгрөг болж нэмэгдэхээр байна. Үлдсэн нь нийслэлийн татвар.  Татварын хувь хэмжээг НИТХ шийдвэрлэнэ гэж тооцсон байна. Засгийн газар өр зээлийн хэмжээгээ нэмж тансагласаар байгаад одоо өрөө төлж чадахгүйд хүрэхээрээ эргээд ард түмнээс авдаг татвараа нэмэгдүүлэхээр зэхэж байна. Тиймээс энэхүү мэдээллийг үнэн зөв, бодитоор нь ард иргэдэд дамжуулж өгөхийг хүсч байна.

-Тэгвэл төслөө дахин эргүүлэн татахыг шаардах хэрэг үү?

-Тэгнэ. Ирэх оны төсвийн төслийг эргүүлэн татаж, хуульд нийцүүлэн дахин өргөн барих шаардлагыг МАН-ын бүлгээс Ерөнхий сайдад хүргүүлсэн байгаа.

Д.ГЭРЭЛ

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ" сонин

Өмнөх бүтцээр бол Зам тээврийн сайд А.Гансүх МоАХ фракц. Харин Барилга, хот байгуулалтын сайд Ц.Баярсайхан, татан буугдсан Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Н.Батбаяр нар МҮДН-ийнх, Гадаад харилцааны сайд Л.Болд "Зүүн хойд Ази” фракцийн хүн юм. Уул уурхайн сайд Д.Ганхуяг "Шонхор” фракцийнх бол Эрчим хүчний сайд М.Сономпилийн албан тушаал "Шударга ёс” эвслийн суудалд хамаарна. Эвсэл дотроо МҮАН-ын мэдлийн ганц суудал нь энэ юм. Тэгэхээр шинээр томилогдох гээд байгаа гурван сайдын суудал фракцийн зарчмаар бол "Шударга ёс” эвсэл, МҮДН фракцид хамаарч таарахаар байна. Харин үлдсэн ганц суудлыг нь "Зүүн хойд Ази”, МоАХ, "Шонхор”-ын аль нь авах вэ гэдгийг таахад хэцүү юм. Төрийн ордонд нисч байгаа "бор шувуу”-гаар бол Ерөнхийлөгчийн захиад байгаа шинэ сайд нарыг  УИХ-ын гаднаас байлгах шаардлагыг хангаж  байгаагаараа А.Гансүх Зам тээвэр, барилга хот байгуулалтын сайд болно гэж байна. Гадаад харилцаа, эдийн засгийн хамтын ажиллагааны сайдаар Ерөнхийлөгчийн зөвлөх Л.Пүрэвсүрэнг томилно гэсэн яриа ч тархжээ. Харин Уул уурхай, эрчим хүчний сайдаар М.Сономпил  ажиллана гэж байсан ч "Шударга ёс” эвслийнхэн МҮАН-ын дарга М.Энхсайханыг томилох санал өгсөн тухай мэдээлэл тарж амжив. 

Яамдыг нэтгэхээр  хоёр дэд сайдтай ажиллана гэсэн мэдээлэл гарсан ч үүнийг Засгийн газрын зүгээс үгүйсгэж байна. Тиймээс ажилгүй болж  байгаа  дэд сайд нарын хувьд байдал хэрхэн өөрчлөгдөхийг таахад хэцүү. Хуучин бүтцээр Уул уурхайн дэд О.Эрдэнэбулган, Эрчим хүчний дэд Д.Доржпүрэв, Эдийн засгийн хөгжлийн дэд О.Чулуунбат, Гадаад харилцааны дэд Д.Ганхуяг, Зам тээврийн яамны  дэд Х.Ержан, Барилга хот, байгуулалтын дэд сайд Г.Байгальмаа нарын хэн нэг нь яамандаа үлдэж, нөгөө нь ажлаа өгч  таарна. Эх сурвалжуудын мэдээлснээр Уул  уурхай, эрчим хүчний дэд сайдаар О.Эрдэнэбулган үлдэх бололтой. Сайд болохоосоо өмнө Төрийн  өмчийн хорооны дэд дарга байсан түүнийг ажлаа  сайн мэддэг, нефть бүтээгдэхүүний  үнийг тогтвортой байлгахад ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн гэх мэтээр ам сайтай  байдаг юм билээ. Харин  Гадаад харилцаа, эдийн засгийн хамтын  ажиллагааны дэдээр  О.Чулуунбат, Зам тээвэр ,барилга хот  байгуулалтын дэдээр Г.Байгальмаа очно гэсэн таамаг байна.

