ШУА-ийн Биологийн хүрээлэнгийн лабораторийн эрхлэгч Б.Лхагвасүрэнгээс зарим зүйл тодрууллаа.

-Манай улс 2009 оноос хойш зээрээ тоолоогүй. Зээрийг хэдэн жилийн давтамжтай тоолох ёстой вэ. Одоо ер нь манайд хэдэн зээр байгаа бол?

-Өмнө нь агнуурын амьтдыг дөрвөн жил тутам улсын зардлаар тоолох ёстой гэж Ан агнуурын тухай хуульд заасан байсан. Одоогийн хуулиар аймгууд нь өөрсдийн зардлаар зээрээ тоолох ёстой.

Гэвч аймгууд зээр тоолох мөнгөө өөр зүйлд зарцуулсан нь дээр гэж үздэг юм билээ. Ингээд дунд нь орхигддог болсон гэх үү дээ.

2009 оноос хойш албан ёсоор тоолоогүй учраас улсын хэмжээнд одоо нийт хэчнээн зээр байгааг хэлж мэдэхгүй. Харин манай лабораторийнхон 2013 онд Дорнодын цагаан зээрийг тоолоход 900.000-1.000.000 орчим байсан.

Мөн 2014 онд Хэнтий аймгийн цагаан зээрийг тоолоход 250-300 мянга орчим гэсэн тоо гарсан. Зээр хаа сайгүй нүүдэллэж явдаг амьтан учраас энэ хоёрыг нэмээд нийт тоо толгойг нь гаргах боломжгүй л дээ.

Зээрийн тоо яах вэ. Хамгийн гол асуудал нь чанар. Өдгөө манай зээрийн сүргийн бүтэц алдагдаад байна. Махыг нь авах гэсэн хүмүүсийн шуналаас болж өнөөдөр оонын тоо толгой их цөөрсөн. Энэ нь цагаан зээрийн үржилд маш сөрөг нөлөөтэй.

-Зээрийн эврийг Хятад руу дамлан худалдахын тулд маш ихээр агнах болсон гэдэг. Ингэхэд зээрийн эвэр ямар эмийн түүхий эд болдог юм бэ?

-1970-аад онд манай эрдэмтэд зээрийн эврээс ядаргаа тайлах үйлчилгээтэй "Прокаприн” гэдэг эм гаргаж авсан юм билээ. Бугын цусан эврээс гаргаж авдаг эмийн бүтээгдэхүүнтэй ойролцоо төрлийнх бололтой байдаг.

Гэхдээ одоо хийхээ больсон. Хятадууд зээрийн эврээр дангаар нь эм үйлдвэрлэдэг гэсэн судалгаа, албан мэдээлэл байхгүй. Өөр түүхий эдтэй хольж, эмийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг байж мэдэх юм.

-Орос, Хятад хоёр руу үргэж орсон зээрийг буцаалгүй, тэнд нь хашиж үлддэг гэдэг үнэн юм уу?

-Орос, Хятад, Монгол гуравт л цагаан зээр байдаг байсан. Хоёр хөрш маань одоо бараг зээргүй болсон доо. Манайхаас Орос, Хятад руу орсон зээрийг буцааж гаргадаггүй гэж хилчид ярьдаг юм билээ.

-Мал, зээр хоёр бэлчээрээ булаалдаж байна гэдэг. Таныхаар ийм нөхцөлд ямар арга хэмжээ авах ёстой вэ?

-Малын тоог хэт өсгөх хэрэггүй гэж би боддог юм. Малчид хэт олон малтай болох тусмаа зээрийг малын дайсан мэтээр үздэг болсон. Үнэндээ мал өсөж үржихийн хэрээр зээрийн бэлчээр рүү түрэмгийлж орсон дайсан нь юм шүү дээ.

Мөн бид уламжлалт мал аж ахуйгаасаа хөндийрч, намаржаа, өвөлжөө, хаваржаа, зуслан гэж нутаг сэлгэж нүүдэллэхгүй, нэг газартаа удаан суурьших болсон нь зээрийн нүүдэлд саад учруулж байна.

Ямар сайндаа бэлчээргүй, идэх өвсгүй болсон зээрийн сүрэг хот руу хүртэл орж ирж байх вэ дээ. Санаснаар болдог бол төмөр замын торон хашлагыг хүртэл авмаар байгаа юм.

Торон хашлага доторх өвсийг идэх гэж ороод, галт тэрэг, машин ирэхээр үргэж, гарч чадахгүй байсаар дайруулах нь дайруулж, торонд орооцолдон шархдах нь шархдаж, үхэж үрэгдэж байгаа нь туйлын харамсалтай.

Өнөөдөр сонин