УИХ-ын гишүүд өөрс­дөдөө  зориулж хууль са­наач­­лан, олонхын хүч түрэн ба­талдаг болсоор багагүй хуга­цаа өнгөрсөн. Одоо бүр байтлаа АН-ынхан эрх барьж буй боломжит цаг хугацаагаа ашиглан ард­чиллынхандаа зориулсан хуу­­лийн төсөл санаачлан өргөн барьсан байна.

Тод­руулбал, УИХ дахь АН-ын бүлгийн за­рим гишүүн Ардчилсан хувьс­­галын үйл хэрэгт ман­лайлан оролцсон анхны зүт­гэлтнүүддээ орон сууц эсхүл түүнтэй адилтгах мөн­­гөн тэтгэмж олгохоор хуулийн төсөл санаачилсан.

УИХ-ын гишүүн Х.Бат­тулга, Р.Бурмаа, М.Зоригт, Ж.Бат­зандан, Д.Ганбат на­­рын гишүүд Ардчилсан хувьс­­галын  анхны  зүтгэлт­нүү­дийн талаар   авах  за­­­рим арга хэмжээний ту­­­­хай хуулийн төслийг бо­ловс­руулан, Зас­гийн газ­­раас са­нал авахаар хүр­гүүлжээ. Хуулийн төс­лийг УИХ-д өргөн мэдүү­лэхийн  өмнө Засгийн газ­раас санал авах ёстой. Үүний дагуу Зас­гийн газраас санал авахаар хүргүүлээд байгаа аж.

Хуулийн төсөлд ардчил­сан  хувь­сгалын төлөө тэм­цэж явсан анхдагчдад нэг удаа байр эсвэл түүнтэй тэнцэх хэмжээний тэтгэмж олгох, орон сууц­жуулах ажлыг ирэх онд  багтаан хэ­рэгжүүлэхийг  тусгасан байна.

Гэвч ийн байр олгох сургаар ард­чиллын анх­дагч­дын тоо хэд дахин нэ­­­мэгдэж, тухайн үед ард­чиллыг нух­чин дарах гэж байсан хүн хүртэл өдгөө өөрий­гөө "Ардчилагч” хэ­мээн зарлан тунхаглах болжээ. Мэдээж дээрх хуулийн төслийн сургаар  ардчилсан хувьсгалд залуу халуун насаа зориулж, нийгмийн задралын төлөө зүтгэж явсан хүмүүс нь баярлахын зэрэгцээ, арга зальтай иргэдийн хувьд амар аргаар байртай болох нь хэмээн алгаа үрчин сууж байна.

Энэхүү төслийг дэмжиж буйгаа илэрхийлэн орон нутагт ардчиллыг эхлүүлж явсан, анхдагчид талархлын үгээ УИХ-ын  гишүүдэд илгээж эхэлсэн бол үүнтэй зэрэгцэн чухам ямар шал­гуураар   ардчилагчдыг  то­дор­хой­лох вэ гэдэг асуудал үүсч байгаа юм.

Хэрвээ дээрх хуулийн төсөл дэмжигдвэл байр­тай болохыг хүссэн хүн ардчиллын анхдагч байсан хэмээн бичиг цаас цуглуулж эхлэх нь тодорхой. Яагаад гэхээр өмнө нь 1939, 1945 оны болон Баруун хязгаарын дайнд оролцсон ахмад дайчдыг орон сууц­жуулахаар Монголын ах­мадын чөлөөт холбооны тэргүүн Г.Баасан баахан хөөцөлдөж байж, тоотой хэдхэн хүнийг нүд анихаас өмнө нь байртай болгож санааг нь амраасан. Гэхдээ зүгээр нэг бичиг баримтыг нь хараад байр олгоод байсан юм биш.

Монголчууд хэдэн ир­гэнээ дайнд илгээсэн хийгээд эргэж ирсэн нь хэд байсан гэх зэрэг тоо баримт тун тааруу байсан төдийгүй 38 жилийн дараа 1939, 1945 баруун хязгаарын дайнд явсан иргэдээ анх бүртгэсэн. Харин орон сууцжуулах асуудлыг 58 жилийн дараа зохион байгуулж эхэлсэн.

Энэ хугацаанд орон нутгийн зарим иргэн ахмад дайчин гэдэг батламжаа ч авч чадахгүй байсаар нүд аньсан бол цөөн тооны иргэн өдгөө ч эх орныхоо төлөө амь бие хайргүй тэмцсэн гэх өөрийнх нь ярианаас өөр гэрчлэх зүйлгүй суугаа.