Ц.Цолмон: Гурван сайдын нэгийг эвслээс сонгох ёстой

Шинээр нэгтгэн байгуулсан яамдын сайд нар хэн байх бол. Энэ талаар УИХ-ын гишүүн Ц.Цолмонгоос зарим зүйлийг тодрууллаа.

-Засгийн газрын шинэ бүтцийг баталлаа. Гурван сайд шинээр томилогдох нь ойлгомжтой  болж байна. Шинэ сайд нарын хэд нь танай эвсэлд хамаарах билээ. Эрчим хүчний сайд М.Сономпилийн суудал лав танай эвслийнх биз?

-"Шударга ёс” эвсэл Засгийн газарт орж ажиллахдаа АН-тай байгуулсан гэрээ бий. Үүнд Засгийн газрын бүрэлдэхүүний 25 хувийг "Шударга ёс” эвсэл бүрдүүлнэ гээд заачихсан байгаа. Шинэ бүтэц ёсоор Засгийн газар 16 сайдтай байх ёстойгоос дөрөв нь манайд хамаарч таарна. Ингэхдээ эвслийн нэрээр ажиллаж байгаа гурван сайдын удирдаж байгаа яаманд өөрчлөлт ороогүй учраас тэд хариуцлагатай үүргээ үргэлжлүүлэн гүйцэтгэнэ. Харин Уул уурхай, Эрчим хүчний яам нэгдсэн учраас энэ албан тушаалд өөр  нэгэн очих байх. Одоогоор хэнийг томилох вэ гэдэг нь тодорхойгүй байна. Ерөнхий сайд ч биднээс энэ талаар санал аваагүй. Ерөнхий сайд энэ талаар тал, талаас мэдээллээ авч өөрийнхөө бодлыг тусгаад бидэнд саналаа хэлэх ёстой. Гурван сайдын нэгийг нь манай эвслээс сонгох учиртай. Зарим хүн Сангийн сайд Ч.Улааныг өөрчилнө гэж ойлгоод байх шиг байна. Тэгвэл Ч.Улаан Сангийн сайд хэвээрээ үлдэнэ гэж хэлэх байна. Энэ яамны өмнөх бүтцэд нь төдийлөн өөрчлөлт ороогүй. Эдийн засгийн хөгжлийн яамны хариуцаж байсан тодорхой асуудал нэмэгдсэнээс биш сайдыг нь өөрчлөх хэмжээнд өөрчлөгдөөгүй.

-Эдийн засгийн хөгжлийн яам татан буугдсан. Танай намын гишүүн О.Чулуунбат дэд сайд нь байсан. Энэ суудлаа өөр албан тушаалаар орлоно гэх үү?

- Яам нь нэгэнт татан буугдсан шүү дээ. Гэхдээ энэ талаар бүлэг дотроо ярьсан зүйл алга.

-М.Сономпил сайдын суудал МҮАН-ын квот. Түүний оронд "Шударга ёс” эвслээс өөр хүн санал болгох уу?

-Мэдээж эвслийн хэмжээнд ярьж нэрээ санал болгоно. МАХН-МҮАН хоёр намд тохиролцсон зүйл бий.

С.Бямбацогт: Сайд нарыг парламентын гаднаас томилоорой

Харин шинэ бүтцийн талаар УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга С.Бямбацогт ийм байр суурьтай байна.

"Засгийн газрын бүтэц, хариуцлагын асуудал тусдаа яригдах ёстой гэдгээ МАН-ын бүлэг удаа дараа мэдэгдэж байгаа. Бүтцээр далимдуулж эдийн засгийг элгээр нь хэвтүүлсэн сайд нарыг хариуцлагаас зугтаалгаж болохгүй. Засгийн газрын бүрэлдэхүүний асуудлыг өргөн мэдүүлэхдээ зарчмын тодорхой шаардлагуудыг баримтлахыг Ерөнхий сайдад сануулъя. Юуны өмнө Ерөнхий сайд танхимынхаа шинэ бүрэлдэхүүнд "давхар дээл”-гүй мэргэжлийн хүмүүсийг санал болгох, ажлаа хийж чадахгүй хариуцлага алдаж ард иргэд, бизнес эрхлэгчдийн эрх ашгийг ноцтойгоор зөрчсөн, салбарынхаа ажлыг унагасан сайд нарыг дахин оруулж ирэхгүй байх ёстой. Түүнээс гадна  эрүүл мэнд, газар тариалан, хөдөө аж ахуй, төсөв санхүү, соёл, спортын салбар хариуцаж байгаа сайд нарыг давхар өөрчлөх ёстой. Энэ салбарууд уначихаад байна шүү дээ. Хариуцлага алдаж улсын эдийн засаг, санхүүгийн нөхцөл байдлыг хямралт байдалд хүргэхэд нөлөөлсөн, МАН-ын бүлгээс хариуцлага тооцож огцруулах саналыг удаа дараа гаргаж байсан Засгийн газрын гишүүдийг шинээр бүрдүүлэх танхимдаа сайдаар дахин ажиллуулахгүй байх ёстой. Нэгэнт Засгийн газрын бүтцийг өөрчилсөн учраас өргөн мэдүүлсэн 2015 оны Төсвийн тухай хуулийн төслөө эргүүлэн татаж авах ёстой. Засвар өөрчлөлт орох нь дамжиггүй” гэсэн юм.