Уг нь ардчиллын үндэс суурийг тавьсан ахмадуудаа төрөөс харж хандах гэж байгаа нь сайшаалтай ч дээрх түү­хийг давтаж, ардчилсан хувьсгалын үеэр амбаар, савныхаа завсар нуугдаж зогссон хүмүүс орон сууц авна гээд сууж байхыг ч үгүйсгэх аргагүй.

МоАХ-ны архивынхан 12 жилийн өмнө орон даяар явж 1990 оны анх­дагчдаа бүртгэх ажлыг анх зохион байгуулж, батламж олгосон юм билээ. Гэтэл "Хэдэн онд МоАХ-д элссэн бэ” гэхэд "1976 онд” хэмээн хэнэг ч үгүй хариулаад зогсож байсан хүн ч бий гэдэг. Үнэн хэрэгтээ ардчилал хэдэн оноос хөгжсөнийг ч мэдэхгүй яваа хэрэг.

Тэр ч байтугай ахмад дайчин гэ­дэг үнэмлэхтэй хүний түүхийг сө­хөөд, сонирхоод үзвэл гуравхан нас­тай байхдаа эхний дайнд оролцож явсан хачирхалтай хийгээд инээдтэй баримтууд ч бий.

Хууль санаачлагчдын үзэж буйгаар Монгол оронд өрнөсөн Ардчилсан Хувьсгалын их үйл хэрэгт манлайлан оролцож, цааш­дын төлөвшил, ний­гэмд эзлэх байр  суурийг бататган хамгаалах, олон нийтийг соён гэгээ­рүүлэх, хүний эрх, эрх чөлөө, шу­дарга ёсны төлөө тэмцсэн  анхны   зүтгэлтнүүдийн  дийлэнх хэсэг амь­­жир­­гааны дундаж түвшнээс  доо­гуур,  нэн ядуу амьдралтай, нас­ны хувьд 50-иас дээш, хөдөл­мөр эрхлэх чадвар нь хязгаарлагдмал,  өнөөгийн хөдөлмөрийн зах зээлийн шаардлагад нийцэхгүй мөн давтан сургалтад хамрагдах бололцоогүй болсон иргэд байгаа аж.

Тиймээс өнөөгийн эрх зүйт ард­чилсан, ир­гэний нийгмийн үндэс суу­рийг   тавилцсан   Ард­чилсан  Хувьсгалын анхны зүтгэлтнүүдийг алдар­­шуу­лах,  төрөөс нэг удаа бу­цалтгүй тусламж хэлбэрээр орон сууц болон түүнтэй адилтгах хэмжээний мөнгөн тэтгэмж олгох зайлшгүй шаардлагатай гэнэ.

Тэдний  энэхүү санааг ашиг хон­жоонд дуртай нөхөд бол шүлсээ гоожуулан хүлээж буй. Монголд ардчиллын суурийг тавихад 40, 50 мянгатын хэдхэн нөхрийн гар, бие оролцоогүй гэдгийг олон нийт мэдэх ч чухам хаана хэн, хэн оролцсон бэ гэдгийг гэрчлэх баримт бас тун ховор юм билээ.

Тиймээс 1989 оны арван­хоёрдугаар сараас  Монгол  Улсад  эхлүүлсэн   ард­­чил­­лын салхийг орон даяар сэвэл­зүүлсэн МоАХ, Ардчилсан социалист хө­дөл­гөөн, Шинэ дэвшил холбоо, МОХ зэ­рэг   байгуул­лагын анх­ны гишүүд  өдгөө  архивт үлдсэн түү­хийн баримт муутайгаас ардчиллын нэрийг барьж  байр завших  хүн мундах­гүй  гарах вий  хэмээн олон нийт хардаж эхэллээ.

Өөрөөр  хэлбэл   одоогийн эрх ба­ригч­дын  эргэн  тойронд  дулдуйдагчид энэ хуулиар орон сууц авах магадлал тун өндөр.  Тиймээс  ардчиллыг жин­хэнэ утгаар нь хөгжүүлэхээр зүтгэж явсан залуус өдгөөгийн ахмадууд энэ хуулийг  дагаж  мөрдөх журам зэргийг маш сайн нягт нямбай хийх учиртай хэмээж байна. Түүгээр ч зогсохгүй 25-30 насны з­а­луус ч ардчиллын суурийг тавьсан хэмээн цээжээ дэлдэж явахыг үгүйс­гэхгүй гэж байсныг дуулгая.     

Б.Төгөлдөр

Эх сурвалж:

URL: https://www.choibalsan.mn/index.php?newsid=3554