Д.БОЛОРМАА

Эх сурвалж: "Зууны мэдээ" сонин

Ингээд гарсан хойноо засгийн газрыг муу муухайгаар их л дуудсан нэгэн. Гэтэл гэнэт яагаад гэнэт шинэ засгийн газарт орж ажиллах хүсэлтэй байна хэмээн гоншигнох болсонд нь намын нөхөд нь гайхаж эргэлзэж байгаа аж. Харин энэхүү хүсэлтийг ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг хүлээн авах эсэх нь эргэлзээтэй зүйл юм.

ЧОЙ

Шинэчлэлийн засгийн газар анх байгуулагдахдаа 16 яамтай байхаар зохион байгуулсан нь үр дүнтэй болж, эдийн засаг, уул уурхай, барилга, хот байгуулалт, зам тээвэр зэрэг олон салбарын бодлого тодорхой болж, эдгээр салбарт хөрөнгө оруулалт нэмэгдэж, Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрөө хэрэгжүүлэх талаар ахиц дэвшил гарсан талаар Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг танилцууллаа.

 Монгол Улсын эдийн засгийн хөгжлийг эрчимжүүлэх, Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулах, эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийг хангах зорилгоор Засгийн газрын яамдын бүтцийг оновчтой тогтоож, чиг үүргийн давхардалгүй ажиллах үүднээс зарим яамдыг нэгтгэн өөрчилж дараах бүтцийг санал болгож байна.

• Сангийн яам, Эдийн засгийн хөгжлийн яамыг нэгтгэн Сангийн яам,
• Уул уурхайн яам, Эрчим хүчний яамыг нэгтгэн Геологи, уул уурхай, эрчим хүчний яам,
• Барилга хот байгуулалтын яам, Зам тээврийн яамыг нэгтгэн Дэд бүтцийн хөгжлийн яам болгон өөрчилж ний 13 яам, 11 агентлаг, 19 хэрэгжүүлэгч агентлагтай ажиллахаар бүтцийг өөрчилсөн талаар танилцуулав хэмээн УИХ-ын Тамгын газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсээс мэдээлэв.

Засгийн газрын бүтэцдэд өөрчлөлт хийнэ хэмээн саяхан Монголын Олон нийтийн телевиз радиогоор хэлсэн ерөнхий сайдын хэлсэн үг түүнчлэн өнгөрсөн хаврын чуулганы дараа болж өнгөрсөн "Эзэн 100" хөтөлбөрийн тайланг хүлээсэн иргэд улс төрийн нам эвслүүдийн эхлэл энэ болж байна. Мөн өнөөдөр ерөнхий сайд Н.Алтанхуягийг огцруулах гэсэн хүсэл эрмэлзэл хийгээд засгийн газрыг бүхлээр нь шинэчлэхийг хүсэмжлэгчид цөөнгүй байгаа.

Ямартаа ч энэ намрын чуулган нилээдгүй халуухан өрнөх байх хэмээн улстөрийн хүрээнийхэн хүлээж байгаа бололтой. Өнөө Засгийн газрын бүтцийн өөрчлөлт хийнэ хэмээн ам алдсан ерөнхий сайд хэн хэнээрээ туг тахихаа бодож өдөр шөнийг алсгалахгүй толгойгоо гашилгаж суугаа гэдэг нь тодорхой бөгөөд өөрийн сайдын суудал яамны нэрээ алдахгүй гэсэн сайд дарга нар хөл болж Н.Алтанхуягийг тойгдож суугаа гэдгийг зарим албан бус сурвалжууд ч мэдээлж амжаад байгаа юм. Тэгэхээр цаг хугацаа л харуулах намрын чуулганы эхлэл, өрнөл төгсгөлийг хүлээцтэй харах л үлдээд байна.

ЧОЙ

Тэрхүү гадагш гаргаж задруулахгүй байсан Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дотоод мэдээлэл гэдэгт "Оросын төмөр зам” нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч В.Якунин Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягт бичсэн нууц захидал, Засгийн газрын зарим хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлтэй хийсэн хаалтын гэрээ, "Монос” группийн охин компани "Монос фарм трейд" хэмээх тоног төхөөрөмжийн компанийн 10.1 тэрбумын тендерийн мэдээлэл, Мөн өнгөрсөн долоо хоногт олны анхаарлын төвд байсан Ерөнхий сайд эхнэр, хүүхэдтэйгээ Солонгос улсад төсвийн мөнгөөр зугаалсан гэх баримт зэрэг багтаж байгаа юм.

BOLOD.MN

Өчигдөр Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг цаг үеийн байдлын тухай мэдэгдэл хийлээ. Энэхүү мэдэгдэлдээ намрын чуулган дээр засгийн газрын дэд бүтэц болоод сайд нарын талаар авч хэлэлцэх болно хэмээсэн нь өнөөгийн эдийн засгийн хямралтай холбоотойгоор шийдэж байгаа зүйлийнх нэг бололтой.

Ямартаа ч сөрөг хүчин болоод бусад нам эвслүүд хаврын чуулганы дараагаар хэрэгжиж эхэлсэн "Эзэн 100" хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн үр дүнг тайлагнах хийгээд хийсэн ажлаа ард түмэндээ тайлагнахыг мөн сайд нарынх нь ажлын биелэлтийг шаардаж удаа дараа мэдэгдэл хуудас хүргүүлж байгаатай холбоотойгоор энэхүү арга хэмжээг авч байгаа нь мэдээж. Гэхдээ энэхүү мэдэгдэлдээ өөрийн тэргүүлж байгаа засгийн газрын үйл ажиллагаа, шинэчлэлийн засгийн газрыг байгуулаж ажилласан хоёр жилийн хугацаанд хийсэн бүтээснээ тайлангаа ирэх намрын чуулган дээр танилцуулах юм байна.

Эдийн засгийн хямралтай байгаа өнөө үед засгийн газрын бүтэц болоод салбарын сайдуудын асуудлаар хэлэлцэх ажээ. Ийнхүү намрын чуулган дээр ямар салбарынхан илүү ихээр өртөж сайд нь суудлаасаа хагацахыг зөвхөн цаг хугацаа болоод ерөнхий сайдын шийдвэр л харуулах ажээ. Ямартаа ч эхний ээлжинд олны хэл амны бай болоод байгаа ҮХАА-н сайд асан Х.Баттулга, Зам тээврийн сайд А.Гансүх, ССАЖ-н сайд Ц.Оюунгэрэл мөн Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Н.Батбаяр гээд л асуудлууд урган гарч ирэх нь лавтай. Чухамдаа бол хэн нь ерөнхий сайдад илүү ойр дотно байж чадсан нь үлдэх магадлалтай болоод байна.

ЧОЙ

Засгийн газрын хуралдааны дараа Булган аймгийн Хутаг-Өндөр сумаас Хөвсгөл аймгийн Тариалан сумын хооронд тавьж байгаа хар замын ажилтай танилцсан гэнэ. Чухам ийм өргөн хүрээтэйгээр очиж танилцлаа гээд ямар өөрчлөлт гарав гэдгийг цаг хугацаа харуулна биз ээ.

Чухамдаа бол энэ шалгалт ажил гол биш байсан бололтой. "Уньтын рашаан"-д л гол учир байгаад байх шиг. Энэ рашаан нь дэлхийд алдартай бөгөөд чихэрийн шижинг анагаах увидастай ажээ. Тиймээс л их ажил удан байж төрийн хөрөнгөөр эрх барих нам /АН/-ын гишүүд биеэ эмнэх зорлиго агуулсан байж таарах гээд байгаа юм. Түүнчлэн энэхүү замыг хазайлган Уньтын рашааныг дайруулсан нь ч бас учиртай санагдаад байгаад байна.

Дашрамд дуулгахад уг рашааныг Япончууд долоон жилийн хугацаанд судалсан ба "Уньтын рашаан нь сахарын өвчинг анагаах увьдастай" гэсэн дүгнэлтэнд хүрсэн юм.

ЧОЙ